11. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Ücretsiz test · 13 soru
2. Kültür Yolculuğu · Kültür Yolculuğu › Metin tahlili-2: anlama ve çözümleme (2/2)
0/13 işaretli
Soru 1.
Kül Tigin Âbidesi'nde Bilge Kağan, 'Ötüken ormanından daha iyisi hiç yokmuş. İl tutacak yer Ötüken ormanı imiş.' derken esas olarak neyi tavsiye etmektedir?
Soru 2.
Dîvânu Lugâti't-Türk'te 'uçma.k' maddesinde aşağıdaki dizeler yer almaktadır:
'türlüg çeçek yazıldı
barçın yaḍım kerildi
uçma.k yeri körüldi
tumlug yana kelgü.sü.z'
Bu dizelerde baharın cennet gibi güzel bir mevsim olduğu anlatılmaktadır. Söz konusu dizelerin tür özelliği bakımından en belirgin niteliği aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 3.
Dîvânu Lugâti't-Türk'ten alınan aşağıdaki atasözünün doğrudan aktardığı anlam hangisidir?
"Yagı boldı erig tut, yel boldı tonug bek tut."
(Düşman geldi, erkeği/savaşçıyı hazır tut; rüzgâr çıktı, elbiseni sıkı tut.)
Soru 4.
Eski Türkçede 'uçmak' kelimesi hem 'uçmak (fiil)' hem de 'cennet, mutlu ölüler diyarı' anlamlarını karşılarken günümüz Türkçesinde yalnızca hareket fiili olarak kullanılmaktadır. Bu durumu dil bilimi açısından en doğru tanımlayan seçenek hangisidir?
Soru 5.
Orhun Yazıtları'ndaki Bilge Kağan metnine ilişkin yapılan bir incelemede yazıtın 'hem yönetim anlayışını aktarmak hem boyların birliğini pekiştirmek hem de gelecek nesillere öğüt vermek amacıyla dikildiği' belirtilmektedir. Bu bilgiye göre yazıtın işleviyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Soru 6.
Orhun Yazıtları'nda Bilge Kağan şöyle seslenir: 'Türk milleti, aç kaldın; tok oldun. Açlığı, tokluğu düşünmedin. Bir doyunca düşünmedin.' Bu ifadeye dayanarak Bilge Kağan'ın milletine yönelik temel eleştirisi aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 7.
Kutadgu Bilig'de geçen aşağıdaki beyit hangi temel düşünceyi aktarmaktadır?
'Ajun barça yalŋuk tiriglik tile
tiriglik üçün er yorıp kün öle'
(Dünya hep insanın yaşam aramasıyla doludur; insan yaşamak için çalışır ve günü geçirir.)
Bu beyite göre şair, insanın varoluşuna ilişkin hangi düşünceyi dile getirmektedir?
Soru 8.
Orhun Yazıtları'nda Bilge Kağan, Türk beylerini şu sözlerle uyarır: 'Çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaşı yumuşak olurmuş. Tatlı sözle, yumuşak ipekle aldatıp uzak milletleri kendine çekiyormuş.' Bu uyarıyla Bilge Kağan, Türk beylerini esas olarak neye karşı dikkatli olmaya çağırmaktadır?
Soru 9.
Dîvânu Lugâti't-Türk'ten alınan aşağıdaki atasözünün doğrudan aktardığı anlam hangisidir?
"Yıgaç tübi yıgaç bolur, er tübi er bolur."
(Ağacın kökü ağaç olur; insanın kökü insan olur.)
Soru 10.
Orhun Yazıtları'nda şu satırlar yer almaktadır: 'Doğuda gün doğusuna, güneyde gün ortasına, batıda gün batısına, kuzeyde gece ortasına kadar olan milletlerin hepsi bana tabidir.' Bu ifadeye dayanarak Bilge Kağan'ın bu sözlerle öncelikle vurgulamak istediği aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 11.
Eski Türkçede 'ög' kelimesi 'akıl, zihin, düşünce' gibi soyut kavramların yanı sıra 'anne' anlamını da karşılamaktaydı. Günümüz Türkçesinde bu kelimeden türeyen 'öğüt' sözcüğü yalnızca 'tavsiye, nasihat' anlamında kullanılmakta; 'ög'ün taşıdığı geniş anlam alanı büyük ölçüde yitirilmiş bulunmaktadır. Bu durumu dil bilimi açısından en doğru tanımlayan seçenek hangisidir?
Soru 12.
Orhun Yazıtları'nda Bilge Kağan, Türk milletine şöyle seslenir: 'Türk beyleri, Türk adını bırakıp Tabgaç adını tutanlar, Tabgaç kağanına itaat ederek elli yıl hizmet ettiler. Bunun için doğuda Şantung ovasına kadar sefer ettiler, batıda Demir Kapı'ya kadar sefer ettiler. Tabgaç kağanına ülke, il kazandırdılar.' Bu sözlerde Bilge Kağan'ın esas olarak vurgulamak istediği düşünce aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 13.
Orhun Yazıtları'nda Bilge Kağan şöyle seslenir: 'Türk milleti, yukarıda Türk tanrısı, Türk kutsal yeri, suyu öyle yaratmış; Türk milleti yok olmasın diye, millet olsun diye babam İlteriş Kağan'ı, annem İlbilge Hatun'u göğün tepesinden tutup yukarı kaldırmış.' Bu ifadeye göre Bilge Kağan, milletin varlığını sürdürmesini öncelikle neye bağlamaktadır?