İçeriğe atla

12. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · Ücretsiz test · 14 soru

8. Dil Bilgisi ve Anlam · Dil Bilgisi ve Anlam › Paragrafta anlam-3: uzun metinlerde ana düşünce, çıkarım ve yazarın tutumu

0/14 işaretli

Soru 1.

Bir mahalle pazarında tezgâhların dizilişi, satılan üründen önce o yerin alışkanlıklarını anlatır. Sabahın erken saatlerinde gelenler, aynı satıcıyla yıllardır selamlaşır; tartıdan önce sohbet başlar. Öğleden sonra uğrayanlar ise aceleyle seçer, fiyatı sorar ve çıkar. Pazar, bu iki ritmi aynı alanda barındırır. Ürünler değişse de selamın, pazarlığın ve beklemenin sırası kolay kolay değişmez. Bu yüzden bir pazarı yalnızca satılan mallarla anlatmak, orada kurulan ilişkiyi görmezden gelmektir. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?​

Soru 2.

Küçük bir sahil kasabasında balıkçılar, ağları tamir ederken gençlere düğümleri tek tek gösterir. Bu iş, teknenin denize çıkmasından bir gün önce yapılır ve aceleye gelmez. Ustalar, yanlış atılan bir düğümün denizde bütün ağı boşa çıkaracağını söyler. Kasabadaki okul da son yıllarda bu tamiri seçmeli bir ders hâline getirmiştir. Derse katılan öğrenciler, önce ipi tanır, sonra düğümü kendi başına dener. Böylece denizde öğrenilmesi pahalıya patlayacak bir beceri, karada ve sakin bir tempoda kazanılır. Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılabilir?​

Soru 3.

Yeni açılan müzelerde eserlerin önüne konulan uzun açıklamalar, bakmayı neredeyse gereksiz hâle getiriyor. Ziyaretçi, tabloya bakmadan önce tabeladaki hükmü okuyor ve eseri o hükmün doğrulaması sayıyor. Oysa bir rengin yanındaki başka bir renkle kurduğu ilişki, hiçbir özet cümleye sığmaz. Müzeler elbette yol gösterici notlar bulundurabilir; ne var ki not, bakmanın yerine geçtiğinde eser yalnızca bir bilginin eki olur. Bu yüzden açıklama kısa olmalı, asıl sözü eserin kendisine bırakmalıdır. Bu parçaya göre yazarın tutumu aşağıdakilerden hangisidir?​

Soru 4.

Bir mahalledeki küçük kütüphanenin değeri, rafındaki kitap sayısından önce kapısının ne kadar açık kaldığıyla anlaşılır. Öğleden sonra içeri giren öğrenci, ödevini bitirince hemen çıkmaz; pencere kenarında bir dergi karıştırır. Yaşlı bir okur, aynı masada gazetesini yavaşça katlar ve yanındakine hava durumunu sorar. Burada okumak, tek başına bir iş olmaktan çıkar; insanlar birbirinin varlığına alışır. Böyle yerler, kitabı ödünç vermekten çok komşuluğu ayakta tutar. Bu parça aşağıdaki başlıklardan hangisi altında yer alabilir?​

Soru 5.

Bir atölyede çırak, ustasının her hareketini hemen sormadan izler. Hangi aletin önce alındığını, hangi parçanın kenara ayrıldığını günlerce not eder. Usta az konuşur; asıl ders, tezgâhın üzerindeki sırada gizlidir. Çırak bir gün kendi işini kurduğunda, o sırayı bozmadan yeni bir parça ekleyebildiğini görür. Burada öğrenmek, tarifi ezberlemekten çok elin alışkanlığını devralmaktır. Bu parçada geçen “el alışkanlığını devralmak” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?​

Soru 6.

Kentteki bir botanik bahçesi, bitkileri etiketlemekle yetinmiyor. Ziyaretçiden, gördüğü bir yaprağın damarlarını defterine çizmesi isteniyor. Rehber, adını söylemeden önce “Bu yaprak neden bu kadar sert?” diye soruyor. Çocuklar cevabı hemen bilemese de yaprağa daha uzun bakıyor. Bahçenin amacı, bitki listesini ezberletmek değil, bakışı yavaşlatmaktır. Bu parçada aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı vardır?​

Soru 7.

Apartman bahçelerindeki sebze kasaları, son yıllarda yalnızca yeşillik için kurulmuyor. Komşular, sulama sırasını kapıya asılan küçük bir çizelgeyle belirliyor; kimin hangi gün geleceği böylece belli oluyor. Hasat gününde toplanan ürün, katlara eşit bölünmese de aynı masada tartılıyor. Bu ortak iş, selamlaşmayı bir rastlantıdan çıkarıp düzenli bir alışkanlığa dönüştürüyor. Bahçenin asıl ürünü, kasalardaki domates kadar, kapıda uzayan kısa konuşmalar oluyor. Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?​

Soru 8.

Bir lise kütüphanecisi, yırtık sayfalı eski bir masal kitabını iplik ve kâğıtla onardı. Eksik resimleri öğrencilerin çizimleriyle tamamladı. Kitap, teneffüslerde sıraya girilen okuma köşesinin başköşesine kondu. Dipnotlara eklediği kısa açıklamalar, unutulmuş sözcükleri de açtı. Sade araçlarla kotarılan bu emek, sabırlı ve gerçekten kıymetli bir kültür aktarımıdır. Bir kitabın yeniden okunması için gösterilen özen, sessiz ama ustalıklı bir çabadır. Bu parçanın yazarının tutumu aşağıdakilerden hangisiyle nitelenebilir?​

Soru 9.

Bir müzenin salonları, sergilenen eserden önce ziyaretçinin bakış ritmini kurar. Hafta içi gelenler bir tablo önünde uzun durur, etiketleri okur. Hafta sonu gelenler ise kalabalığın içinde hızla geçer, fotoğraf çekip ayrılır. Eserler değişse de durma, bakma ve geçme sırası kolay kolay bozulmaz. Bu nedenle bir müzeyi yalnızca koleksiyonuyla tanımlamak, oradaki bakış alışkanlığını görmezden gelmektir. Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?​

Soru 10.

Bir fırın, ekmek hamurunu akşamdan yoğurup serin bir odada bekletmektedir. Ustalar, yavaş mayalanmanın ekmeğin içini daha gözenekli yaptığını söyler. Hamur sabah erken saatte pişirilir ve vitrine konur. Müşteriler sıcak ekmeği çoğunlukla öğleden önce alır. Fırın, bu yöntemi denedikten sonra acele pişirilen ekmeklerin daha çabuk bayatladığını fark etmiştir. Bu parçadan aşağıdakilerin hangisine ulaşılabilir?​

Soru 11.

Bazı derslerde tahtanın yerini onlarca maddelik slaytlar alıyor. Öğrenci, konuşulacak düşünceyi duymadan slayttaki maddeyi deftere geçiriyor. Oysa bir sorunun sınıfta tartılması, hiçbir madde işaretine sığmaz. Öğretmen elbette bir çerçeve sunabilir; ne var ki slayt, tartışmanın yerine geçtiğinde ders yalnızca bir listenin tekrarı olur. Bu nedenle slayt kısa tutulmalı, asıl söz sınıftaki alışverişe bırakılmalıdır. Bu parçaya göre yazarın tutumu aşağıdakilerden hangisidir?​

Soru 12.

Şehirde bir ağaç sırası, yalnızca gölge vermek için dikilmez. Yazın kaldırımda yürüyen kişi, yaprakların altında adımını yavaşlatır. Kuşlar aynı dallarda sabahın ilk sesini bırakır. Zamanla o yol, insanların birbirine rastladığı bir hat olur. Ağaç, burayı serinletmekten çok yaşanır kılar. Bu parça aşağıdaki başlıklardan hangisi altında yer alabilir?​

Soru 13.

Bir arşivde genç araştırmacı, eski bir yazmanın kenar notlarını hemen yorumlamadan inceler. Hangi mürekkebin sonradan eklendiğini, hangi sayfanın yeniden dikildiğini aylarca karşılaştırır. Usta arşivci az konuşur; asıl ipucu, kâğıdın dokusundaki farkta gizlidir. Araştırmacı kendi kataloğunu hazırladığında o dokuyu yok saymadan yeni bir açıklama yazabildiğini görür. Burada anlamak, metni ezberlemekten çok kâğıdın tanıklığını okumaktır. Bu parçada geçen “kâğıdın tanıklığını okumak” sözüyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?​

Soru 14.

Bir kuş gözlem noktası, dürbünü hemen uzatmıyor. Ziyaretçi önce sesi dinleyip defterine yalnızca işittiği ritmi yazıyor. Rehber, türün adını en son söylüyor. Kayıt tutulurken konuşulmuyor; herkes aynı yöne bakıyor. Noktanın amacı görülen türleri çoğaltmak değil, dikkati sese yöneltmektir. Bu parçada aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı vardır?​