1. Geçmişin İnşa Sürecinde Tarih · 1.2 Tarihin Doğası › 1.2 Tarihin doğası: kavramlar ve kaynaklar
0/12 işaretli
Soru 1.
Bir kentte geçmişte uygulanmış aynı vergi düzeninin kayıtlarını iki araştırmacı inceler. Biri halktan alınan yükü, diğeri kayıtlardaki meslek adlarından yola çıkarak iş kollarını ele alır. İkisi de aynı izlere dayanır; ancak kurdukları anlatılar birbirinden farklıdır.
Bu bilgiden hareketle aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
I. Aynı iz, sorulan soruya göre farklı tarihsel anlatılara kaynak olabilir.
II. Tarih, geçmişte yaşananın kendisi değil, izlerden kurulan bir anlatıdır.
III. Bir kayda ulaşılması, bu kayda dayalı anlatıların aynı sonucu vermesini sağlar.
Soru 2.
Bir öğrenci, köyündeki göçün nedenlerini araştırdığı proje sunumunda eski bir çeşme kitabesini kullanır. Yazıda çeşmeyi yaptıran kişinin adı ve yapım amacı bulunmaktadır. Metinde göç edenlere, göçün zamanına ya da nedenine dair bir kayıt yoktur. Öğrenci sunumunu, eski bir kitabenin konu ne olursa olsun geçmişe ait kanıt sayılacağı düşüncesiyle bitirir.
Bu sunumdaki kullanımla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Soru 3.
Bloch, güneş sisteminin değişimini ve yanardağ püskürmelerini tarih disiplininin konusu dışında tutmaktadır. Buna göre Bloch'a göre bir olgunun tarih disiplininin kapsamına girebilmesi için taşıması gereken temel koşul aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 4.
Bir ders etkinliğinde iki toplumun geçmişine ait izler şöyle karşılaştırılmıştır:
Urartular: Van Gölü çevresindeki taş yazıtlar ve su yapıları, yönetim ve bayındırlık işleri hakkında bilgi verir. Günlük kullanıma ait kaplar ise yerleşim kazılarından tanınır.
Lidyalılar: Sardes kazılarında bulunan yapı kalıntıları ve eşyalar, kent yaşamına ilişkin izler sunar. Sikkeler, değiş tokuşun nasıl yapıldığına dair somut bulgular sağlar.
Bu karşılaştırma, tarihin doğası açısından aşağıdakilerden hangisini gösterir?
Soru 5.
Göktürk dönemine ait Orhun Yazıtları, Bilge Kağan ve Kül Tigin adına dikilmiştir. Yazıtlarda kağanlığın yönetimi, Çin ile ilişkiler ve halka verilen öğütler kağanın bakış açısıyla anlatılır. Metin, bu olayları yazıtı diktiren siyasi otoritenin diliyle kayda geçirir.
Bu yazıtlardan hareketle tarihin doğası hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Soru 6.
Bir tarihçi, bir liman kentinin gümrük defterlerini inceler. Önce defterlerin hangi döneme ait olduğunu ve kimler tarafından tutulduğunu belirler. Sonra kayıtların mal giriş çıkışıyla ilgili sorusuna cevap verebileceğini görür. Ardından verileri dönemdeki savaş ve kıtlık koşullarıyla ilişkilendirerek ticaretin azalmasına dair bir açıklama yazar.
Bu süreç, tarihsel bilginin oluşumu hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?
Soru 7.
VIII. yüzyıla ait Orhun Yazıtları'nda Göktürk kağanının halkına öğütleri, yapılan savaşlar ve devletin kuruluş süreci anlatılır. Metinde ayrıca Türklerin kendi törelerinden uzaklaşıp Çin geleneklerini benimsememesi istenerek kültürel süreklilik vurgulanır.
Bu anlatıma göre yazıtların, tarihin toplumun belleği olma niteliğini göstermesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?
Soru 8.
Kaynak F'de tarihçi ile arşivci arasındaki fark şöyle açıklanmaktadır: Arşivci yalnızca geçmişin bilgisini bugüne taşır; tarihçi ise bir sosyal bilimci olarak olayların nedenleri üzerine düşünür ve aralarındaki bağlantıları kurar.
Bu ayrıma göre tarihçiyi arşivciden ayıran temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 9.
Hitit başkentinde bulunan tapınak kalıntıları, tarihçi için geçmişten artakalan bir iz niteliği taşır. Buna göre geçmiş ile tarih arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 10.
Bir öğrenci, üç kaynağın araştırmada nasıl kullanıldığını satır satır karşılaştırmıştır:
Kaynak: Vergi konulu bir Mısır papirüsü. Görünür özellik: Kenarları yıpranmış, müze numarası kayıtlı. Soru: Vergi nasıl toplanıyordu? Seçilen bilgi: Tahıl miktarları ve ödemeler.
Kaynak: Hammurabi Kanunları. Görünür özellik: Taş stelde metnin bir bölümü silinmiş. Soru: Cezalar neye göre düzenlenmişti? Seçilen bilgi: Suç ve yaptırım listesi.
Kaynak: Kadeş Antlaşması. Görünür özellik: Mısır ve Hitit nüshaları bulunuyor. Soru: Barış hangi esaslara bağlanmıştı? Seçilen bilgi: Yardımlaşma ve firari iadesi.
Bu karşılaştırmaya göre üç örnekte kanıt sayılan bilgiyi ortaklaştıran yargı aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 11.
Bir tarihçi, "Bitki evrimi veya hayvan göçleri tarih biliminin inceleme alanı değildir" derken aşağıdaki gerekçelerden hangisine dayanmaktadır?
Soru 12.
Bir lise öğrencisi, mahallesindeki semt pazarında fiyatların nasıl denetleneceğini araştırırken dedesinin anlattığı eski çarşı düzenini de inceler. Geçmişte lonca temsilcilerinin kalite ve fiyatı birlikte gözetmesi, öğrencinin bugünkü denetim önerisini gerekçelendirmesinde kullanılır.
Bu durum, tarihin geçmiş deneyimleri anlaşılır kılma amacını hangi gerekçeyle örneklendirir?