1. Geçmişin İnşa Sürecinde Tarih · 1.3 Tarihsel Bilginin Üretim Süreci › 1.3 Kaynak türleri, arşiv ve kaynak eleştirisi
0/15 işaretli
Soru 1.
Bir araştırma notunda üç devletin olay kayıtları satır satır karşılaştırılmıştır.
Asur kaydı: Kral yıllığıdır, taşa kazınmıştır, saray çevresinde tutulmuştur, düşman kayıpları abartılmıştır.
Hitit kaydı: Antlaşma metnidir, kil tablete yazılmıştır, başkent arşivine kaldırılmıştır, kendi haklılığı öne çıkarılmıştır.
Mısır kaydı: Zafer anlatısıdır, tapınak duvarına işlenmiştir, tapınak görevlilerince korunmuştur, kralın gücü büyük gösterilmiştir.
Bu tablodaki ortak özellik, tarihçiyi hangi aşamada nasıl bir çalışmaya yöneltir?
Soru 2.
Bir tarihçi, bulduğu antlaşma tabletini günümüz diline çevirmiş ve olayları tabletteki sırayla anlatmıştır. Başka bir tarihçi ise aynı tableti ele almış; metni kimin yazdığını ve hangi noktaların vurgulandığını sorguladıktan sonra kendi açıklamasını kurmuştur. Bu iki çalışma, aşamalar arasındaki ilişki hakkında hangisini gösterir?
Soru 3.
Hammurabi Kanunları bir taş stel üzerine yazılmıştır. Metnin başında Hammurabi’nin tanrılar tarafından seçildiği anlatılır; ardından toplum düzenine dair maddeler sıralanır. Bir tarihçi, baştaki övgü ile madde metinlerini ayırarak hangisinin yönetim iddiası, hangisinin günlük yaşam hakkında bilgi verdiğini belirlemeye çalışır. Bu çalışma, tarihsel bilginin üretim sürecinde hangi aşamayı örnekler?
Soru 4.
Bir okul gazetesi, sosyal medyada dolaşan bir görüntüyü haber yapmadan önce görüntüyü paylaşan kişinin olaya tanık olup olmadığına, kaydın olay gününe ait olup olmadığına ve görüntüde kesme veya ekleme olup olmadığına bakar. Bu kontrolden sonra haber metnini yazar. Bu kontrol, tarihçinin bir belgeyi kullanmadan önce yaptığı hangi aşamayla benzerlik gösterir?
Soru 5.
Bir araştırmacı, bir kente ait çarşı defterini incelerken önce defterin hangi yıla ait olduğunu ve kimin tuttuğunu saptar. Ardından defterdeki fiyatları aynı yılın başka kayıtlarıyla karşılaştırır. Bu karşılaştırmadan sonra çarşıdaki hayat pahalılığına dair açıklamasını yazar. Bu sıranın ikinci adımının sağlıklı olabilmesi, birinci adıma neden bağlıdır?
Soru 6.
Çanakkale Savaşı projesinde bir öğrenci, önce yakınına ait günlüğü tutan kişinin savaşa katılıp katılmadığını araştırır. Ardından günlükte geçen yerleri haritada işaretler. Son olarak bu notlardan hareketle cephedeki iaşe sıkıntısını açıklar.
Bu çalışmadaki ilk işlem, tarihsel bilginin üretim sürecinde hangi aşamaya girer?
Soru 7.
Bir tarihçi, Kadeş Antlaşması'nın Hititlere ait tabletinde kilin ve yazı biçiminin dönemin özellikleriyle uyuşup uyuşmadığına bakar. Başka bir tarihçi, aynı tabletteki hükümlerin iki tarafa hangi yükümlülükleri yüklediğini açıklar.
Bu iki çalışmanın tarihsel bilginin üretim sürecindeki yeri aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 8.
Bir araştırmacı, terk edilmiş bir kentin neden boşaldığını anlamak için kazı raporlarını ve yazılı belgeleri inceler. Tarihi ve hazırlayanı belirsiz olan bir raporu kullanmaz. Kalan kaynaklardaki kuraklık izleri ile yerleşimin seyrekleşmesi arasında bağ kurar.
Kuraklık ile boşalma arasında bağ kurulabilmesi, bu zincirde öncelikle hangisine bağlıdır?
Soru 9.
İki toplum üzerine yapılan çalışmalar satır satır şöyle karşılaştırılmıştır:
Sümerler: Tapınak ekonomisine ait kil tabletler toplanmış; tabletin yazıldığı dönem ve yazıcısı sorgulanmış; ardından tahıl dağıtımının nasıl işlediği açıklanmıştır.
Hititler: Yasa metinlerinin kopyaları bir araya getirilmiş; metnin özgün hüküm mü yoksa sonraki kopya mı olduğu incelenmiş; sonra suçlara verilen cezalar açıklanmıştır.
Bu tabloya göre aşamalar arasındaki ilişki için hangi yargı doğrudur?
Soru 10.
Bilge Kağan Yazıtı'nda hükümdar, Türklerin dağınıklıktan ve komşu bir güce bağlanmaktan zarar gördüğünü anlatır; kendi dönemindeki seferleri ve kurduğu düzeni sıralar. Metin, olayları yaşayan yönetici çevresinden birine yazdırılmış ve kağanın ağzından sunulmuştur.
Bu metin tarihsel bilgiye dönüştürülürken aşağıdaki ilişkilerden hangisi gözetilmelidir?
Soru 11.
Bir tarihçi, bir antlaşmanın sonuçlarını araştırırken arşivdeki ferman ve yazışmaları toplamış; ardından belgelerin döneme ait olup olmadığını mühür, kâğıt ve anlatım özelliklerine bakarak incelemiştir. İncelemeden geçen bilgileri birleştirerek antlaşmanın sonuçlarını yazmıştır. Mühür, kâğıt ve anlatımın incelenmesi, bu sürecin hangi aşamasına karşılık gelir?
Soru 12.
Bir tarihçi, bir seferi anlatan vakayinameyi dönemin yazışmalarıyla karşılaştırmış ve seferin nedenini siyasi rekabetle açıklamıştır. Başka bir tarihçi aynı vakayinameyi başka belgelerle karşılaştırmadan okumuş, seferi hükümdarın kişisel kararıyla açıklamıştır. Bu iki çalışma, karşılaştırma ile açıklama arasındaki ilişki hakkında ne gösterir?
Soru 13.
Aynı ticaret yolunu ele alan iki çalışma şu satırlarla karşılaştırılmıştır. Birinci satır: Kaynak gümrük defterleridir; defterlerin yılı ve yazanın görevi kontrol edilmiştir; yolun bazı yıllarda canlandığı yazılmıştır. İkinci satır: Kaynak sonraki yüzyılın tüccar hatıralarıdır; hatıralar defterlerle karşılaştırılmadan aktarılmıştır; yolun sürekli işlek olduğu yazılmıştır. Bu karşılaştırma, işlem ile sonuç arasındaki ilişki bakımından hangisini gösterir?
Soru 14.
Bir tarihçi bir isyanı araştırırken önce arşivdeki buyrukları ve mahkeme kayıtlarını toplamış, sonra bu kayıtların tarih ve mühür bakımından döneme ait olup olmadığını incelemiştir. Açıklamasını, incelemeden geçen kayıtları karşılaştırarak isyanın yayılma nedenleri üzerine yazmıştır. Bu bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
I. Kaynak toplama, denetimden önce yapılmıştır.
II. Yayılma nedenleri, kayıtlar incelenmeden yazılmıştır.
III. Denetimden geçen kayıtlar, açıklamanın dayanağı olmuştur.
Soru 15.
Bir belediye arşivi eski meclis tutanaklarının asıllarını saklayıp araştırmacıya kopyalarını açmakta, araştırmacı da kopyadaki tarih ve imzayı inceledikten sonra kararın nedenini yazmaktadır. Geçmişte tarihçiler de belgeyi kullanmadan önce dönemini denetlemiş, açıklamalarını bu denetimden sonra oluşturmuşlardır. Bu iki çalışma arasındaki benzerlik aşağıdakilerden hangisidir?