İçeriğe atla

9. sınıf Tarih · Ücretsiz test · 14 soru

1. Geçmişin İnşa Sürecinde Tarih · 1.3 Tarihsel Bilginin Üretim Süreci › 1.3 Kaynak türleri, arşiv ve kaynak eleştirisi

0/14 işaretli

Soru 1.

Bir öğrenci, lonca teşkilatına ait belgeleri incelerken önce bu belgelerin gerçekten o döneme ait olup olmadığını denetlemiştir. Belgelerin içeriğini yorumlamayı ise bu denetimden sonraya bırakmıştır. Bu çalışmada önce tamamlanan işlem, tarihsel bilginin üretiminde hangi aşamaya karşılık gelir?

Soru 2.

Bugün bir araştırmacı, Osmanlı mahkeme kayıtlarının kâğıt asılları depoda dururken aynı kayıtların ekrandaki görüntüsünden not almaktadır. Geçmişte bu kayıtlar arşiv salonunda kâğıt üzerinden okunurdu. Bu durum, tarihsel bilginin üretimi bakımından aşağıdakilerden hangisini gösterir?

Soru 3.

Proje sunumunda bir öğrenci, incelediği fermanın mührünü ve yazıldığı tarihi kontrol ettiğini, metindeki bilgilerin tutarlılığına ise henüz bakmadığını söylemiştir. Öğrenci buna rağmen kaynak eleştirisini tamamladığını ileri sürmüştür. Öğrencinin çalışması, üretim sürecindeki aşamalar bakımından aşağıdakilerden hangisine uyar?

Soru 4.

Kadeş Antlaşması’nın Hititlere ait kil tabletindeki metin ile Mısır tapınak duvarındaki metin, aynı barışın iki tarafça yazılmış kayıtlarıdır. Bir araştırmacı, kendi anlatısını yazmadan önce bu iki kaydı yan yana koyup ayrıldıkları noktaları not etmiştir. Bu işlem, tarihsel bilginin üretiminde hangi aşamaya denk gelir?

Soru 5.

İki devletten kalan kayıtlarla yapılan çalışmalar şöyle karşılaştırılmıştır: Göktürkler: Orhun Yazıtları, anlatılan olayların döneminde dikilmiştir. Çalışmada önce yazıtın bütünlüğüne ve yazının zamanına bakılmış, metnin anlamı daha sonra tartışılmıştır. Babilliler: Hammurabi Kanunları, kuralların uygulandığı çağda taşa yazılmıştır. Çalışmada önce stelin bütünlüğüne ve yazının zamanına bakılmış, kuralların anlamı daha sonra tartışılmıştır. Bu karşılaştırma, tarihsel bilginin üretiminde aşağıdaki işlemlerden hangisini ortak göstermektedir?

Soru 6.

Bir tarihçi, höyükte bulunan pişmiş toprak kap parçaları ile mühür baskılarını geçmişten kalan somut kalıntılar sayar ve bunları eşya türü kaynaklar içinde değerlendirir. Başka bir tarihçi, aynı parçaların üzerindeki işaretlere bakarak bunları yazılı kaynak grubuna yerleştirir. İki tarihçi, buluntuların nerede ele geçtiği konusunda anlaşmakta; onları hangi türe ayıracakları konusunda ayrılmaktadır. Bu ayrılık, tarihsel bilginin üretim sürecinin hangi aşamasında ortaya çıkmıştır?

Soru 7.

Bir araştırmacı, nümismatik incelemede müze koleksiyonundaki sikkelerin hükümdar portresi, kısa yazısı ve basım işaretinden bir kentte hangi yönetimin etkili olduğunu belirlemiştir. Araştırmacı, bu sonuca kentteki vergi listesiyle karşılaştırma yapmadan ulaştığını belirtmiştir. Bu çalışmaya dayanarak aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir? I. Sikke üzerindeki portre ve yazı, yönetim konusunda kanıt olarak kullanılmıştır. II. Sonuç, vergi listesine başvurulmadan ortaya konulmuştur. III. Vergi listesi, sikke verisiyle karşılaştırılarak sonucu desteklemiştir.

Soru 8.

Hitit dönemine ait çivi yazılı tabletler incelenerek yüzyıllar sonra kaleme alınan tarih kitapları ile Mısır hiyeroglif yazıtlarına dayanılarak hazırlanan modern araştırmalar aşağıdaki kaynak türlerinden hangisine girer?

Soru 9.

Bir öğrenci, bir savaşın hemen ardından komutanın tuttuğu günlüğü ve yüzyıl sonra yayımlanan bir tarih kitabını yan yana koyar. Günlük, olayı yaşayan kişinin kendi gözlemiyle yazılmış özgün bir belgedir. Kitap, bu gözlemleri yeni bir sıraya koyup yorumlayarak savaşı yeniden anlatır ve günlüğü temel alır. Bu sürece göre tarih kitabının ikinci el kaynak sayılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Soru 10.

Göktürk dönemine ait Orhun Yazıtları, dönemin yöneticilerinin halka seslendiği taşlardır. Yazıtlarda devletin kuruluşu ve içine düştüğü bunalımlar, olayların yaşandığı çağa yakın bir zamanda ve dönemin kendi diliyle anlatılır. Bu özellikler, yazıtların tarihsel bilgi üretiminde hangi kaynak grubunda değerlendirileceğini gösterir?

Soru 11.

Bir karşılaştırmada üç devlete ait belge koleksiyonları belge türü, saklama biçimi ve araştırmadaki yeri bakımından şöyle sıralanmıştır: Hititler: kil tabletler; başkent arşivinde saklanma; sonraki incelemelere belge olma. Osmanlı Devleti: ferman ve defterler; merkez arşivinde korunma; yönetim araştırmalarına kaynak olma. Türkiye Cumhuriyeti: resmî yazışmalar; devlet arşivinde düzenlenme; araştırmacıların erişimine açılma. Bu karşılaştırma, arşivlerin tarihsel bilgi üretimindeki ortak işlevi hakkında hangi yargıya ulaştırır?

Soru 12.

Bir tarihçi, kale surlarındaki taş işçiliğine savunma ihtiyacı açısından bakar ve yapının korunmak için yükseltildiğini düşünür. Başka bir tarihçi aynı işçiliğe ustalık geleneği açısından bakar ve usta-çırak düzeninin sürdüğünü düşünür. Bu durum, tarihsel bilginin üretim sürecine dair hangi yargıyı destekler?

Soru 13.

Bir araştırmacı, bir liman kentinin zahire ticaretini anlamak için önce sorusunu sınırlar ve gümrük kayıtlarını bir araya getirir. Kayıtların ilgili döneme ait olup olmadığını inceledikten sonra miktarları karşılaştırarak ticaretin işleyişini açıklar. Bu süreçte döneme ait olma incelemesi, sonraki açıklamaya ne kazandırır?

Soru 14.

Boğazköy'de ele geçen çivi yazılı bir tablet ile Karnak'taki bir hiyeroglif yazıt, Hitit ve Mısır kralları arasında yapılan barışın koşullarını aktarır. İki metin ayrı yerlerde ve ayrı yazı gelenekleriyle oluşturulmuştur. Bu iki metne dayanarak güvenilir bir açıklama kurmak için yapılması gereken işlem hangisidir?