3. Orta Çağ Medeniyetleri · 3.4 Orta Çağ’da Bilim, Kültür ve Sanat › 3.4 Orta Çağ’da bilim, kültür ve sanat
0/12 işaretli
Soru 1.
Bir öğrenci, müze gezisinde Kutub Minâr panosunu inceler. Panoda yapının Delhi Sultanlığı döneminde yükseldiği, süslemelerinde İslami yazı ve geometrik düzen ile Hint taş işçiliğinin birlikte kullanıldığı belirtilir. Öğrenci, proje sunumunda bu panele dayanarak bir yargı paylaşacaktır.
Öğrencinin kanıta uygun biçimde paylaşabileceği yargı aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 2.
Bir lise öğrencisi, Orta Çağ medeniyet havzalarını bilim ve sanat ürünlerine göre şöyle karşılaştırmıştır:
İslam havzası: Hastanelerde hasta gözlemi, rasathanelerde gök gözlemi, camilerde hat ve geometrik süsleme.
Batı Avrupa: Manastırlarda kitap kopyalama, üniversitelerde tartışmaya dayalı ders, katedrallerde vitray ve taş oyma.
Çin: Tarım takvimi için gök gözlemi, imparatorluk arşivinde tarih kaydı, porselen ve ipek üzerinde süsleme.
Bu karşılaştırma aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
Soru 3.
Bir üniversite kütüphanesinde, Orta Çağ’da İslam dünyasında Arapçaya çevrilip daha sonra Latinceye aktarılan tıp ve matematik kitaplarının nüshaları sergilenir. Aynı panoda, bu nüshalardan yararlanan günümüz araştırmacılarının birlikte hazırladığı makaleler de yer alır.
Bu sergi, Orta Çağ’daki bilim etkileşimi ile bugünkü çalışma arasında aşağıdakilerden hangisini düşündürür?
Soru 4.
Bir araştırmacı, Endülüs’te Arapçadan Latinceye yapılan çevirilerin Avrupa’daki bilim çalışmalarını etkilediğini; Granada’daki Elhamra Sarayı’nın avlu, su ve geometrik süslemeleriyle İslam sanatının tanınmış bir örneği olduğunu belirtir. Başka bir araştırmacı, Elhamra’yı dış görünüşüne bakarak Avrupa katedral geleneğinin ürünü sayar; çeviri faaliyetlerini ve süsleme özelliklerini değerlendirmeye katmaz.
İkinci araştırmacının yorumu, kaynakların kapsamı bakımından aşağıdakilerden hangisi nedeniyle sorgulanmalıdır?
Soru 5.
Bir etkinlik kâğıdında üç havza şöyle sıralanır:
İslam medeniyeti — Hastanelerde gözlem ve deneyle tıp bilgisi geliştirilmiş, bu birikim eserler yoluyla paylaşılmıştır.
Batı Avrupa — Kilise gözetiminde, Roma ve Germen etkileriyle bir kültür oluşmuş; Salisbury Katedrali bu mimarinin örneğidir.
Çin medeniyeti — Ağaç baskı yoluyla kitaplar çoğaltılmış, yazılı bilgi daha geniş çevrelere ulaşmıştır.
Bu karşılaştırmaya göre Batı Avrupa havzasını diğerlerinden ayıran ürün ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 6.
Beytülhikme'de Yunanca, Sanskritçe ve Farsça eserler Arapçaya çevrilerek tek bir bilimsel havuzda bir araya getirilmiştir. Bu durum Orta Çağ medeniyetleri hakkında aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
Soru 7.
Bir çalışmada üç merkez satır satır şöyle karşılaştırılmıştır:
Bağdat: Yunanca ve Sanskritçe eserler Arapçaya çevrilmiş; tıp ve matematikte yeni çalışmalar yapılmıştır.
Toledo: Arapça eserler Latinceye çevrilerek Avrupa'daki üniversitelere ulaştırılmıştır.
Semerkant: Gözlemlere dayalı astronomi cetvelleri hazırlanmış; matematik çalışmaları desteklenmiştir.
Bu karşılaştırmaya göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
Soru 8.
Kâğıt, Orta Çağ'da Çin'den İslam dünyasına, oradan da Avrupa'ya yayılmıştır. Parşömenden ucuz olan kâğıt, medreselerde ve manastırlarda daha çok kitabın çoğaltılıp okunmasını kolaylaştırmıştır.
Bu bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
I. Bir teknik, doğduğu havzanın dışında da kültürel hayatı etkileyebilir.
II. Kâğıt ilk olarak Avrupa'da üretilmiş, buradan Çin'e götürülmüştür.
III. Kâğıdın ucuzlaması, farklı eğitim ortamlarında okunan kitap sayısını artırmıştır.
Soru 9.
Çin’de bilinen kâğıt üretim bilgisi, Orta Çağ’da Orta Asya üzerinden İslam şehirlerine geçmiştir. Bağdat çevresinde kâğıdın bollaşması, çevrilen eserlerin daha çok nüsha hâlinde çoğaltılmasını kolaylaştırmıştır. Çoğalan nüshalar, bu eserlerin farklı şehirlerdeki okuyuculara ulaşmasına imkân vermiştir.
Bu zincirin açıkladığı gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 10.
Hint dünyasında kullanılan onlu basamak sistemi, İslam bilginlerinin hesap kitaplarıyla daha geniş coğrafyalara taşınmıştır. Bu yayılmayla tüccarlar alacak ve vereceklerini bu rakamlarla tutmuş; medrese öğrencileri de büyük sayılarla çarpma ve bölme işlemlerini daha kolay yapmıştır. Bu sürece göre sistemin yayılması aşağıdakilerden hangisini birlikte getirmiştir?
Soru 11.
Günümüzde bazı kent meydanlarındaki anıtlar, topluluğun inancını ve gücünü taş ve süslemeyle görünür kılar. Orta Çağ'da katedraller ve camiler de yüksek kütleleri ve bezemeleriyle toplumun inancını kamusal alanda göstermiştir. Bu iki durumun benzer yönü aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 12.
Abbâsîler döneminde Bağdat'taki Beytülhikme'de Antik Yunan ve Hint kaynaklı eserler Arapçaya çevrilmiş, bu metinlere dayanılarak yeni astronomi ve matematik çalışmaları yapılmıştır. Oluşan birikim Endülüs ve Sicilya üzerinden Avrupa'ya ulaşmış, burada üniversite derslerinde okutulmaya başlanmıştır.
Bu sürece göre bilginin Avrupa üniversitelerine ulaşmasındaki ara halka aşağıdakilerden hangisidir?