Maarif · 1. Tema: İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1
0/12 işaretli
Soru 1.
Elif, semt pazarında tezgâhları inceleyerek bir istatistiksel araştırma planlamaktadır. Araştırma sorusunu oluşturmadan önce kullanabileceği değişkenleri şöyle tanımlamıştır.
Değişken
Açıklama
G
Tezgâhın alanı (m2)
S
Bir gündeki satış tutarı (TL)
Ü
Satılan ürün grubu: sebze, meyve, bakliyat
K
Tezgâhın konumu: girişe yakın, ortaya yakın, çıkışa yakın
Elif'in bu bağlamda, iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe odaklanan araştırma sorusu aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 2.
Bir okul basketbol turnuvasında bir öğrenci, oyuncuların maç başına şut sayısı ile maç başına attığı sayı arasındaki ilişkiyi araştırmaktadır. 8 oyuncudan elde edilen eşleştirilmiş veriler şöyledir:
Oyuncu
Maç başına şut sayısı
Maç başına sayı
1
8
6
2
12
10
3
5
4
4
15
11
5
9
14
6
18
16
7
7
5
8
11
9
Öğrencinin araştırma sorusu şudur: "Maç başına şut sayısı ile maç başına sayı arasında bir ilişki var mıdır; varsa bu ilişkinin yönü, doğrusal olup olmadığı ve aykırı gözlemleri nasıldır?" Öğrenci bu soruyu veriyi görsel olarak inceleyerek cevaplamak istemekte, bu aşamada sayısal bir ilişki ölçüsü hesaplamamaktadır.
Buna göre öğrencinin bu verileri analiz etmek için seçmesi gereken en uygun araç aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 3.
Okul kütüphanesi, ödünç verme durumunu incelemek için beş iş gününe ait kayıt tutmuştur. Gelen öğrenci sayısı ile ödünç verilen kitap sayısı aşağıdadır.
Gün
Gelen öğrenci sayısı
Ödünç verilen kitap sayısı
Pazartesi
40
24
Salı
20
10
Çarşamba
50
32
Perşembe
30
16
Cuma
60
38
Kütüphane sorumlusu bu verilere dayanarak "Gelen öğrenci sayısı ile ödünç verilen kitap sayısı arasında pozitif yönlü bir ilişkililik vardır." yorumunu yapmıştır.
Kütüphane sorumlusunun yorumuna yönelik doğru istatistiksel temellendirme aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 4.
Bir matematik dersinde alıştırma süresi ile 10 soruluk bir testteki doğru sayısı arasındaki ilişki incelenmiştir. Veriler yalnızca denemeye kendi isteğiyle katılan ve 10 soruluk testi sonuna kadar çözen 5 öğrenciden toplanmıştır. Testi yarım bırakanlar ile denemeye katılmayanlar çalışmaya dahil edilmemiştir.
Öğrenci
Alıştırma süresi (saat)
Doğru sayısı
1
1
6
2
2
7
3
3
8
4
4
9
5
5
10
Bir öğrenci tabloya bakarak şöyle demiştir: "Alıştırma süresi arttıkça doğru sayısı da artmaktadır. Bu ilişki sınıfın tamamı için de geçerlidir."
Bu yorumdaki temel hata ya da yanlılık aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 5.
11. sınıf öğrencileri okul gezisinde bir doğa parkında yürüyüş yapmıştır. Sınıf, bireysel gezen öğrencilerin yürüyüş süresi ile gözlemledikleri canlı türü sayısı arasında bir ilişkililik olup olmadığını araştırmaktadır. Araştırma sorusu yalnızca bireysel gezileri kapsadığından grupla gezen öğrencilerin verileri analize alınmayacaktır.
Öğrenci
Gezi biçimi
Yürüyüş süresi (dk)
Gözlenen tür sayısı
Ö1
Bireysel
40
6
Ö2
Grup
30
9
Ö3
Bireysel
70
10
Ö4
Bireysel
20
4
Ö5
Bireysel
90
13
Ö6
Grup
80
3
Ö7
Bireysel
50
12
Ö8
Bireysel
30
5
Ö9
Bireysel
60
3
Ö10
Bireysel
80
11
Sınıf, analize alınan verileri bölgelere göre sayım oranı ile analiz etmeye karar vermiştir. Oran, iki değişkenin aritmetik ortalaması esas alınarak n(n1+n3)−(n2+n4) eşitliğiyle hesaplanır. Burada n1 her iki değeri de ortalamanın üzerinde olan, n3 her iki değeri de ortalamanın altında olan, n2 ve n4 ise biri ortalamanın üzerinde diğeri altında olan gözlem sayılarıdır; n analize alınan gözlem sayısıdır.
Analize alınan veriler için bölgelere göre sayım oranı kaçtır?
Soru 6.
Mimarlık kulübü, ilçedeki 12 okul binasında giriş saçağının taşma uzunluğu ile taşıyıcı kolonun kesit alanı arasındaki ilişkililiği araştırmaktadır. Araştırma sorusu şudur: Bu binalarda saçağın taşma uzunluğu ile kolonun kesit alanı arasında bir ilişkililik var mıdır?
Yapı envanterinde her binanın kolon kesit alanı, bina koduyla cm² olarak kayıtlıdır. Kolonlar kaplama altında olduğu için bu alan yerinde şerit metreyle ölçülemez. Saçağın taşma uzunluğu envanterde yoktur; kapı hizasından saçak ucuna yatay uzaklık olarak yerinde ölçülür.
Cumartesi günü servis yalnızca 6 binaya uğramaktadır. Görevli eşlik ve ölçüm izni 10:00-14:00 ile sınırlıdır. Her bina bir gözlem birimidir; bir binanın saçak uzunluğu yalnızca aynı binanın kolon kesit alanıyla eşleştirilebilir. Raporda bina kodu kullanılacak, kişisel veri toplanmayacaktır.
Bu koşullar altında iki nicel değişkenli veriyi toplamak/elde etmek için uygun plan aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 7.
Bir okulun doğa yürüyüşü kulübü, aynı bölgedeki altı parkur için harita uzunluğunu, toplam tırmanışı ve parkurları tamamlayan yürüyüşçülerin kişi başı su tüketimini kaydetmiştir. Ölçümler aynı mevsimde, benzer hava koşullarında ve benzer yaş grubundan öğrencilerle yapılmıştır.
Parkur
Harita uzunluğu (km)
Toplam tırmanış (m)
Kişi başı su tüketimi (L)
Çamlık
4
300
1,0
Dereboyu
10
220
0,8
Sırt
5
640
1,7
Yayla
12
360
1,2
Tepe
6
810
2,0
Vadi
9
260
0,9
Kulüp danışmanı tabloyu inceleyerek şöyle yorumlamıştır: "Harita uzunluğu ile su tüketimi arasında pozitif bir ilişki vardır. Yürüyüşçüler uzun parkurda daha çok su içtiğine göre su tüketiminin nedeni haritadaki uzunluktur. Bu nedenle daha az su tüketmek için kısa parkurlar seçilmelidir."
Bu yorumdaki hata veya yanlılık aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 8.
Selin, bilim fuarı projesi için aynı türden altı fideye farklı miktarlarda gübre vermiş ve dört hafta sonundaki verimi ölçmüştür. Diğer koşullar sabit tutulmuştur. Elde ettiği veriler aşağıdaki tablodadır.
Gübre miktarı (g)
Verim (kg)
0
2
5
4
10
6
15
7
20
7
25
6
Selin, bu verilere dayanarak şu yorumu yapmıştır: «Gübre miktarı arttıkça verim sürekli ve doğrusal biçimde artmaktadır. Bu nedenle gübre miktarı 30 g olduğunda verim, gözlenen aralıktaki artış hızıyla artmaya devam eder.»
Buna göre Selin'in yorumuna yönelik en uygun değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 9.
Bir belediye park ekibi, tarh düzenlemesi için “Haftalık organik gübre miktarı arttıkça bitkilerin boy artışı da artar mı?” sorusunu ele almıştır. Parktaki 12 çiçek tarhının 6’sı kumlu, 6’sı killi topraktadır. Her tarha ait haftalık gübre miktarı (kg) ve dört hafta sonundaki ortalama boy artışı (cm) tabloda verilmiştir.
Tarh
Toprak türü
Gübre miktarı (kg)
Boy artışı (cm)
1
Kumlu
2
10
2
Kumlu
3
9
3
Kumlu
4
8
4
Kumlu
5
7
5
Kumlu
6
6
6
Kumlu
7
5
7
Killi
8
18
8
Killi
9
17
9
Killi
10
16
10
Killi
11
15
11
Killi
12
14
12
Killi
13
13
Tüm tarhlar birlikte değerlendirildiğinde gübre miktarı ile boy artışı arasındaki korelasyon katsayısı yaklaşık 0,60 bulunmuştur.
Bu bulgulara göre aşağıdaki sonuçlardan hangisi doğrudur?
Soru 10.
Bir sınıftaki öğrenciler, araştırma ödevinde şu soruyu incelemiştir: “Sınıfımızdaki öğrencilerin bir proje ödevine ayırdığı haftalık çalışma süresi ile bu ödevden aldıkları puan arasında nasıl bir ilişki vardır?”
Sınıftaki 24 öğrenciden, öğrencilerin kendi belirlediği süreler ve aldıkları puanlar toplanmıştır. Süre öğretmen tarafından değiştirilmemiştir. Özet aşağıdadır.
Özet
Değer
Haftalık süre
1 saat ile 8 saat arası
Ödev puanı
40 ile 95 arası
Serpme diyagramı
1–8 saat aralığında artan doğrusal eğilim; belirgin ayrık değer yok
Korelasyon katsayısı
r=0,78
Bir öğrenci şu sonucu yazmıştır: “İlişki güçlü ve pozitif olduğuna göre çalışma süresini artırmak puanı yükseltir. Bu nedenle Türkiye’deki tüm öğrencilerin haftalık süreyi 12 saate çıkarması puanlarını kesin olarak artırır.”
Bu sonucun, araştırma sorusu bağlamında en uygun değerlendirmesi aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 11.
Bir lisenin sağlık kulübü, gönüllü 12 öğrencinin bir haftalık ortalama günlük ekran süresi (saat) ile aynı haftadaki ortalama gece uyku süresi (saat) verilerini incelemiştir. İstatistik yazılımıyla çizilen serpme diyagramında noktaların azalan (negatif eğimli) doğrusal bir örüntü oluşturduğu, yalnızca bir öğrencinin (ekran süresi 9 saat, uyku süresi 9 saat) diğerlerinden çok uzakta olduğu görülmüştür. Yazılım korelasyon katsayısını bu öğrenci dâhil r=−0,52, bu öğrenci çıkarıldığında r=−0,86 olarak vermiştir.
Kulübün yorumu şöyledir: "Ekran süresi ile uyku süresi arasında negatif yönlü güçlü bir ilişki vardır. Uzaktaki öğrenciyi çıkarınca ilişki güçlendiğine göre bu öğrencinin verisi yanlıştır ve silinmelidir. Ekran süresini azaltan her öğrencinin uyku süresi kesinlikle artar."
Kulübün yorumuna yönelik doğru istatistiksel temellendirme aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 12.
Emre, telefonunun şarjını incelemek için her denemede aynı şarj aletini kullanmış; ekran kapalıyken telefonu farklı bir başlangıç şarj yüzdesinde prize takıp şarjın %100'e ulaşma süresini kaydetmiştir. Parlaklık veya başka bir değişken ölçülmemiştir.
Deneme
Başlangıç şarjı (%)
Tam dolma süresi (dk)
1
20
78
2
30
70
3
40
64
4
45
68
5
55
52
6
65
44
7
75
36
8
85
28
Emre tabloya dayanarak şu yorumu yapmıştır: "Başlangıç şarj yüzdesi ile tam dolma süresi negatif ilişkilidir; yüzde büyüdükçe süre kısalma eğilimindedir. Başlangıç yüzdesi daha yüksek olan denemenin süresi, diğer denemeden her zaman daha kısadır. Öyleyse şarj sırasında ekran parlaklığını azaltmak süreyi kısaltır. Başlangıç şarjı %10 olan bir telefonun tam dolma süresi de 78 dakikadan uzun olur."
Emre'nin yorumundaki iddiaların hangilerinin kabul edilip hangilerinin çürütüleceğine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?