3. Orta Çağ Medeniyetleri · 3.2 Orta Çağ’daki Siyasi ve Askerî Gelişmeler › 3.2 I-II. Göktürk ve Uygur: yönetim ve ordu
0/12 işaretli
Soru 1.
Göktürklerde siyasi iktidar 'kut' kavramıyla ifade edilmiş; kağanlığın kişiye Tanrı tarafından verildiği kabul edilmiştir. Bu anlayışa göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Soru 2.
Orhun Yazıtları'nda Türk kağanına yönetme yetkisinin Tengri tarafından verildiği anlatılır. Aynı yazıtlarda kağanın dağılmış boyları toplayarak ülkeyi töreye göre düzene soktuğu belirtilir.
Bu anlatıma göre Göktürk yönetim anlayışıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?
Soru 3.
Bir karşılaştırmada iki devletin özellikleri şöyle sıralanmıştır.
Göktürkler: Doğu kanadını kağan, batı kanadını yabgu yönetir. Ordu; on, yüz, bin ve on bin kişilik birimlere ayrılmış hafif süvarilerden oluşur.
Uygurlar: Kağan başta kalır; idare şehirleri, tarım alanlarını ve ticaret yollarını da kapsar. Orduda onlu birim düzeni ve atlı birlikler korunur.
Bu bilgilere göre iki devletin ordu yapıları arasındaki benzerlik aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 4.
Göktürklerde ülke işleri görüşülürken toy toplanır, hatun da kağanın yanında bu işlerde yer alırdı. Yargılamada töre ve örf uygulanır; bu işi yargu adı verilen görevliler yürütürdü.
Buna göre aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
I. Toy, ülke işlerinin görüşüldüğü bir kurul olarak toplanmıştır.
II. Hatun, devlet işlerinde kağanın yanında görev almıştır.
III. Yargılama, hatunun töre dışında koyduğu kurallarla yürütülmüştür.
Soru 5.
Bir tarihçi, Göktürklerde ülkenin doğu kanadını kağanın, batı kanadını yabgunun yönettiğini vurgular. Başka bir tarihçi, Uygurlarda kağan unvanının sürdüğünü; şehir hayatı geliştikçe idarenin tarım alanlarını ve ticaret merkezlerini de kapsadığını belirtir.
Bu iki değerlendirme birlikte düşünüldüğünde, iki devletin yönetim yapısı arasındaki fark için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Soru 6.
Müzede Göktürk ve Uygur ordularını anlatan panoyu inceleyen bir öğrenci sunum hazırlar. Panoda her iki devlette de birliklerin on, yüz, bin ve on bin kişilik dilimlere ayrıldığı; on bin kişilik birliğe tümen, komutanına tümenbaşı dendiği yazar. Öğrenci, tümenbaşını kağanın otağını koruyan elli kişilik seçkin birliğin komutanı olarak tanıtır.
Panodaki bilgiye göre öğrencinin tanıtımı için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Soru 7.
Göktürklerde kağan, Tanrı'nın verdiği kut ile başa geçerdi. Savaş ve vergi gibi büyük işler toyda görüşülür, karar bu görüşmenin ardından uygulanırdı. Kut, kağanın bu düzeni tek başına değiştirmesi için bir gerekçe olarak görülmezdi. Bu işleyişe göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Soru 8.
Bir ilçede meclis ayda bir toplanır; toplantıya ara verildiğinde encümen, sürmekte olan işleri takip eder. Göktürklerde toy da sürekli bir arada durmazdı. Toy dağıldığında memleket meseleleri ayukta görüşülmeye devam ederdi. Bu duruma göre ayuk ile encümenin benzerliği aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 9.
Orhun Kitabeleri'nde Bilge Kağan, tahta oturmasını şu sözlerle anlatır: 'Tanrı öyle buyurduğu için, bahtım ve talihim olduğu için, ölecek milleti diriltip doyurdum.' Bu ifade, Göktürk yönetim anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisini doğrudan gösterir?
Soru 10.
Göktürk kaynaklarında otağ, taht, tuğ, davul ve yay; kağanlığın görsel ve törensel göstergeleri olarak aktarılmaktadır. Uygur Kağanlığı bu geleneği devralmış, aynı sembolleri kullanmaya devam etmiştir. Buna göre söz konusu nesneler hangi kavramın kapsamında değerlendirilir?
Soru 11.
Bir tarihçi, Göktürklerde halkın barışta kendi işiyle uğraştığını, savaş çıkınca atı ve silahıyla sefere katıldığını belirtir. Başka bir tarihçi, Uygurların şehirlerde tarım ve ticarete yönelmesiyle askerî seferlerin Göktürk dönemine göre seyrekleştiğini söyler. İki tarihçi, her iki devlette de hükümdarın kağan unvanı taşımasını ortak bir nokta olarak anar. Bu yorumlara göre iki ordu arasındaki fark aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 12.
Müze tabelasında Göktürk kağanının Tanrı'dan kut aldığı, ülkeyi töreyi uygulayarak yönettiği ve kendisinin de töreye uyduğu yazmaktadır. Proje ödevini hazırlayan bir öğrenci, bu tabeladan kağanın yetkisine ilişkin bir sonuç çıkarmak ister. Tabeladaki bilgi aşağıdaki sonuçlardan hangisini destekler?