İçeriğe atla

9. sınıf Tarih · Ücretsiz test · 12 soru

3. Orta Çağ Medeniyetleri · 3.2 Orta Çağ’daki Siyasi ve Askerî Gelişmeler › 3.2 Abbasi Devleti ve Talas

0/12 işaretli

Soru 1.

Abbasi Devleti ile Batı Avrupa feodal devletlerinin yönetim ve ordu yapıları şöyle karşılaştırılabilir: Abbasi Devleti'nde halife, dini ve siyasi yetkiyi birlikte kullanır. Vezir, merkezdeki divanları halife adına yönetir. Ordu komutanları merkezin emrinde görev yapar. Batı Avrupa feodal devletlerinde kralın yetkisi, toprak sahibi senyörler arasında bölünür. Senyör, kendi bölgesinde idare ve yargı işlerini büyük ölçüde kendisi yürütür. Şövalyeler öncelikle bağlı oldukları senyöre karşı sorumludur. Bu bilgilere göre iki yapı arasındaki temel fark hangisidir?

Soru 2.

Nizamülmülk'ün Siyasetname'sinde ikta, Büyük Selçuklu komutanının asker beslemesi için aldığı ve hükümdarın denetiminde kalan bir gelir tahsisi olarak anlatılır. Aynı çağın feodal bağlılık yeminlerinde ise şövalye, kendisine bırakılan toprağın geliri karşılığında lorduna hizmet eder; bu hak zamanla oğula geçebilir. Bu anlatımlara göre iki ordu düzeni arasındaki fark hangisidir?

Soru 3.

Bir öğrenci, proje ödevinde Bizans thema ordusu ile Abbasi gulâm ordusunu karşılaştırmıştır. Thema askerinin geçimini eyalette işlediği araziden sağladığını, gulâm askerinin ise hazineden maaş alarak başkent çevresinde görev yaptığını belirtmiştir. Öğrencinin bu tespitine göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Soru 4.

Bir tarihçi, Abbasi vezirinin divanları halife adına yönetmesini hükümdara bağlı merkezî bir bürokrasi olarak yorumlar. Başka bir tarihçi, Bizans başkentindeki memurların maliye ve ordu kayıtlarını imparatorun emriyle tutmasını aynı şekilde merkezî idarenin göstergesi sayar. Bu yorumların ortak noktası aşağıdakilerden hangisidir?

Soru 5.

Günümüzde bazı ülkelerde devlet başkanı daha çok temsil ve meşruiyet makamıdır; hükûmetin başı ise yönetimi ve orduyu fiilen yürütür. Erken Abbasi döneminde halife, dini ve siyasi yetkiyi kendi şahsında toplamıştı. Büyük Selçukluların Bağdat'a girişinden sonra ise halife dini meşruiyetini korumuş, siyasi ve askerî yetki sultana geçmiştir. Bu durum, iki yönetim arasındaki farkı hangisiyle gösterir?

Soru 6.

Bir karşılaştırma notunda iki devletin yönetim ve ordu düzeni satır satır şöyle verilmiştir: Emevîler: Yönetimde Arap kökenli görevliler ağırlıktadır. Ordu büyük ölçüde Arap kabile kuvvetlerine dayanır. Mevalî denilen Arap olmayan Müslümanlar ikinci planda tutulur. Abbâsîler: Halife en üst yetkilidir; günlük işlerde vezir ve divanlar etkilidir. Orduda Arapların yanında İranlı ve Türk birlikler de görev alır. Mevalîye Emevî dönemine göre daha geniş yer verilir. Bu özete göre iki devletin yönetim ve ordu yapıları arasındaki farklardan hangisine ulaşılır?

Soru 7.

Talas Savaşı'na ilişkin tarih kayıtlarında şu tablo yer alır: Abbâsî kuvvetleri, halifenin başkentte bizzat komuta ettiği bir ordu değil, Horasan'dan sevk edilen birliklerdir; Karluk kuvvetleri çarpışma sırasında bu tarafta yer almıştır. Karşı tarafta merkezin görevlendirdiği bir komutanın yönettiği Tang ordusu vardır. Kayıtlar, iki başkentin de bu savaşta el değiştirdiğini belirtmez. Bu kayıtlara göre iki devletin ordu yapıları için hangi yargı doğrudur?

Soru 8.

Bir tarihçi, Abbâsî halifelerinin Türk birliklerini merkeze almasını, ordunun Arap ve İranlı grupların rekabetinden uzaklaşıp halifeye daha doğrudan bağlanması olarak açıklar. Başka bir tarihçi, aynı birliklerin komutanlarının zamanla başkentte nüfuz kazandığını ve halifenin orduyu denetlemesinin güçleştiğini savunur. Birinci tarihçinin açıklamasına göre Abbâsî ordu yapısındaki uygulama nasıl görülür?

Soru 9.

Bir araştırma notunda iki devletin yönetim ve ordu düzeni şöyle özetlenir: Abbâsîlerde en üst yetki halifededir; sınırlara askerî valiler gönderilir, vergi ve ordu kayıtları ayrı divanlarda tutulur. Tang'da en üst yetki imparatora aittir; uzak eyaletlere merkezden komutanlar görevlendirilir ve bu komutanlar bulundukları bölgenin askerî işlerinde söz sahibi olur. Bu özete göre aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir? I. İki devlette de en üst yetki tek hükümdarda toplanmıştır. II. İki devlette de taşradaki askerî işler, merkezin görevlendirdiği askerî yöneticilere bırakılmıştır. III. İki devlette de vergi ve ordu işleri aynı divanda birleştirilmiştir.

Soru 10.

Sınıfın müze gezisinde iki pano yan yana okunmuştur. Abbâsî panosunda sınır hattında kaleler bulunduğu, bu hatların askerî valiler eliyle hem savunma hem akın için kullanıldığı yazmaktadır. Doğu Roma panosunda thema askerlerinin görev bölgelerinde toprak işlettiği belirtilmektedir. Öğrenci, iki devletin ordu düzeninin de askerin kendi toprağını işlettiği aynı modele dayandığını ileri sürer. Öğrencinin yargısı panolardaki bilgilerle karşılaştırıldığında hangi değerlendirme geçerlidir?

Soru 11.

Bir okul sergisindeki karşılaştırma notunda iki devletin özellikleri şöyle sıralanmıştır: Abbasi Devleti — Üstün yetkili halifedir. Merkezde vezir ve divanlar görev yapar. Ordunun önemli bölümü, maaş karşılığı halifeye bağlı Türk askerlerinden oluşur. Bizans İmparatorluğu — Üstün yetkili imparatordur. Thema yöneticisi taşrada askerî ve idarî işleri birlikte yürütür. Ordunun temelini, toprak karşılığı görev yapan thema askerleri oluşturur. Bu özellikler, iki devletin ordu düzeni arasındaki hangi farkı gösterir?

Soru 12.

Bir tarihçi, Sasani yönetiminde hükümdarın yanında geniş yetkili bir başyöneticinin ve merkezî dairelerin bulunduğunu; ordunun soylu süvari ailelerine dayandığını söyler. Başka bir tarihçi, Abbasi yönetiminde halifenin yanında vezirin ve divanların öne çıktığını; ordunun maaşlı askerlere dayandığını belirtir. Bu yorumlar, iki devletin yönetim yapısı bakımından hangi benzerliği gösterir?