Maarif · 4. Tema: Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1
0/12 işaretli
Soru 1.
Bir semt pazarında bir esnaf, gün içindeki kârının (TL) saate göre değişimini f fonksiyonu ile modelliyor. Esnaf, bu fonksiyonun grafiğine üç farklı saatte teğet doğrular çiziyor ve eğimlerini tabloya kaydediyor.
Saat
Teğet doğrusunun eğimi (TL/saat)
10
4
13
0
16
−3
Bu verilere göre esnafın, teğet eğiminin işareti ile f fonksiyonunun artanlığı ve azalanlığı arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki varsayımlarından hangisi doğrudur?
Soru 2.
Emre, hacmi 8 dm³ olan kare tabanlı kapalı bir kargo kolisinde ambalajı azaltmak için yüzey alanını en küçük yapmak istiyor. Taban ayrıtı x dm iken (x>0) yüzey alanını A(x)=2x2+x32 ile modelliyor ve A′(x)=0 denkleminin x=2 için sağlandığını buluyor. Bu sonucu doğrulamak için A′(x) işaretini şöyle tablolaştırıyor:
x (dm)
1
2
4
A′(x) işareti
−
0
+
Tablodaki işaretler kullanılarak x=2 için yüzey alanının en küçük olduğu aşağıdakilerden hangisiyle doğrulanır?
Soru 3.
Bir okulun iklim gözlem projesinde, bir ilkbahar gününde hava sıcaklığı modellenmiştir. Sıcaklık; saat 06.00'dan itibaren geçen süre t saat olmak üzere S(t) santigrat derece ile gösterilmiştir. Modelden S′(4)=1,5 türev temsili elde edilmiştir.
Elde edilen bu türev temsilinin problem bağlamındaki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 4.
Bir okul laboratuvarında metal bir küre ısıtılmaktadır. Kürenin yarıçapı 2 cm ile 6 cm arasında değişirken birim zamanda yaydığı ısı miktarı, joule cinsinden I(r)=−r2+14r fonksiyonuyla modellenmektedir. Öğrenciler, I′(r)=0 denkleminin kökünün bu aralığın dışında kaldığını ve I fonksiyonunun [2,6] aralığında artan olduğunu belirlemiş; en büyük ısı miktarının aralığın sağ uç noktasında, yani r=6 cm'de elde edildiği sonucuna ulaşmışlardır. Aynı laboratuvar çalışmasında ısıtılan bir metal küpün ayrıt uzunluğu x cm olmak üzere 5≤x≤7 aralığındadır. Küpün birim hacme düşen ısı kaybı, joule/cm3 cinsinden S(x)=−x2+8x fonksiyonuyla modellenmektedir.
Buna göre küre probleminde kullanılan strateji küp problemine uygulandığında, en büyük ısı kaybının elde edildiği ayrıt uzunluğuyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
Soru 5.
Okulun el sanatları atölyesinde Kerem, ahşap bir kutu kapağına geleneksel bir kıvrım motifi oymaktadır. Motif, y=3 doğrusuna göre simetrik iki kıvrımdan oluşmaktadır. Üst kıvrımın yüksekliği gerçek sayılarda tanımlı bir polinom fonksiyonu olan f ile, alt kıvrımın yüksekliği ise g(x)=−f(x)+6 ile modellenmektedir. Burada x, kapağın sol kenarından itibaren santimetre cinsinden yatay konumu gösterir. Kerem, üst kıvrımın eğimini f′(x)=(x−1)2(x−4) olarak hesaplamıştır.
Buna göre g fonksiyonunun grafiği için aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
Soru 6.
Kodlama ve robotik kulübü, raydaki robotun şarj istasyonuna göre konumunu santimetre cinsinden modelliyor. Simülasyonda süre x saniye olup kod tüm gerçek sayılarda çalışıyor. Üyeler, hız sıfır olur olmaz robotun yön değiştireceğini düşünerek panoya şu varsayımı yazıyor: «Hızın (türevin) sıfır olduğu her noktada konum fonksiyonunun yerel ekstremumu vardır; fonksiyon bu noktanın solunda ve sağında farklı yönde değişir.» Denenen kodlar Model I: f(x)=2(x−1)2 ve Model II: g(x)=(x−1)3 şeklindedir. İki kod da x=1 anında türevi sıfır bularak yön değiştirme komutu üretiyor. Üyeler, türevlerin cebirsel gösteriminden artanlık-azalanlık genellemeleri çıkarıp bu genellemeleri panodaki varsayımla karşılaştırıyor.
Bu genellemeler panodaki varsayımla karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Soru 7.
Okulun çevre kulübü, bahçe etkinliği için kenar uzunluğu 24 cm olan kare bir kartondan üstü açık bir saksı kutusu yapacaktır. Dört köşeden kenarı x cm olan eş kareler kesilip kenarlar katlanır. Kutunun hacmi, 0≤x≤12 olmak üzere V(x)=x(24−2x)2 fonksiyonu ile modellenir. x=0 ve x=12 değerlerinde kutu oluşmaz; hacim 0 olur.
Ayşe, V′(x)=(24−2x)(24−6x) fonksiyonunun işaret tablosunu kullanır ve en büyük hacmin x=4 için elde edildiğini söyler.
Burak ise kapalı aralıkta en büyük değerin yalnızca uç noktalarda aranması gerektiğini düşünür. x=0 ile x=12 değerlerini karşılaştırır ve en büyük hacmin bu uçlardan birinde olduğunu ileri sürer.
Bu iki çözüm stratejisi gözden geçirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Soru 8.
Ece, bilim fuarı projesi için küre biçiminde şişirdiği bir balonun yüzey alanı ile hacminin değişimini inceliyor. Balonun yarıçapı 5 cm iken yüzey alanı saniyede 12π cm2 artmaktadır. Yarıçap r santimetre olmak üzere hacim V=34πr3, yüzey alanı A=4πr2 bağıntılarıyla hesaplanmaktadır.
Buna göre, bu anda hacmin zamana göre değişim hızını veren eşitlik aşağıdakilerden hangisidir?
Soru 9.
Bir okul projesi kapsamında otoyolda ortalama hız denetimi incelenmektedir. Farklı trafik koşullarında seyreden bir aracın, denetim noktasını referans alan konumu s(t) kilometre ve zaman t saat cinsinden aşağıdaki polinomlarla modellenmiştir. [a,b] aralığındaki ortalama hız b−as(b)−s(a) değerine eşittir; ortalama değer teoremine göre hız göstergesi bu değere aralıkta en az bir anda ulaşır. Öğrenciler, konum fonksiyonu ile hız fonksiyonu arasındaki örüntüleri üç modeli listeleyerek genellemek istemektedir.
Model
Konum fonksiyonu
Zaman aralığı
I
s(t)=10t2+40t
[0,2]
II
s(t)=90t
[0,2]
III
s(t)=30(t−1)3+30
[0,2]
Bu üç modelden hareketle yapılan aşağıdaki genellemelerden hangisi doğrudur?
Soru 10.
Bir büyükşehir belediyesi, ring otobüs hattındaki trafik akışını inceliyor. Otobüsün kalkış durağından aldığı yol (km), kalkıştan sonraki t saat için f(t)=5t3−30t2+60t, t∈[0,4] polinom fonksiyonu ile modelleniyor. Aynı koridorda ters yönde çalışan servis minibüsünün konumu (km) g(t)=−f(t)+100 ile tanımlanıyor. Belediye, bu hatta [0,4] saat aralığında ortalama hız denetimi yapmayı planlıyor.
Buna göre aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
Soru 11.
Bir okul gezisinde öğrenciler, göl kenarındaki yürüyüş parkurunun yüksekliğini inceliyor. Başlangıçtan itibaren alınan yatay uzaklık x kilometre iken yükseklik, gerçel sayılarda tanımlı bir polinom fonksiyon olan f ile metre cinsinden modelleniyor. Öğretmen, parkurun eğimini gösteren f′ fonksiyonunun [0,6] aralığındaki grafiğini tahtaya çiziyor. Grafik; en yüksek noktası (3,4) olan, x eksenini (1,0) ve (5,0) noktalarında kesen, (0,−5) ve (6,−5) noktalarından geçen bir paraboldür. Bu modelde f′(x)>0 parkurun yükseldiğini, f′(x)<0 alçaldığını; ∣f′(x)∣ büyüdükçe eğimin dikleştiğini gösterir.
Öğrenciler bu grafiğe bakarak f ile f′ arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki varsayımları kurmuştur.
I. f′ fonksiyonu [0,3] aralığında artan olduğundan f fonksiyonu da [0,3] aralığında artandır.
II. f fonksiyonunun x=1 noktasında yerel minimumu, x=5 noktasında yerel maksimumu vardır.
III. Parkur x=3 noktasında en dik biçimde yükselir; buna rağmen x=3 noktası f nin yerel ekstremum noktası değildir.
Bu varsayımlar, grafikten elde edilen doğru genellemelerle karşılaştırıldığında hangileri geçerlidir?
Soru 12.
Bir ilçe, K köyünü doğrusal bir otoyola bağlayacak yolu planlamaktadır. K köyünün otoyola uzaklığı 8 km'dir; bu dikmenin otoyol üzerindeki ayağı A noktasıdır. İlçe merkezi, otoyol üzerinde A noktasından 6 km uzaklıktaki B noktasıdır. Bağlantı noktası P, A ile B arasındaki kesimde seçilecektir ve uç noktalar da seçilebilir. Araçlar köy yolunda ortalama 60 km/sa, otoyolda ortalama 80 km/sa hızla ilerlemektedir. ∣AP∣=x km olmak üzere K köyünden ilçe merkezine ulaşma süresi, saat cinsinden T(x)=6064+x2+806−x, 0≤x≤6 modeliyle ifade edilmiştir. Bir öğrenci T′(x)=0 denklemini çözerek x=724 bulmuş ve "Ulaşma süresini en küçük yapan bağlantı, x=724 km olacak şekilde kurulmalıdır." çıkarımını yapmıştır.
Buna göre bu çıkarımın geçerliliğini doğru değerlendiren argüman aşağıdakilerden hangisidir?