10. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Kimya · Senaryo 4
6 ana soru · 16 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 117 puan
Bir hazır giyim atölyesinde gömleklere dikilecek düğmeler tek tek sayılmaz; “sayıcı terazi” denen bir terazi kullanılır. Atölye sorumlusu önce teraziye referans olarak 25 düğme koyar ve terazi bu düğmelerin toplam kütlesini 8,5 g olarak ölçer. Ardından düğmeler, darası alınmış bir kaba dökülür ve terazi kaptaki düğmelerin sayısını ekranda gösterir. Bir siparişte kaptaki düğmelerin kütlesi 1020 g okunmuştur. Atölye, siparişleri “kutu” birimiyle hazırlamaktadır ve 1 kutu 1000 düğme içermektedir.
Atölyede kullanılan metal düğmelerin bir bölümü nikel (Ni), bir bölümü krom (Cr) ile kaplanmaktadır.
(Ni: 59 g/mol, Cr: 52 g/mol, Avogadro sayısı: 6,02·10²³)
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Bir düğmenin ortalama kütlesini ve kaptaki düğme sayısını hesaplayınız. Kaptaki düğmelerin kaç kutu ettiğini ve 1 kutu düğmenin kütlesini yazınız.
1.2. Aşağıdaki tabloda sayıcı terazinin yöntemine ait üç öge verilmiştir. Her ögenin kimyadaki karşılığını tabloya yazınız.
Sayıcı terazide Kimyadaki karşılığı Düğmeleri saymak yerine tartmak 1 kutu = 1000 düğme 1 kutu düğmenin kütlesi 1.3. Bir kaplama işleminde 11,8 g nikel harcanmıştır. Bu nikelin mol sayısını ve içerdiği atom sayısını hesaplayınız. Aynı sayıda atom içeren kromun kütlesini bulunuz. Eşit sayıda atom içeren iki metal örneğinin kütlelerinin neden farklı olduğunu, bağıl atom kütlelerinin belirlenmesinde referans alınan atomu belirterek açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 215 puan
Bir rafineride doğal gazdan ayrılan hidrojen sülfür (H₂S) gazının bir bölümü, oksijenle yakılarak kükürt dioksit (SO₂) gazına ve su buharına dönüştürülmektedir. Bu tepkimenin denkleştirilmemiş denklemi ve uzay-dolgu modeli Şekil 1'de verilmiştir.
H₂S(g) + O₂(g) → H₂O(g) + SO₂(g)
Şekil 1. Hidrojen sülfürün yanma tepkimesinin denkleştirilmemiş uzay-dolgu modeli (H: 1 g/mol, O: 16 g/mol, S: 32 g/mol)
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Şekil 1'deki modelde hangi atomun sayısının tepken ve ürün tarafında farklı olduğunu belirleyiniz. Denklemi en küçük tam sayılı stokiyometrik katsayılarla denkleştiriniz; hangi atomu en sona bıraktığınızı nedeniyle yazınız. Denkleştirilmiş tepkimeyi elde etmek için Şekil 1'deki modele hangi türden kaçar molekül eklenmesi gerektiğini belirleyiniz ve eklenecek molekülleri, atomları anahtardaki harfleriyle göstererek çiziniz.
2.2. Bir öğrenci denkleştirilmiş denkleme bakarak şu yorumu yapmıştır: “Tepken tarafında 5, ürün tarafında 4 molekül var. Kütlenin korunumu kanununa göre molekül sayısı da korunmalıydı; bu denklem bu kanunla çelişiyor.” Öğrencinin yorumunu tepkimede korunan ve korunmayan nicelikler açısından değerlendiriniz. Değerlendirmenizi, tepken ve ürünlerin toplam kütlelerini denkleştirilmiş denkleme göre hesaplayarak destekleyiniz.
dubba.com.tr · 10. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 318 puan
Kesici takım uçlarının yapımında kullanılan tungsten (W) tozu, tungsten trioksidin (WO₃) yüksek sıcaklıkta hidrojen gazıyla tepkimesiyle elde edilir. Tepkimenin denkleştirilmiş denklemi aşağıda verilmiştir.
WO₃(k) + 3H₂(g) → W(k) + 3H₂O(g)
Bir araştırma laboratuvarında kapalı bir tepkime kabına 92,8 g WO₃ ve 1,5 g H₂ konmuştur.
(H: 1 g/mol, O: 16 g/mol, W: 184 g/mol, Avogadro sayısı: 6,02·10²³)
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Tepkimenin tam verimle gerçekleştiğini varsayarak tepkenlerin mol sayılarını hesaplayınız. Denklem katsayılarını kullanarak sınırlayıcı bileşeni belirleyiniz ve tepkime sonunda hangi maddeden kaç gram arttığını işlem basamaklarıyla gösteriniz.
3.2. Tam verimle gerçekleşen tepkimede oluşan W ve H₂O kütlelerini hesaplayınız. Oluşan su moleküllerinin sayısını bulunuz. Tepkime sonunda kapta bulunan tüm maddelerin toplam kütlesini başlangıçtaki toplam kütleyle karşılaştırınız.
3.3. Deney sonunda kaptan alınan tungsten tozu tartıldığında 41,4 g W elde edildiği belirlenmiştir. Tepkimenin yüzde verimini hesaplayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 416 puan
Bir fen lisesinin kimya kulübü, gazlarla ilgili dört gözlemi aşağıdaki kartlara yazmıştır.
Kart Gözlem G1 Laboratuvarda 1 L sıvı azot, ağzı açık bir kapta oda sıcaklığında tamamen buharlaştığında açık hava basıncında yaklaşık 700 L yer kaplayan azot gazı oluşmuştur. G2 İçinden ışık geçirilen küçük bir cam hücreye bir miktar duman üflenip mikroskopla bakıldığında, duman zerreciklerinin hiç durmadan, yönü sürekli değişen kırık çizgiler boyunca titreştiği görülmüştür. G3 Yere bırakılan bir lastik top her sekişte bir öncekinden daha alçağa sıçrar ve sonunda durur. Dış ortamla ısı alışverişi engellenmiş, sızdırmaz bir argon tüpü ise üç ay bekletilmiştir. Tüpteki argon tanecikleri bu sürede birbirleriyle ve tüpün çeperiyle sayısız kez çarpıştığı hâlde tüpün termometresi ve manometresi hiç düşmemiş, hep aynı değeri göstermiştir. G4 Bir otomobilin lastik basıncı sabah yola çıkmadan önce ölçülmüştür. Birkaç saatlik yolculukta ısınan lastikte basınç daha yüksek ölçülmüş, lastik soğuyunca yeniden ilk değere yakın bulunmuştur. Bu sürede lastiğin hacmi ve içindeki hava miktarı neredeyse değişmemiştir. Kulüp üyeleri, kinetik moleküler teorinin varsayımlarından dördünü aşağıdaki gibi harflerle kodlamıştır.
- a) Gaz tanecikleri arasındaki uzaklık, taneciklerin boyutlarına göre çok büyüktür; taneciklerin kendi hacimleri kabın hacmi yanında ihmal edilir.
- b) Gaz tanecikleri her yöne doğru, sürekli ve zikzaklı hareket eder.
- c) Gaz tanecikleri birbirleriyle ve kabın çeperleriyle esnek çarpışma yapar; çarpışmalarda taneciklerin toplam enerjisi azalmaz.
- ç) Gaz taneciklerinin ortalama kinetik enerjisi mutlak sıcaklık arttıkça artar.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Her gözlemi en doğrudan açıklayan varsayımı tabloya harfiyle yazınız. Her varsayımı yalnız bir kez kullanınız.
Kart Varsayım G1 G2 G3 G4 4.2. G2'de mikroskopla görülen duman zerrecikleri gaz tanecikleri değildir; havanın tanecikleri bu mikroskopla görülemeyecek kadar küçüktür. Duman zerreciklerinin düzensiz hareketinin nedenini hava taneciklerinin davranışıyla açıklayınız. Cam hücredeki hava ısıtılırsa zerreciklerin hareketinin nasıl değişeceğini gerekçesiyle yazınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 516 puan
Bir yolcu, uçak seyir yüksekliğindeyken boş, yumuşak plastikten yapılmış 0,50 L'lik bir su şişesinin kapağını sıkıca kapatmıştır. O sırada kabin basıncı 0,80 atm'dir. Uçak indikten sonra kabin basıncı 1,00 atm'ye çıkmış, yolcu şişenin içe doğru buruştuğunu fark etmiştir. Kabin sıcaklığı yolculuk boyunca 22 °C'de tutulmuştur. Şişeden hava girişi ya da çıkışı olmamış, şişedeki havanın basıncı her an kabin basıncına eşit kalmıştır.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Şişedeki hacim değişimini açıklayan gaz yasasının adını ve bu yasada sabit tutulan iki niceliği yazınız. İniş sonrasında şişedeki havanın hacmini hesaplayınız.
5.2. Yolcu, gözlemini okul laboratuvarında ölçekli, sürtünmesiz pistonlu bir silindir ve bir basınç ölçerle sınamak istemektedir. Bu deney için bir araştırma sorusu ve bu soruya bağlı bir hipotez yazınız. Hipotezin desteklenmesi için ölçümlerde basınç ile hacmin çarpımının nasıl bir sonuç vermesi gerektiğini belirtiniz.
5.3. Yolcunun yanındaki kişi, “Şişe, uçak alçalırken içindeki hava soğuduğu için büzüldü.” demiştir. Basınç değişmeseydi şişedeki havanın hacminin yalnız soğuma ile 0,50 L'den 5.1'de bulduğunuz değere inmesi için havanın kaç °C'ye soğuması gerektiğini hesaplayınız. Bu sonuca ve verilen bilgilere dayanarak yorumu değerlendiriniz.
dubba.com.tr · 10. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 618 puan
Bir araştırmacı, sürtünmesiz pistonlu bir silindirde neon (Ne) gazıyla dört ölçüm yapmış ve sonuçlarını aşağıdaki tabloya yazmıştır.
Deney P (atm) V (L) n (mol) T (K) I 1,5 8,2 0,5 300 II 3,0 4,1 0,5 300 III 1,5 16,4 0,5 600 IV 1,5 24,6 1,5 300 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. Aşağıdaki tabloda karşılaştırılacak deney çiftleri verilmiştir. Her çift için sabit tutulan iki niceliği ve hacmin değişen nicelikle ilişkisini sembolik gösterimle (∝ işaretiyle) yazınız.
Deney çifti Sabit tutulan nicelikler Sembolik gösterim I ve II I ve III I ve IV 6.2. 6.1'de bulduğunuz üç ilişkiyi birleştirerek P, V, n ve T arasında bir orantı yazınız ve bu orantıyı bir sabit (R) kullanarak eşitliğe dönüştürünüz. Dört deneyin her biri için R değerini hesaplayınız. Sonuçları, 1 mol gazın 0 °C ve 1 atm'de 22,4 L hacim kaplamasından elde edilen R değeriyle karşılaştırınız.
6.3. Araştırmacı beşinci ölçümde silindire 0,4 mol Ne koymuş, gazı 77 °C'ye ısıtmış ve hacmi 5,74 L olarak okumuştur. 6.2'de oluşturduğunuz denklemi kullanarak gazın basıncını hesaplayınız. Araştırmacı aynı gazla çok yüksek basınçta ve çok düşük sıcaklıkta yaptığı başka bir ölçümde PV/(nT) değerinin diğer satırlardakinden belirgin biçimde farklı çıktığını görmüştür. Bu farkı ideal gaz varsayımlarıyla açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf kimya · senaryo 4 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- KİM.10.1.4 · kâğıtta 1 soruMol kavramına ilişkin operasyonel tanımlama yapabilmeTesti çöz
- KİM.10.1.6 · kâğıtta 1 soruKimyasal tepkime denklemlerinde tanecik sayılarının tutarsızlıklarına ilişkin çelişkiyi giderebilmeTesti çöz
- KİM.10.1.7 · kâğıtta 1 soruKimyasal tepkimelerde stokiyometrik ilişkilere yönelik tümdengelimsel akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.10.1.8 · kâğıtta 1 soruGazların özelliklerine ilişkin bilimsel gözlem yapabilmeTesti çöz
- KİM.10.1.9 · kâğıtta 1 soruGazların özellikleri arasındaki ilişkileri bilimsel sorgulayabilmeTesti çöz
- KİM.10.1.10 · kâğıtta 1 soruİdeal gaz denklemini tümevarımsal akıl yürütme yoluyla oluşturabilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100