Relative Clauses (Sıfat Cümlecikleri): konu anlatımı ve çalışma rehberi

Relative clause, bir ismi ya da isim öbeğini niteleyen, ona bağlı bir yan cümleciktir. Türkçede sıfat görevini üstlenen bu yapılar İngilizcede who, which, that, whose, where ve when bağlacıyla kurulur. Temel mantık şudur: iki ayrı cümledeki ortak unsuru bu bağlaçlardan biriyle bağlayıp tek ve daha akıcı bir cümle elde edersiniz. Hangi bağlacın ne zaman kullanıldığını ezberden değil ipucundan öğrenmek gerekir.

Bağlaç seçimindeki ipucu her zaman önceki ismin türüdür. Önceki isim insansa who ya da that; insan dışı bir nesne veya kavramsa which ya da that gelir. Önceki isim bir yerse where, bir zaman ifadesiyse when, birine ait bir şeyi gösteriyorsa whose kullanılır. Örneğin 'The city where I was born is Istanbul' cümlesinde 'the city' bir yer olduğu için where seçilmiştir; 'in which' de aynı işlevi görür.

Whose kullanımını ayrıca vurgulamak gerekir çünkü bu zamir hem insanlar hem de nesneler için geçerlidir: 'The scientist whose research changed medicine' ve 'The building whose roof collapsed' her ikisi de doğrudur. Whose yerine 'of which' da kullanılabilir; ancak bu biçim genellikle yazı dilinde tercih edilir. Önceki ismin canlı ya da cansız olduğuna bakın, aitlik ilişkisi varsa whose ya da 'of which' ipucunu görürsünüz.

Defining (kısıtlayıcı) relative clause, önceki ismi diğerlerinden ayırt etmek için zorunludur; cümleden çıkarılırsa anlam belirsizleşir. 'The student who studies every day will succeed' cümlesinde who-cümleciği hangi öğrenciden söz edildiğini belirler. Bu tür cümleciklerde virgül kullanılmaz ve that serbestçe kullanılabilir.

Non-defining (açıklayıcı) relative clause ise zaten bilinen bir isim hakkında ek bilgi verir; cümleden çıkarılsa ana anlam yine tam olur. 'My brother, who lives in Ankara, is a doctor' örneğinde virgüller arasındaki bölüm çıkarılabilir çünkü 'my brother' zaten tek bir kişiyi işaret eder. Bu yapıda virgül zorunludur ve that kesinlikle kullanılamaz; bu kural en sık çıkan ayrımlardan biridir.

Sınavda defining ve non-defining arasındaki en güçlü ipucu virgüldür. Seçeneklerde 'that' ve 'which' aynı anda sunuluyorsa virgülün varlığına bakın: virgül varsa that elenir, which kalır. Öte yandan 'My phone, that I bought last year, is broken' yanlışken 'My phone, which I bought last year, is broken' doğrudur. Bu iki yapıyı birbirinden ayırt etmek soruların büyük bölümünde belirleyicidir.

Relative pronoun, yan cümlecik içinde nesne görevindeyse düşürülebilir; bu özelliğe 'contact clause' denir. 'The book (that) I read was fascinating' cümlesinde 'that' düşürülmüştür çünkü 'I read' fiilinin nesnesi olan 'the book' zaten baştaki isimdir. Özne konumundaki relative pronoun ise asla düşürülemez: 'The man who called me' yerine 'The man called me' yazmak cümle yapısını bozar.

Edat + relative pronoun kombinasyonu resmi ve sınav metinlerinde sıkça karşınıza çıkar. 'The man who I spoke to' yerine daha biçimsel olan 'the man to whom I spoke' tercih edilir. Edatı relative pronoun'dan önce getirdiğinizde that kullanılamaz; 'the man to that I spoke' yanlıştır. Bu yapıyı görmek için ipucunuz edatın konumudur: cümle sonunda mı yoksa zamirden önce mi?

YDT ve okul sınavlarında bu ünite çoğunlukla boşluk doldurma ve cümle tamamlama biçiminde ölçülür. Defining/non-defining ayrımı, that yasağı ve edat konumu birlikte sıklıkla test edilir. Bu ünite, ilerleyen dönemde göreceğiniz reported speech ve ileri düzey bağlaç yapılarıyla da doğrudan bağlantılıdır; sağlam öğrenilen relative clause altyapısı o konuları çok daha anlaşılır kılar.

Önce bağlaç seçimini ipucu bazlı oturtun: önceki ismin türüne bakma alışkanlığı kazanın. Ardından defining/non-defining ayrımını virgül ipucuyla pekiştirin. Son aşamaya yani reduced relative clause'a, yani V-ing ve V3 ile yapılan kısaltmalara ancak bu iki temel yerleşince geçin. Sırayı tersine çevirmek kavram karışıklığına yol açar.

Reduced relative clause'da kısaltma kuralı şudur: etken anlam taşıyan relative clause V-ing'e dönüşür, edilgen anlam taşıyan ise V3'e. 'The girl who is singing' → 'the girl singing'; 'The letter that was written' → 'the letter written'. Bu iki dönüşümü karıştırmamak için cümledeki özne-yüklem ilişkisine bakın; eylem mi yapılıyor yoksa başkası tarafından mı yapılıyor?

Çalışma yöntemi olarak tek dilli İngilizce metinlerden (haber, kısa makale) relative clause içeren cümleleri işaretleyip bağlaç + ipucu çiftini not almak oldukça etkilidir. Ardından bu cümleleri kısaltılmış biçime dönüştürme alıştırması yapın. Kendi ürettiğiniz cümlelerle pekiştirme yapmak pasif tanımadan aktif kullanıma geçişi hızlandırır; bu geçiş özellikle çeviri sorularında puan farkı yaratır.

En yaygın hata defining cümleciklere virgül koymaktır. 'The teacher, who teaches math, is strict' yazdığınızda okuyucu tek bir öğretmenden söz edildiğini varsayar; oysa kastınız 'matematik öğretmeni' gibi belirleyici bir anlam taşıyorsa virgül olmamalıdır. Cümledeki ismin kaçıncı kez adlandırıldığına değil, cümleciğin o ismi daraltıp daraltmadığına bakın.

İkinci yaygın hata non-defining cümleciklerde that kullanmaktır. 'London, that is the capital of England, is crowded' yanlış; doğrusu 'London, which is the capital of England, is crowded' olmalıdır. Sınavda that ile which aynı seçenek olarak sunulduğunda önce virgüle bakın; virgül görürseniz that'i hemen eleyin. Bu tek adım çok sayıda soruyu doğrudan çözmenizi sağlar.

Üçüncü hata reduced relative clause'da etken/edilgen karışıklığıdır. 'The broken window' ile 'the breaking window' farklı anlamlar taşır: biri kırılmış, diğeri kırılmakta olan demektir. Kısaltmadan önce orijinal cümlede 'be + V3' mi yoksa sadece etken bir fiil mi olduğunu kontrol edin. Bu kontrolü alışkanlık hâline getirirseniz V-ing/V3 hatası neredeyse sıfıra iner.

• Virgül görürseniz that seçeneğini hemen eleyin: non-defining cümleciklerde that kullanılamaz.
• Önceki ismin türüne bakın: insan → who/that, yer → where, zaman → when, aitlik → whose, diğer → which/that.
• Reduced relative clause'da önce etken/edilgen ayrımını yapın: etken ise V-ing, edilgen ise V3 kullanın.
• Edat cümle sonunda mı, zamirden önce mi — edatın yerine bakarak 'to whom' gibi biçimsel yapıları tanıyın.

Aşağıdaki sorular Dubba editör ekibi tarafından bu ünite için hazırlandı. Cevabı görmeden önce kendin çözmeyi dene.

DubbAI'ye kendi yazdığınız relative clause cümlelerini yapıştırın ve 'defining mı non-defining mı, that kullanılabilir mi?' diye sorun; ardından aynı cümleleri reduced hâle getirmesini isteyin. Bu iki adımlı alıştırma hem kural kontrolü hem de sınav pratiği sağlar.