To Be, Have Got ve Temel Cümle Yapısı: konu anlatımı ve çalışma rehberi

Bu ünite İngilizcenin en temel yapı taşlarını bir araya getirir: bir şeyin ne olduğunu ya da kim olduğunu söyleyen 'to be' fiili (am/is/are), bir şeye sahip olduğumuzu aktaran 'have got/has got' yapısı ve bu bilgileri doğru bir cümlede düzenlememizi sağlayan kelime sırası. Bu üç unsur birbirinden bağımsız değildir; hepsi bir arada temel bir iletişim sistemi kurar.

Am/is/are fiilinin olumlu, olumsuz ve soru biçimleri bu ünitenin çekirdeğini oluşturur. 'I am a student.' cümlesi olumlu; 'She is not happy.' olumsuz; 'Are they at home?' ise soru biçimidir. Her biçimin ayrı bir kalıbı vardır ve bu kalıpları ezberlemek yerine cümledeki özneye bakarak hangisinin kullanılacağını anlama becerisi geliştirilmelidir. I → am, he/she/it → is, we/you/they → are.

Have got / has got yapısı sahipliği ifade eder; 'I have got a red car.' (Kırmızı bir arabam var.) cümlesinde olduğu gibi. Has got yalnızca he/she/it özneleriyle kullanılır. Olumsuz biçim 'haven't got / hasn't got', soru biçimi ise 'Have you got...? / Has she got...?' şeklinde kurulur. Bu yapı İngilizce konuşma dilinde ve ÖSYM metinlerinde sıkça karşınıza çıktığından kalıplarını doğrudan tanıyabilmeniz kritik önem taşır.

İyelik sıfatları (my, your, his, her, its, our, their) ve iyelik zamirleri (mine, yours, his, hers, ours, theirs) bu ünitede birlikte öğrenilir çünkü ikisi de sahipliği gösterir ama farklı yerlerde kullanılır. İyelik sıfatı her zaman bir ismin önüne gelir: 'This is my book.' İyelik zamiri ise ismin yerini tutar: 'This book is mine.' Aralarındaki bu fark sorularda çeldiricinin tam da bu noktada kurulduğunu gösterir.

's takısı (apostrophe-s) canlı varlıklara ait sahipliği gösterir: 'Ahmet's bag' (Ahmet'in çantası). 'There is / there are' yapısı ise bir yerde bir şeyin varlığını bildirir: 'There is a pen on the desk.' (Masanın üzerinde bir kalem var.) Tekil varlıklarda 'there is', çoğulda 'there are' kullanılır. Sorularda bu iki yapının karıştırılması ve yanlış sayı uyumunun seçilmesi en yaygın hata kaynaklarından biridir.

A/an/the kullanımı ile yer edatları (in, on, at, under, next to) cümle içinde ipucu işlevi görür. 'A' belirsiz tekili, 'the' daha önce belirtilmiş ya da tek olan şeyi işaret eder. Yer edatlarında ise 'in' bir alan içini (in the room), 'on' bir yüzeyi (on the table), 'at' belirli bir noktayı (at the door) gösterir. Bu edatları cümlenin bağlamına göre ayırt etmek, boşluk doldurma sorularında doğru seçeneğe ulaşmanın en kısa yoludur.

Bu ünite hem okul sınavlarında hem de YDT hazırlığında vazgeçilmez bir zemin oluşturur. Am/is/are kalıpları ileriki ünitelerde Simple Present Tense'in temelini atar; have got yapısı ise Present Perfect Tense'e geçişte tanıdık bir köprü işlevi görür. İyelik yapıları, zarflar ve edatlar ise tüm İngilizce metinlerin iskeletini oluşturduğundan hiçbir konuyu bu temeller sağlamlaşmadan geçmemek gerekir.

YDT'de Kelime ve Dil Bilgisi bölümündeki boşluk doldurma soruları çoğunlukla cümledeki bir ipucuna dayanır. Bu üniteden gelen yapılarda ipucu genellikle özne kişisidir: boşlukta 'is' mi 'are' mı gireceğini belirlemek için önce özneye bakılır. Benzer biçimde 'a' mı 'the' mı sorusunda önceki cümlede adı geçip geçmediğine bakılır. Cloze test ve cümle tamamlama sorularında da aynı ipucu okuma stratejisi işe yarar.

Kelime sırası (özne-yüklem-nesne) konusu bu ünitenin belki de en kalıcı kazanımıdır. Türkçede özne-nesne-yüklem sırası geçerliyken İngilizcede yüklem öznenin hemen ardından gelir: 'She reads books every day.' (O her gün kitap okur.) Bu farkı içselleştirmeyen öğrenciler çeviri sorularında bile hata yapar. Cümle sırası alışkanlığı bu ünitede oturursa 10. ve 11. sınıf konuları çok daha kolay kavranır.

Çalışmaya am/is/are kalıplarından başlayın; önce olumlu cümle kurun, ardından aynı cümleyi olumsuz ve soru biçimine çevirin. 'He is tall.' → 'He is not tall.' → 'Is he tall?' Bu üç adımı aynı cümle üzerinde uygulayan bir alıştırma defteri tutmak, kalıpları hem görsel hem de motor hafızaya kazır. İlk iki günü yalnızca bu geçişlere ayırın.

Üçüncü ve dördüncü günde have got/has got ile iyelik yapılarını ekleyin. Kendi evinizi, odanızı ya da sınıfınızı betimleyen 5-10 cümle yazın: 'I have got a blue pencil case. It is mine. There are three books on my desk.' Bu yöntem soyut kuralı somut bağlama oturtur ve unutmayı zorlaştırır. Yazdığınız cümleleri sesli okuyun; telaffuz alışkanlığı da bu aşamada başlar.

Son aşamada yer edatları ve kelime sırasını birleştirin. Bir oda fotoğrafı ya da basit bir çizim alın; o resimdeki nesneleri 'The lamp is on the table. The bag is under the chair.' gibi cümlelerle betimleyin. Sonra aynı cümleleri soru biçimine çevirin ve bir arkadaşınıza sorun ya da kendinize yanıtlayın. Bu alıştırma hem edatları hem de kelime sırasını pekiştirirken sizi boşluk doldurma mantığına da alıştırır.

En sık karıştırılan yapı çifti 'there is / there are' ile 'it is / they are' ikilisidir. 'There is' bir varlığın var olduğunu bildirir; 'it is' ise o varlığın ne olduğunu açıklar. 'There is a cat in the garden.' (Bahçede bir kedi var.) ile 'It is a black cat.' (O siyah bir kedi.) cümleleri farklı bilgiler verir. Bu iki yapıyı birbiriyle değiştirmek hem anlam hem de dilbilgisi hatası doğurur.

İyelik sıfatı ile iyelik zamirini karıştırmak da yaygın bir hatadır. 'This is my pen.' cümlesinde 'my' doğrudur çünkü yanında 'pen' ismi vardır. Ama 'This pen is my.' demek yanlıştır; isim yoksa zamir gelir: 'This pen is mine.' Sınav sorularında bu hata özellikle şık olarak sunulur; yanıltmaca cevap tam da bu noktaya yerleştirilir. Her kullanımdan önce «yanında isim var mı?» sorusunu sormak bu hatayı önler.

Kelime sırası hataları çeviri ve cümle kurma sorularında kendini gösterir. Türkçe düşünüp İngilizce yazan öğrenciler yüklemi sona taşır: 'I books read.' yerine 'I read books.' denmesi gerekir. Ayrıca soru cümlelerinde yardımcı fiilin öznenin önüne geçtiği unutulur: 'You are happy.' → 'Are you happy?' Yardımcı fiilin cümlenin başına atladığını görsel bir şema üzerinde görmek ve ardından bu şemayı 10 farklı cümleyle tekrar etmek bu hatayı kalıcı olarak ortadan kaldırır.

• Boşluk doldurma sorusunda önce özneye bakın: I için am, he/she/it için is, diğerleri için are seçin.
• «There is/are» sorusunda boşluktan sonra gelen ismin tekil mi çoğul mu olduğunu kontrol edin; sayı uyumu doğru şıkkı verir.
• İyelik sıfatı mı zamir mi kararsız kalırsanız kendinize «yanında bir isim var mı?» diye sorun; varsa sıfat (my), yoksa zamir (mine) kullanın.
• Yer edatı sorusunda ipucu çoğunlukla cümlenin geri kalanındaki mekân ifadesidir: kapalı alan → in, yüzey → on, nokta/adres → at.

Aşağıdaki sorular Dubba editör ekibi tarafından bu ünite için hazırlandı. Cevabı görmeden önce kendin çözmeyi dene.

DubbAI'ye kendi yazdığınız «my room» betimlemesini yapıştırın ve 'Bu metindeki am/is/are, have got ile yer edatlarından çoktan seçmeli sorular üret' deyin; üretilen sorular hem dilbilgisi hem de kelime sırası pratiklerinizi aynı anda pekiştirir.