10. sınıf · 1. dönem 1. yazılı
Coğrafya · Senaryo 2
- Soru 120 puan
Aşağıda İç Anadolu'daki kurgusal Çorakyazı ilçesinin yerel gazetesinde çıkan bir haber ve ilçenin bulunduğu havzanın konum ve fiziki haritası (Şekil 1) verilmiştir.
Çorakyazı'da Tuz Tozu Alarmı (18 Nisan 2026)
Dün öğleden sonra güneybatıdan kuvvetle esen rüzgâr, Tuzlukaş Gölü'nün suyu çekilmiş yatağındaki beyaz ve tuzlu tozu havaya kaldırdı. Toz bulutu kısa sürede Ballıtaş ve Söğütyaka köylerine ulaştı; çiçeğe durmuş kayısı bahçeleri ile yeni filizlenen pancar tarlaları ince bir tuz tabakasıyla örtüldü. İlçe merkezinde göz yanması ve nefes darlığı yakınmasıyla sağlık ocağına gidenlerin sayısı arttı.
Havzadaki çiftçiler son yirmi yılda kuru tarım yaptıkları tarlaların önemli bir bölümünü sulu tarıma açmış, yüzlerce yeni kuyu kazmıştır. Yetkililer, yer altı suyunun her yıl biraz daha derine indiğini ve Kumdeğirmen Çayı'nın yaz aylarında artık göle ulaşamadığını söylüyor. Bir zamanlar binlerce su kuşunun konakladığı kıyı sazlıkları da büyük ölçüde kurudu. Uzmanlar, önlem alınmazsa tuzlu tozun her ilkbaharda daha geniş bir alana yayılabileceğini belirtiyor.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Şekil 1'den yararlanarak Tuzlukaş Gölü'nün konumunu bulunduğu yarım küreler, yaklaşık enlem ve boylam değerleri, Çorakyazı ilçe merkezine göre yönü ve bağlı olduğu havzanın sularının nereye aktığı yönlerinden yazınız.
1.2. Haberde anlatılan olayı coğrafyanın temel kavramlarından hareket, etkileşim ve değişim ile ayrı ayrı ilişkilendiriniz. Olayın tekrarlanmaması için sürdürülebilirlik anlayışına uygun bir öneri yazınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 2 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 220 puan
Çorakyazı Belediyesi ile ilçe tarım müdürlüğü, havzadaki değişimi izlemek için 2005 ve 2025 yıllarına ait yaz dönemi uydu görüntülerini incelemiş, arazi örtüsünü sınıflandırmış ve sonuçları CBS ortamında ayrı katmanlar hâlinde düzenlemiştir. Elde edilen alan değerleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Arazi örtüsü 2005 (km²) 2025 (km²) Göl yüzeyi 62 26 Sazlık ve sulak alan 41 12 Çıplak, tuzlu göl yatağı 15 80 Sulu tarım alanı 410 770 Kuru tarım alanı 1.020 740 Mera 810 692 Yerleşme ve sanayi 42 80 Havzanın toplam alanı 2.400 2.400 2.1. Bu çalışmada üretilen verilerin hangi amaçlarla kullanılabileceğini aşağıdaki örneği dikkate alarak tarım uygulamaları, şehir yönetimi, çevre koruma ve afet yönetimi alanlarının her biri için birer amaç yazarak özetleyiniz.
Örnek — Su kaynakları yönetimi: Göl yüzeyinin yıllara göre daralmasını izleyerek havzada her yıl kullanılabilecek su miktarını planlamak.
2.2. Uydu görüntülerinin (uzaktan algılama) ve CBS'nin bu çalışmada karar vericilere sağladığı kolaylıklardan dördünü özetleyiniz.
dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 2 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 320 puan
Coğrafya öğretmeni, havzadaki su kullanımını incelemek için sınıfta gruplar oluşturmuştur. Bora'nın grubu, dijital harita uygulamasından aldığı uydu görüntüsünü altlık olarak kullanmış; Söğütyaka köyünde topladığı mekânsal verileri nokta, çizgi ve alan sembollerine göre tasnif ederek Şekil 2'deki haritayı hazırlamıştır.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Grup, haritaya bir sonraki derste aşağıdaki verileri de ekleyecektir. Her verinin haritada hangi sembolle (nokta, çizgi ya da alan) gösterilmesi gerektiğini tabloya yazınız.
Eklenecek veri Sembol Muhtarlık binası Köyün kuzeyinden geçen yüksek gerilim hattı Kayısı bahçeleri Toz ölçüm cihazı Ağaçlandırma sahası İlçe merkezine giden asfalt yol 3.2. Grup, haritadaki her su kuyusu için aşağıdaki bilgileri kaydetmiştir:
- I. Kuyunun enlem ve boylam değeri
- II. Kuyunun derinliği (m)
- III. Kuyudan bir yılda çekilen su miktarı (m³)
- IV. Kuyunun bulunduğu tarla parselinin sınırları
Bu bilgileri mekânsal veri ve mekânsal olmayan veri olarak ayırınız. Ayrımı hangi ölçüte göre yaptığınızı açıklayınız.
3.3. Grubun gözlemcisi Ece, haritayı diğer grupların haritalarıyla karşılaştırdığında Şekil 2'de haritada bulunması gereken bazı bileşenlerin olmadığını fark etmiştir. Şekil 2'de eksik olan iki bileşeni belirleyiniz. Her birinin haritaya nasıl ekleneceğini ve haritayı kullanan kişiye ne sağlayacağını açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 2 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 420 puan
Nazlı, İzlanda ile ilgili izlediği bir belgeselden aşağıdaki notları almış ve öğretmeninin tahtaya çizdiği şematik kesiti (Şekil 3) defterine aktarmıştır.
- Ada, Atlas Okyanusu'nun tabanında kuzey–güney doğrultusunda uzanan sualtı yükseltisinin deniz yüzeyine çıkmış bir parçasıdır.
- Adanın ortasından güneybatı–kuzeydoğu doğrultusunda geçen çukur bir kuşak boyunca zaman zaman yeni yarıklar açılır.
- Son yıllarda bazı yarıklardan kilometrelerce uzunlukta "ateş perdeleri" hâlinde akışkan lav fışkırmış, lav geniş alanlara yayılmıştır.
- Adada hissedilen küçük depremler çok sıktır.
- Evlerin büyük bölümü yer altından gelen sıcak sularla ısıtılır; elektriğin bir kısmı yer altı buharından üretilir.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Şekil 3'te mantoda gösterilen akımlardan yararlanarak İzlanda'nın üzerinde bulunduğu levha sınırının türünü yazınız. Bu sınırda Kuzey Amerika ve Avrasya levhalarının nasıl hareket ettiğini açıklayınız. Adada depremlerin sık yaşanmasını bu hareketle ilişkilendiriniz.
4.2. Şekil 3'te 1, 2 ve 3 numarayla gösterilen oluşumların adlarını yazınız. Her birinin nasıl oluştuğunu levha hareketi ve magma ile ilişkilendirerek açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 2 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 520 puan
Ece ve Bora, Çorakyazı Havzası'nın kuzeybatısındaki Kırkayak Dağı'nın eteklerinde saha çalışması yapmıştır. Havzaya en yakın meteoroloji istasyonu olan L İstasyonunun iklim grafiği Şekil 4'te verilmiştir. Öğrencilerin gözlem notları şöyledir:
- I. saha (Kırkayak Dağı'nın granit yamaçları): Zirveler sivri, yamaçlar dik ve kayalıktır. Kayaların yüzeyinde ince çatlaklar vardır; yamaç diplerinde köşeli kaya parçaları birikmiştir. Köyün muhtarı, kış sabahlarında bu çatlakların içinde buz gördüklerini anlatmıştır.
- II. saha (eteklerdeki kil taşı tepeler): Tepeler alçak ve yuvarlaktır. Yüzey ağ biçiminde sık çatlaklarla kaplıdır; kayaç elle kolayca ufalanmaktadır.
- Her iki sahada da bitki örtüsü seyrektir; toprak yalnızca birkaç santimetre kalınlığındadır.
Şekil 4. L İstasyonunun iklim grafiği Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Şekil 4'ten yararlanarak L İstasyonunun sıcaklık ve yağış özelliklerini yazınız. Bu iklim koşullarında havzadaki kayaçlarda hangi ayrışma türünün daha etkili olduğunu belirleyiniz. Diğer ayrışma türünün zayıf kalmasını ve sahalarda toprağın ince olmasını grafikteki değerlerle neden-sonuç ilişkisi kurarak açıklayınız.
5.2. I. ve II. sahalarda gözlenen yer şekillerinin ve ayrışma izlerinin farklı olmasını kayaçların özellikleri ve L İstasyonunun iklim koşullarıyla ilişkilendirerek karşılaştırınız. Karşılaştırmanızda her sahada etkili olan fiziksel ayrışma sürecinin adını belirtiniz.
dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 2 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- COĞ.10.1.1 · kâğıtta 1 soruÖrnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilmeTesti çöz
- COĞ.10.2.1 · kâğıtta 1 soruÖrnek uygulamalar üzerinden CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını özetleyebilmeTesti çöz
- COĞ.10.2.2 · kâğıtta 1 soruMekânsal bilgi teknolojilerini kullanarak altlık haritalar üzerinde mekânsal veriler oluşturabilmeTesti çöz
- COĞ.10.3.1 · kâğıtta 1 soruYerkürenin tektonik yapısını çözümleyebilmeTesti çöz
- COĞ.10.3.2 · kâğıtta 1 soruYeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100