İçeriğe atla
Giriş yap
OYSS Hazırlık

10. sınıf · 1. dönem 2. yazılı

Coğrafya · Senaryo 4

6 ana soru · 11 madde · 100 puan · 40 dakika

Bu kâğıdı burada çöz

6 soru · 100 puan. Her sorudan sonra cevabını anahtarla kontrol et, puanını ver; sonunda toplamını ve zayıf konunu gör. Hesap gerekmez.

40:00
Anahtar
  1. Soru 116 puan

    Denizli'de yaşayan Alp, ilçesi Ilıcayaka'nın kuzeyindeki Kireçtepe Platosu'nda bir gün boyunca gözlem yapmıştır. Platonun kireç taşından oluştuğunu, sağanaktan sonra yüzeyde su birikintisi kalmadığını ve suyun kaya çatlaklarından hızla yer altına süzüldüğünü not etmiştir. Ilıcayaka'daki E İstasyonu'nun iklim grafiği ile Alp'in platoda yaptığı üç gözlem aşağıda verilmiştir.

    Şekil 1. E İstasyonu'nun iklim grafiği
    Şekil 1. E İstasyonu'nun iklim grafiği
    • I. Kaya çatlaklarına giren çam köklerinin kalınlaştığı yerlerde çatlaklar aralanmış, kayadan kopan parçalar kökün iki yanına düşmüştür.
    • II. Çam ağaçlarının altındaki ince toprak kaldırıldığında kireç taşının yüzeyinde, köklerin uzandığı çizgiler boyunca açılmış oluk ve oyuklar görülmektedir. Ağaçsız yamaçtaki çıplak kayanın yüzeyi ise daha düzgündür.
    • III. Platonun güney yamacındaki taş ocağında yapı taşı çıkarmak için kayalar patlatılmakta, yamaçta irili ufaklı kaya parçaları yığılmaktadır.

    Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

    1.1. Şekil 1'den yararlanarak E İstasyonu'nun sıcaklık ve yağış özelliklerini yazınız. Bu koşullarda platodaki kireç taşında kimyasal çözünmenin yılın hangi döneminde daha etkili olduğunu gerekçesiyle açıklayınız. Kireç taşının hangi özelliğinin bu çözünmeyi kolaylaştırdığını yazınız.

    1.2. I, II ve III numaralı gözlemlerde ayrışmaya katkı yapan canlı etkisini belirleyiniz. Her gözlemdeki etkinin fiziksel ayrışmaya mı kimyasal çözünmeye mi katkı sağladığını, nasıl gerçekleştiğini açıklayarak yazınız.

    dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 1

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  2. Soru 218 puan

    Nehir, Peru'da And Dağları'ndaki R köyünü ve çevresini anlatan bir belgesel izlemiş ve aşağıdaki notları almıştır.

    Köyün yukarısında, yaklaşık 4.100 m yükseltideki F İstasyonu'nun iklim grafiği belgeselde gösterildi. Mayıs ile eylül arasındaki dönemde gökyüzü çoğunlukla açık; geceleri sıcaklık hemen her gün 0 °C'nin altına iniyor, öğleden sonra ise güneşte 15 °C'ye kadar çıkıyor. Vadinin yamaçları iri kristalli granit kütlelerinden oluşuyor. Kayaların yüzeyinde ince ve derin çatlaklar, yamaç eteklerinde ise köşeli kaya parçalarından yığınlar var. Yamaçlarda toprak çok ince, yer yer çıplak kaya görünüyor; bitki örtüsü seyrek otlardan ibaret. Vadinin yukarısındaki kar ve buz örtüsünden gündüzleri eriyen sular yamaçlardaki kaya çatlaklarına sızıyor.

    Şekil 2. F İstasyonu'nun iklim grafiği
    Şekil 2. F İstasyonu'nun iklim grafiği

    Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

    2.1. Nehir'in notlarındaki "Mayıs ile eylül arasındaki dönemde gökyüzü çoğunlukla açık" bilgisinin Şekil 2 ile uyumlu olup olmadığını bu dönemin yağış değerlerine dayanarak açıklayınız. Grafikten F İstasyonu'nun güney yarım kürede bulunduğunu gösteren bir kanıt ile sıcaklıkların yıl boyunca düşük kaldığını gösteren bir bilgi belirleyiniz.

    2.2. F İstasyonu çevresindeki granit kütlelerinde hangi ayrışma türünün öne çıktığını belirleyiniz. Bu ayrışmanın Nehir'in notlarında görülen iki farklı çeşidinin nasıl gerçekleştiğini açıklayınız. Bu sahada kimyasal çözünmenin yavaş kalmasını iklim özellikleriyle, ayrışmanın genel olarak yavaş ilerlemesini granitin özelliğiyle ilişkilendiriniz. Yamaçlarda toprağın çok ince olmasının nedenini neden-sonuç ilişkisi kurarak açıklayınız.

    dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 2

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  3. Soru 314 puan

    Cemre, Ilıcayaka çevresinde çözünebilen kayaçların bulunduğu sahada yaptığı gezide aşağıdaki gözlemleri defterine yazmıştır.

    • I. Kireçtepe Platosu'nun eğimli yamaçlarındaki kayaların yüzeyi, yağmur ve sel sularının açtığı yan yana dizilmiş oluk ve yarıklarla kaplıdır; oluklar arasındaki sırtlar bıçak gibi keskindir.
    • II. Platonun düz kesiminde, yaklaşık 20 m çapında, kenarları hafifçe içe eğimli, çanak biçimli tek bir kapalı çukur bulunmaktadır.
    • III. Sızıntı Mağarası'nın tavanından aşağıya doğru uzanan, uçlarından su damlayan sivri ve buz saçağını andıran oluşumlar vardır.
    • IV. Mağaranın iç salonunda tavandan aşağı inen ve zeminden yükselen iki oluşumun birleşmesiyle tavana kadar uzanan kalın kolonlar yükselmektedir.

    Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

    3.1. Her gözlemde anlatılan yer şeklinin adını ve bu şeklin aşınım (çözünme) mı birikim (çökelme) mi süreciyle oluştuğunu tabloya yazınız.

    Gözlem Yer şeklinin adı Süreç
    I
    II
    III
    IV

    3.2. Cemre, platonun batısına doğru yürüdükçe II'deki çukura benzeyen çukurların sayısının arttığını, bazı yerlerde kenarları girintili çıkıntılı, birkaç yüz metre genişliğinde çukurlar bulunduğunu görmüştür. Platonun batı ucunda ise çevresi yüksek kenarlarla kuşatılmış, tabanı düz, birkaç kilometre genişliğinde ve kışın tabanında geçici göl oluşan kapalı bir çukurluk vardır. II'deki çukurdan başlayarak bu iki çukurluğun adlarını yazınız ve oluşum sürecini suyun kireç taşını çözmesiyle sırasıyla açıklayınız.

    dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 3

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  4. Soru 416 puan

    Alp, Nehir'in izlediği belgeseldeki R köyünün yukarısında bulunan buzul vadisini araştırmıştır. Topladığı bilgilerden yararlanarak hazırladığı şematik kesitler aşağıda verilmiştir. Günümüzde buzul yalnız doruğa yakın kesimlerde bulunmaktadır; geçmişte ise vadinin aşağı kesimlerine kadar inmiştir.

    Şekil 3. And Dağları'nda bir buzul vadisinin şematik boyuna kesiti ve A–B enine kesiti

    Şekil 3'te 1, 2, 3 ve 4 ile gösterilen yer şekillerinin adlarını yazınız. Her birinin buzul aşındırması mı buzul biriktirmesi mi sonucunda oluştuğunu belirterek oluşumunu açıklayınız. Ekvator'a yakın bir enlemde bulunan bu sahada günümüzde buzul bulunabilmesinin nedenini yazınız.

    dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 4

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  5. Soru 516 puan

    Nehir ve arkadaşları, Kireçtepe Platosu'nun eteğindeki Akbasamak Travertenleri'nin oluşumunda etkili olan süreçleri yerinde incelemek için bir saha çalışması düzenlemiştir. Grubun hazırladığı plan ile sahada doldurduğu gözlem formu aşağıda verilmiştir.

    Grubun saha çalışması planı

    1. Traverten sahasına ulaşım yolu ve sahada izlenecek yürüyüş güzergâhı belirlenecek, taslak gezi planı yazılacak.
    2. Defter, kalem, bölgenin haritası, fotoğraf makinesi ve havaya uygun giysiler hazırlanacak.
    3. Sahada basamakların, havuzcukların ve su kanallarının durumu gözlenecek; suyun aktığı ve kuruduğu kesimler ayrı ayrı not edilecek.
    4. Traverten basamaklarından birkaç parça kırılıp incelenmek üzere okula getirilecek.
    5. Basamakların oluşumunda yer altı suyunun ve çökelmenin ne ölçüde etkili olduğuna ilişkin bilgi toplanacak.
    6. Okula dönüldükten sonra sahada çekilen fotoğraflar sınıf panosuna asılacak ve çalışma tamamlanmış sayılacak.

    Grubun sahada doldurduğu gözlem formu

    Gözlem yeri Gözlem notu
    Kuzey basamaklar Kaynaktan gelen su basamakların üzerinden sürekli akıyor. Havuzcukların kenarları bembeyaz; yüzeyde yeni oluşmuş ince ve yumuşak katmanlar var.
    Güney basamaklar Su, kanallarla yakındaki tesislere yönlendirilmiş; bu kesimde basamaklara su gelmiyor. Yüzey grileşmiş ve kararmış; basamak kenarları çatlamış, yer yer ufalanmış.
    Ziyaretçi yolu Basamakların üzerinden geçen yolda ziyaretçilerin ayakkabıyla yürüdüğü kesimlerde kenarlar aşınmış, havuzcuk duvarları alçalmış.

    Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

    5.1. Grubun planındaki hatalı ya da eksik iki adımı numarasıyla belirleyiniz. Her birinin neden uygun olmadığını yazarak saha çalışmasının aşamalarına uygun biçimde nasıl düzeltilmesi gerektiğini açıklayınız.

    5.2. Gözlem formundaki bilgilere dayanarak kuzey ve güney basamakların gelecekte nasıl değişebileceğine ilişkin birer öngörüde bulununuz ve öngörülerinizi aşınım-birikim süreçleriyle gerekçelendiriniz. Akbasamak Travertenleri'nin Türkiye için taşıdığı bir değeri ve bu yer şeklini korumak için bir öneriyi yazınız.

    dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 5

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  6. Soru 620 puan

    Cemre'nin coğrafya öğretmeni, yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşimi tartışmak için Peru'daki R köyü ve çevresi hakkında aşağıdaki iki bilgi kartını sınıfa getirmiştir.

    Kart 1 – R köyü çevresinde yeryüzü şekilleri

    R köyü, And Dağları'nda yaklaşık 3.900 m yükseltide, dar bir akarsu vadisinin yamacında yer alır. Vadinin tabanı birkaç yüz metre genişliğindedir ve sık sık taşkın yaşanır. Yamaçların eğimi fazladır; düz ve geniş araziler yok denecek kadar azdır. Köyün yukarısında yalnız ot yetişebilen yüksek düzlükler, daha yukarıda ise buzullu doruklar bulunur.

    Kart 2 – R köyü çevresinde beşerî faaliyetler

    Köylüler, yamaçlara taş duvarlarla desteklenmiş basamak biçimli dar tarlalar yapmıştır. Bu tarlalarda patates ve arpa ekilir; tarım çoğunlukla insan ve hayvan gücüyle yapılır. Evler, vadi tabanının biraz yukarısında, yamaç üzerinde küçük ve dağınık gruplar hâlinde kurulmuştur. Köye en yakın şehirden virajlı ve dar bir toprak yolla ulaşılır; yağışlı aylarda yamaçlardan kayan toprak yolu sık sık kapatır. Yüksek düzlüklerde lama ve alpaka sürüleri otlatılır.

    Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

    6.1. Bilgi kartlarından yararlanarak R köyü çevresindeki yeryüzü şekillerinin tarım, yerleşme ve ulaşım üzerindeki etkilerine yönelik birer çıkarım yazınız.

    6.2. Cemre, R köyü örneğinden yola çıkarak kendi yakın çevresini araştırmak istemektedir. Ilıcayaka ilçe merkezi Kireçtepe Platosu'nun eteğindeki ovada kurulmuştur. Ovada pamuk ve üzüm yetiştirilmekte, platoda keçi otlatılmakta ve taş ocakları işletilmektedir. Akbasamak Travertenleri ile sıcak su kaynakları her yıl çok sayıda ziyaretçi çekmektedir. Cemre'nin Ilıcayaka'daki yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşimi sorgulamak için sorabileceği dört soru yazınız.

    dubba.com.tr · 10. sınıf coğrafya · senaryo 4 · Soru 6

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.

Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).

Cevap ve puanlama anahtarı

Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.

Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Anahtar yükleniyor…
Anahtarı PDF olarak indir

Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).

Kendini puanla

Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.

1. soru · Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme
/ 8
/ 8
2. soru · Yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkili olan aşınma ve çözünme süreçleri ile iklim ve kayaç özellikleri arasındaki ilişkileri yapılandırabilme
/ 6
/ 12
3. soru · Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme
/ 8
/ 6
4. soru · Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme
/ 16
5. soru · Yeryüzü şekillerinin oluşumunda doğal süreçlerin etkilerini saha/sanal saha çalışmalarıyla araştırabilme
/ 8
/ 8
6. soru · Yakın çevresindeki yeryüzü şekilleri ile beşerî faaliyetler arasındaki etkileşimi sorgulayabilme
/ 12
/ 8

Toplam: 0 / 100

10. sınıf coğrafya: bütün kâğıtlar