İçeriğe atla
Giriş yap
OYSS Hazırlık

9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı

Biyoloji · Senaryo 2

7 ana soru · 11 madde · 100 puan · 40 dakika

Bu kâğıdı burada çöz

7 soru · 100 puan. Her sorudan sonra cevabını anahtarla kontrol et, puanını ver; sonunda toplamını ve zayıf konunu gör. Hesap gerekmez.

40:00
Anahtar
  1. Soru 117 puan

    Arda, bilim tarihiyle ilgili bir sunum için 17. yüzyılda yaşamış Flaman bilim insanı Jan Baptist van Helmont'un bir çalışmasını araştırmış ve notlarını üç bölüm hâlinde düzenlemiştir.

    Arda'nın notları

    (I) Van Helmont'un döneminde bitkilerin büyürken gereken maddeyi topraktan aldığı düşünülüyordu. Van Helmont bunu sınamak için fırında kurutup tarttığı yaklaşık 90 kg toprağı büyük bir saksıya koydu ve yaklaşık 2 kg'lık bir söğüt fidanı dikti. Beş yıl boyunca saksıya yalnızca yağmur suyu verdi; toz girmesin diye saksının ağzını delikli bir kapakla örttü. Beş yılın sonunda söğüt yaklaşık 77 kg gelmişti. Toprağı yeniden kurutup tarttığında toprağın yalnızca 60 g kadar azaldığını gördü.

    (II) Van Helmont, doğadaki maddelerin temelinde suyun bulunduğuna inanan bir düşünürdü. Saksıya dışarıdan yalnızca su eklendiği için söğüdün kazandığı kütlenin tamamen sudan oluştuğu sonucuna vardı; ağacın çevresindeki havanın bir etkisi olup olmadığını araştırmadı.

    (III) 18. yüzyılın sonlarına doğru yapılan çalışmalar, bitkilerin havadaki karbondioksiti kullandığını ve bu süreç için ışığın gerekli olduğunu ortaya koydu. Bugün bir bitkinin kuru kütlesinin büyük bölümünün havadan alınan karbondioksitten oluştuğu bilinmektedir.

    Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

    1.1. Notlardaki her bölümde öne çıkan bilimin doğası özelliğini belirleyerek gerekçesini tabloya yazınız. Her bölüm için farklı bir özellik yazınız.

    Bölüm Bilimin doğası özelliği Gerekçe
    I
    II
    III

    1.2. Van Helmont'un araştırmasındaki problemi soru cümlesi olarak yazınız. Sınadığı hipotezi yazarak elde ettiği verilerin bu hipotezi destekleyip desteklemediğini notlardaki sayılara dayanarak açıklayınız.

    dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 1

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  2. Soru 218 puan

    Bir üniversitedeki araştırma ekibi, yalnızca Van Gölü havzasında yaşayan (endemik) inci kefalinin (Alburnus tarichi) üreme göçünü incelemektedir. İnci kefalleri her ilkbaharda sodalı göl suyundan ayrılıp yumurtlamak için göle dökülen tatlı su derelerine çıkar.

    Ekibin saha raporundan

    Araştırma sorularımızı belirlerken dere kenarındaki köylerde yaşayan yaşlılarla görüştük. Köylüler kuşaklardır "erik ağaçları çiçek açınca balık dereye çıkar" dendiğini anlattı. Bu söz, göçün başlamasında havaların ısınmasının rolünü araştırmamıza yol açtı. Ekibimiz ilk kez, haritalarda adı bile geçmeyen küçük bir derede de inci kefallerinin yumurtladığını belirleyip bu alanı kayıt altına aldı. Ekip olarak "Dere suyunun sıcaklığı 10 °C'ye ulaştıktan kısa süre sonra inci kefalleri dereye çıkmaya başlar." hipotezini oluşturduk ve aynı dere ağzında üç yıl boyunca aşağıdaki kayıtları tuttuk.

    Yıl Dere suyunun ilk kez 10 °C'ye ulaştığı tarih İlk balık sürüsünün dere ağzında görüldüğü tarih
    2022 3 Mayıs 5 Mayıs
    2023 10 Nisan 13 Nisan
    2024 18 Nisan 21 Nisan

    Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

    2.1. Saha raporundan bilimsel bilginin sosyal ve kültürel yapısını ve özgünlüğünü gösteren birer kanıt bulunuz. Her kanıtın bu özelliği neden yansıttığını açıklayınız.

    2.2. Ekibin hipotezine dayalı bir tahmin yazınız. Tablodaki verilerin hipotezi destekleyip desteklemediğini en az iki yılın kayıtlarını karşılaştırarak açıklayınız.

    dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 2

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  3. Soru 312 puan

    Leyla, bir hafta boyunca evlerinin bahçesinde yaptığı gözlemleri defterine şöyle not etmiştir:

    I. Toprağı kazarken bulduğum solucana parmağımla dokununca solucan hızla büzüldü.

    II. Nemli bir köşedeki şapkalı mantarlar çürümüş yaprak artıklarının üzerinde yayılmıştı; dedem, mantarların bu artıkları ayrıştırarak besin sağladığını söyledi.

    III. Çilek bitkisinin toprak üzerinde uzanan ince sürgünlerinin ucunda kök salmış yeni çilek bitkileri oluşmuştu.

    IV. Akçaağaç sonbaharda yapraklarını döktü; dedem, dökülen yapraklarla bitkide biriken bazı atık maddelerin de uzaklaştığını anlattı.

    V. Akşam bahçeye gelen kirpinin sırtı sert dikenlerle kaplıydı; köpeğimiz yaklaşınca kirpi top gibi kıvrıldı ve köpek ona dokunamadı. Kirpi yavrularının da dikenli olduğunu okudum.

    VI. Öğle güneşinde bahçeyi çapalayan dedemin yüzü terden ıslandı; ölçtüğümüzde vücut sıcaklığının 36,8 °C'de kaldığını gördük.

    Buna göre Leyla'nın her gözleminin canlıların hangi ortak ya da karakteristik özelliğini en doğrudan yansıttığını belirleyerek gerekçesini tabloya yazınız. Her özelliği yalnız bir kez kullanınız.

    Gözlem Canlıların özelliği Gerekçe
    I
    II
    III
    IV
    V
    VI

    dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 3

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  4. Soru 410 puan

    Biyoloji öğretmeni Seda Hanım, öğrencilerinden canlıların ortak özellikleriyle ilgili bir iddia kartı hazırlamalarını istemiştir. Emre'nin kartında şu iddia yer almaktadır:

    Emre'nin iddia kartı

    "Bir canlının büyümesi ile gelişmesi aynı süreçtir; ikisi de yalnızca hücre sayısının artmasına dayanır. Bu nedenle büyüme ve gelişmeyi ayrı özellikler olarak ele almak bilimsel açıdan doğru değildir."

    Buna göre Emre'nin iddiasının neden yanlış olduğunu büyüme ve gelişme kavramlarının anlamına dayanarak açıklayınız. Açıklamanızı, yumurtadan yeni çıkmış bir civcivin yetişkin bir tavuğa dönüşmesi sürecinden birer büyüme ve gelişme örneğiyle destekleyiniz.

    dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 4

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  5. Soru 510 puan

    Biyoloji kulübü üyesi Mira, canlıların ortak özelliklerini tanıtan bir sunum için aşağıdaki beş ifadeyi hazırlamıştır.

    No İfade
    I Anabolizma, büyük moleküllerin daha küçük yapı taşlarına ayrıştırılmasıdır; glikozun enerji elde etmek için parçalanması buna örnektir.
    II Küstüm otunun yaprakları dokunulduğunda kapanır; bu durum bitkilerin de uyarılara tepki verdiğini gösterir.
    III Eşeyli üremede yavrular tek ata bireyden döllenme olmadan oluştuğu için genetik olarak birbirinin aynısıdır.
    IV Bakteri ve arkelerin hücrelerinde belirgin bir çekirdek ve zarla çevrili organeller bulunmaz.
    V Üreme, türün devamı için zorunludur; ancak canlının kendi yaşamını sürdürebilmesi için zorunlu değildir.

    Buna göre ifadelerden bilimsel olarak yanlış olan ikisini numarasıyla belirleyiniz ve her birini doğru bilgiyle düzeltiniz.

    dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 5

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  6. Soru 617 puan

    Bir aile hekimi, aynı hafta muayene ettiği üç hastanın kayıtlarına aşağıdaki notları düşmüştür.

    Hasta A – Ece (15 yaşında): Sık yorulduğunu, merdiven çıkarken çabuk nefes nefese kaldığını söylüyor; cildi solgun. Kan tahlilinde hemoglobin değeri normalin altında. Kırmızı et, yumurta, baklagil ve yeşil yapraklı sebzeyi çok az tüketiyor.

    Hasta B – Rıza Bey (52 yaşında): Boynunun ön kısmında, tiroit bezinin bulunduğu bölgede belirgin bir şişlik var. Evde iyot eklenmemiş kaya tuzu kullanıyor; deniz ürünü tüketmiyor.

    Hasta C – Nehir (12 yaşında): Yıl içinde sık sık enfeksiyon geçiriyor; küçük yaraları geç iyileşiyor. Et, kabuklu yemiş ve tam tahıllı besinleri hemen hiç yemiyor.

    Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

    6.1. Her hastada eksikliği düşünülen minerali belirleyiniz. Kayıttaki kanıtı bu mineralin vücuttaki göreviyle ilişkilendirerek tabloya yazınız.

    Hasta Eksikliği düşünülen mineral Kayıttaki kanıt ve mineralin görevi
    A
    B
    C

    6.2. Ece'nin annesi, "Kızım çok çabuk yoruluyor; ona bol şekerli ve yağlı yiyecekler verirsem enerjisi yerine gelir, sorun çözülür." demiştir. Annenin önerisinin Ece'nin sorununu neden çözmeyeceğini minerallerin iki özelliğine dayanarak açıklayınız.

    dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 6

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
  7. Soru 716 puan

    Kuzey, mutfakta suyla ilgili dört küçük deneme yapmış ve gözlemlerini not etmiştir.

    I. Masadaki bozuk paranın üstüne damlalıkla damla damla su ekledim. Su paranın kenarından taşmadan kubbe gibi tümsek bir damla oluşturdu.

    II. İnce bir cam boruyu su dolu kaba daldırdım. Su, borunun içinde kaptaki su düzeyinin biraz üstüne kadar yükseldi ve boru çeperine tutundu.

    III. İki özdeş tencereden birine su, diğerine aynı kütlede zeytinyağı koyup ikisini aynı ocakta aynı süre ısıttım. Zeytinyağının sıcaklığı suyunkinden çok daha fazla arttı.

    IV. Bir bardak suya koyduğum tuz ve şeker karıştırınca kolayca çözündü. Başka bir bardağa eklediğim zeytinyağı ise karıştırmama rağmen suyun üstünde ayrı bir tabaka oluşturdu.

    Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.

    7.1. Kuzey'in gözlemlerinden çıkardığı yargılar aşağıda verilmiştir. Her yargının doğru (D) mu yanlış (Y) mı olduğunu belirleyiniz ve kararınızı gerekçesiyle açıklayınız.

    • a) I. gözlemdeki tümsek damla, su moleküllerinin birbirini çekmesiyle (kohezyon) oluşur.
    • b) II. gözlemde suyun cam boruda yükselmesi yalnızca su moleküllerinin birbirini çekmesinden kaynaklanır; suyun camla bir etkileşimi yoktur.
    • c) III. gözlemde suyun sıcaklığının zeytinyağınınkinden az artması, suyun ısı kapasitesinin yüksek olduğunu gösterir.
    • d) IV. gözlemde tuzun ve şekerin suda çözünmesi, suyun apolar bir molekül olmasından kaynaklanır.

    7.2. Kuzey'in gözlemlerinde ortaya çıkan suyun özelliklerinden ikisini seçiniz. Seçtiğiniz her özelliğin canlılar için önemini canlılardan bir örnekle açıklayınız.

    dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 7

    Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.

Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).

Cevap ve puanlama anahtarı

Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.

Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Anahtar yükleniyor…
Anahtarı PDF olarak indir

Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).

Kendini puanla

Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.

1. soru · Bilimsel araştırma süreçlerinde bilimin doğasını yorumlayabilme
/ 9
/ 8
2. soru · Bilimsel araştırma süreçlerinde bilimin doğasını yorumlayabilme
/ 10
/ 8
3. soru · Çevresindeki canlıların özelliklerini bilimsel olarak gözlemleyebilme
/ 12
4. soru · Çevresindeki canlıların özelliklerini bilimsel olarak gözlemleyebilme
/ 10
5. soru · Çevresindeki canlıların özelliklerini bilimsel olarak gözlemleyebilme
/ 10
6. soru · İnorganik moleküllerin önemi hakkında bilimsel çıkarım yapabilme
/ 9
/ 8
7. soru · İnorganik moleküllerin önemi hakkında bilimsel çıkarım yapabilme
/ 8
/ 8

Toplam: 0 / 100

9. sınıf biyoloji: bütün kâğıtlar