9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Biyoloji · Senaryo 3
7 ana soru · 11 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 112 puan
9. sınıf öğrencisi Bora, biyoloji dersinde "Biyolojide Dönüm Noktaları" konulu bir sunum hazırlamıştır. Sunumunun bir slaytında aşağıdaki beş gelişmeyi sıralamış, son slayta da kendi yorumunu eklemiştir.
Bora'nın slaytı
- Kalıtım kurallarının belirlenmesi (1865)
- Rekombinant DNA teknolojisi (1973)
- Polimeraz zincir reaksiyonunun (PCR) keşfi (1985)
- Canlı klonlanması (1996)
- CRISPR-Cas sisteminin keşfi (2012)
Bora'nın yorumu: "Bu gelişmelerin hepsi yalnızca hastalıkların tedavisine yaramıştır; tarım, hayvancılık, adli bilimler ya da çevre gibi alanlara hiçbir katkısı olmamıştır."
Bora'nın yorumunun yanlış olduğunu göstermek için slayttaki gelişmelerden ikisini seçiniz. Seçtiğiniz her gelişmenin tıp dışındaki bir alana sağladığı katkıyı, katkının nasıl gerçekleştiğini belirterek açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 3 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 218 puan
Tuna, biyoloji dersi için bilim tarihinden bir araştırmayı incelemiş ve aşağıdaki notu hazırlamıştır.
Tuna'nın notu
- yüzyılda aylarca süren deniz yolculuklarında pek çok denizci iskorbüt adı verilen bir hastalığa yakalanıyordu. Hastaların diş etleri kanıyor, vücutlarında morluklar oluşuyor ve güçleri giderek tükeniyordu. Gemi hekimi James Lind, hastalığın özellikle taze sebze ve meyvenin bulunmadığı uzun yolculuklarda arttığını fark etti. Lind, ekşi (asitli) yiyecek ve içeceklerin hastalığı iyileştirebileceğini düşündü. 1747'de bir savaş gemisinde benzer belirtiler gösteren 12 denizciyi geminin aynı bölümüne yerleştirdi; hepsine aynı temel yemeği verdi ve onları ikişerli altı gruba ayırdı. Her gruba temel yemeğe ek olarak farklı bir şey verdi: elma şırası, seyreltik sülfürik asit, sirke, deniz suyu, her gün iki portakal ile bir limon ve baharatlı bir macun. Altı gün sonra portakal ve limon verilen denizcilerden biri yeniden görev yapabilecek duruma gelmiş, diğeri de belirgin biçimde iyileşmişti. Elma şırası içenlerde hafif bir düzelme görülürken diğer gruplarda kayda değer bir değişiklik olmadı. Lind, sonuçlarını 1753'te bir kitapta yayımladı. Ancak aynı kitapta hastalığın asıl nedeninin gemilerdeki nemli hava ve vücudun terleme yoluyla atması gereken maddeleri atamaması olduğunu savunmayı sürdürdü. Hastalığın gerçek nedeni ancak 20. yüzyılda anlaşılabildi: 1930'lu yıllarda yapılan çalışmalar, iskorbütün turunçgillerde bol bulunan C vitamininin eksikliğinden kaynaklandığını gösterdi.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Lind'in çalışmasında bilimsel yöntemin aşağıdaki ögelerinin her birine karşılık gelen ifadeyi nota dayanarak yazınız.
Bilimsel yöntem ögesi Lind'in çalışmasındaki karşılığı Gözlem Problem Hipotez Bağımsız değişken Bağımlı değişken 2.2. Tuna'nın sınıf arkadaşı Ilgaz, notu okuduktan sonra şunları söylemiştir:
Ilgaz: "Lind deneyini yaptığı gün iskorbütün nedeni kesin olarak anlaşılmış ve bu bilgi o günden beri hiç değişmemiştir. Zaten bilim insanının kendi düşünceleri, deneyden çıkardığı sonuca hiçbir zaman karışmaz."
Ilgaz'ın iki yargısının her birini Tuna'nın notundan birer kanıtla çürütünüz. Her kanıtın bilimin doğasının hangi özelliğini gösterdiğini adıyla belirterek açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 3 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 316 puan
Nisan, okul laboratuvarında bir gölet suyu örneğinden ayrılan öglenalarla (Euglena) üç hafta süren bir gözlem yapmıştır. Her kaba aynı miktarda öglena koymuş ve sonuçları aşağıdaki gibi kaydetmiştir.
Kap Bulunduğu yer Kaba konan su Üç hafta sonra öglena sayısı 1 Işık alan pencere önü Organik besin eklenmemiş su Arttı 2 Karanlık dolap Organik besin eklenmiş su Arttı 3 Karanlık dolap Organik besin eklenmemiş su Belirgin biçimde azaldı Nisan'ın ek notları
- Kap 1'in yarısını kartonla örttüğümde birkaç saat içinde öglenaların büyük çoğunluğu kabın aydınlık yarısında toplandı.
- Kap 1'den alınan bir damlayı boyayıp mikroskopta inceledim. Her öglenanın tek bir hücreden oluştuğunu, hücrenin içinde zarla çevrili belirgin bir çekirdek ve çok sayıda yeşil kloroplast bulunduğunu, hücrenin bir ucunda da uzun bir kamçı olduğunu gördüm.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Üç kabın sonuçlarını karşılaştırarak öglenanın beslenme biçimini belirleyiniz. Öglenanın ışıklı ve karanlık ortamda besinini nasıl sağladığını ve Kap 3'te sayının neden azaldığını gerekçesiyle açıklayınız.
3.2. Nisan'ın ek notlarına dayanarak aşağıdakileri yapınız.
- a) Öglenanın hücre yapısının prokaryot mu ökaryot mu olduğunu gerekçesiyle belirleyiniz.
- b) Öglenaların kabın aydınlık yarısında toplanmasının hangi canlılık özelliğine örnek olduğunu belirleyiniz ve bu davranışın öglenanın beslenmesine sağladığı yararı açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 3 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 420 puan
Kaan, yaz tatilinde dedesinin köyünde bir hafta boyunca yaptığı gözlemleri defterine aşağıdaki gibi numaralandırarak kaydetmiştir.
I. Göletin kenarındaki kurbağa yumurtalarından çıkan iribaşlarda haftalar içinde önce arka, sonra ön bacaklar oluştu; kuyrukları kayboldu ve genç kurbağalar karaya çıktı.
II. Dedem bahçeye birkaç patates yumrusu gömdü. Tohum ekilmediği hâlde yumruların gözlerinden çıkan filizlerden yeni patates bitkileri oluştu.
III. Saksısının toprağını streç filmle kapattığım fesleğenin üzerini şeffaf bir poşetle örttüm. Birkaç saat sonra poşetin iç yüzeyinde su damlacıkları birikti.
IV. Meradaki inek otları koparıp fazla çiğnemeden yuttu; dinlenirken yuttuğu otları ağzına geri getirerek uzun süre çiğnedi.
V. Dedemin pencere önündeki kaktüsün yaprakları diken biçimindeydi; kalın ve etli gövdesi su depoluyordu. Bu yapıların kaktüs türünün bütün bireylerinde bulunduğunu ve yavru bitkilere de aktarıldığını okudum.
VI. Komşunun kedisinin aynı batında doğurduğu dört yavrunun tüy renkleri ve desenleri birbirinden farklıydı.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Kaan'ın her gözleminin canlıların hangi özelliğiyle ilişkili olduğunu aşağıdaki listeden seçerek tabloya yazınız. Her gözlem tek bir özellikle eşleşir; listedeki iki özellik hiçbir gözlemle eşleşmez.
Özellik listesi: beslenme · boşaltım · büyüme ve gelişme · üreme · uyarılara tepki · homeostazi · varyasyon · adaptasyon
Gözlem Canlılık özelliği I II III IV V VI 4.2. IV. gözlemdeki ineğin vücudunda, yediği otlardan sağlanan maddelerle aşağıdaki iki olay gerçekleşmektedir:
- Olay 1: Kas hücrelerinde glikoz parçalanarak enerji elde edilir.
- Olay 2: Kas hücrelerinde amino asitler birleştirilerek yeni kas proteinleri yapılır.
Her olayın anabolizma mı katabolizma mı olduğunu gerekçesiyle belirleyiniz. Bu iki olay arasındaki enerji ilişkisini ATP molekülünün görevine dayanarak açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 3 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 518 puan
Hem sera hem ahır bulunan bir tarım işletmesinin aylık sağlık raporunda aşağıdaki iki vaka yer almaktadır.
Vaka A – Domates serası: Seradaki domates bitkilerinin alt kısmındaki yaşlı yapraklarda damarlar yeşil kalırken damarların arasındaki bölgeler sararmıştır. Ölçümlerde bu yaprakların fotosentez hızının sağlıklı yapraklara göre düşük olduğu belirlenmiştir. Yapraklara magnezyumlu bir çözelti püskürtüldükten iki hafta sonra yeni çıkan yapraklar koyu yeşil renkte gelişmiştir.
Vaka B – Süt ineği: Altı yaşındaki bir süt ineğinde, doğum yaptıktan bir gün sonra kaslarda titreme, sendeleme ve ayağa kalkamama görülmüştür. Damardan kalsiyum çözeltisi verildikten birkaç saat sonra inek ayağa kalkmıştır. Raporda şu bilgi de yer almaktadır: Bir ineğin kanında toplam yaklaşık 3 g kalsiyum bulunur; inek, doğumdan sonraki ilk gün ürettiği ağız sütüyle 20 g'dan fazla kalsiyum kaybeder.
Vaka Analiz Normal düzeyde bulunanlar Normalin altında bulunan A Toprak analizi Azot, fosfor, potasyum, demir Magnezyum B Kan analizi Sodyum, potasyum, demir Kalsiyum Bilgi kartı
- Magnezyum: Bitkilerde ışığı soğuran yeşil renk maddesi klorofilin yapısında bulunur.
- Kalsiyum: Kemik ve dişlerin yapısına katılır; kasların kasılmasında ve sinirlerde iletimin sağlanmasında görev alır.
- Potasyum: Kas ve sinir hücrelerinin çalışmasında görev alır.
- Demir: Hayvanlarda kanda oksijen taşıyan hemoglobinin yapısına katılır; bitkilerde klorofil yapımı için gereklidir.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Her vakada eksikliği görülen minerali analiz sonucuna dayanarak belirleyiniz. Vakada görülen belirtileri bu mineralin bilgi kartındaki göreviyle ilişkilendirerek açıklayınız.
5.2. Rapordaki bilgilere dayanarak aşağıdakileri açıklayınız.
- a) Vaka B'deki belirtilerin doğumdan hemen sonra ortaya çıkmasının nedenini rapordaki sayısal bilgileri kullanarak açıklayınız.
- b) Vaka A'daki magnezyum eksikliği giderilmeseydi domates bitkilerinin büyümesinin ve meyve veriminin nasıl etkileneceğini fotosentez ile besin üretimi arasındaki ilişkiye dayanarak açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 3 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 68 puan
Demir, biyoloji projesi için farklı dokuların su oranlarını ve dinlenme hâlindeki metabolik etkinliklerini güvenilir kaynaklardan araştırıp aşağıdaki tabloyu hazırlamıştır.
Örnek Su oranı (%) Dinlenme hâlinde 1 g dokunun metabolik etkinliği İnsan beyin dokusu 75 Çok yüksek İnsan kas dokusu 76 Yüksek İnsan yağ dokusu 15 Düşük Kuru buğday tohumu 12 Çok düşük Demir, bir avuç kuru buğday tohumunu bir gece suda beklettikten sonra nemli bir pamuğun üzerine koyduğunda tohumların iki gün içinde çimlenmeye başladığını görmüştür.
Tablodaki verilere göre su oranı ile metabolik etkinlik arasındaki ilişkiyi belirleyiniz. Bu ilişkiyi suyun canlılardaki bir görevine dayanarak açıklayınız ve kuru tohumların su aldıktan sonra çimlenmeye başlamasını bu ilişkiyle yorumlayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 3 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 78 puan
Biyoloji öğretmeni Fikret Bey, öğrencilerinden günlük hayatta karşılaştıkları bir ürün etiketini biyoloji bilgileriyle sorgulamalarını istemiştir. Yasemin, bir maden suyu şişesinin etiketindeki beş iddiayı aşağıdaki gibi numaralandırmıştır.
Etiketteki iddialar
I. İçeriğindeki kalsiyum ve magnezyum vücudunuza enerji vererek yorgunluğunuzu anında giderir.
II. İçeriğindeki kalsiyum kemik ve dişlerinizin yapısına katılır.
III. Vücudunuz mineralleri kendisi üretemez; bu nedenle mineraller besin ve içeceklerle dışarıdan alınmalıdır.
IV. Mineraller mide ve bağırsakta sindirilip daha küçük yapı taşlarına ayrıldıktan sonra kana geçer.
V. Su, vücudunuzda besinlerin ve atıkların taşınmasını kolaylaştırır; vücut sıcaklığınızın düzenlenmesine yardımcı olur.
Fikret Bey, Yasemin'e "İddialardan ikisi bilimsel olarak yanlış." demiştir. Bilimsel olarak yanlış olan iki iddiayı numarasıyla belirleyiniz. Her birinin neden yanlış olduğunu açıklayarak doğrusunu yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf biyoloji · senaryo 3 · Soru 7
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- BİY.9.1.1 · kâğıtta 1 soruBiyolojideki dönüm noktalarının insan hayatına katkılarını sorgulayabilmeTesti çöz
- BİY.9.1.2 · kâğıtta 1 soruBilimsel araştırma süreçlerinde bilimin doğasını yorumlayabilmeTesti çöz
- BİY.9.1.4 · kâğıtta 2 soruÇevresindeki canlıların özelliklerini bilimsel olarak gözlemleyebilmeTesti çöz
- BİY.9.1.5 · kâğıtta 3 soruİnorganik moleküllerin önemi hakkında bilimsel çıkarım yapabilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100