10. sınıf · 1. dönem 1. yazılı
Tarih · Senaryo 1
- Soru 115 puan
Bir öğrenci, 1040-1299 yılları arasındaki iki savaşı karşılaştırmak için aşağıdaki tabloyu hazırlamış, bazı hücreleri boş bırakmıştır.
Karşılaştırma ölçütü Malazgirt Savaşı (1071) Kösedağ Savaşı (1243) Savaşan taraflar Büyük Selçuklu Devleti – Doğu Roma İmparatorluğu (I) Savaşın sonucu (II) Türkiye Selçuklu ordusu yenildi. Türkler açısından kısa vadeli sonuç Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı. (III) Türk tarihi açısından uzun vadeli etki (IV) Türkiye Selçuklu Devleti Moğol hâkimiyetine girdi ve dağılma sürecine girdi. 1.1. Tablodaki (I), (II), (III) ve (IV) numaralı boşlukları doldurunuz.
1.2. İki savaşın Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırınız. Etkileri bakımından bir benzerlik ve bir farklılık yazınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 215 puan
Bir tarih kulübü, Haçlı Seferleri'nin Türkiye Selçuklu Devleti'ne etkilerini anlatan iki kart hazırlamıştır (kurgusal anlatım).
Kart 1 — I. Haçlı Seferi (1096-1099): "Kalabalık Haçlı orduları Anadolu'ya geçti. Türkiye Selçuklu Devleti'nin başkenti İznik Haçlıların eline geçti; Türkler Orta Anadolu'ya çekildi ve başkent Konya'ya taşındı. Haçlılar Anadolu'yu geçerek Kudüs'ü aldı."
Kart 2 — II. Haçlı Seferi (1147-1149): "Bu kez Anadolu'ya giren Haçlı orduları, Sultan I. Mesud komutasındaki Türkiye Selçuklu kuvvetleri karşısında ağır kayıplar verdi. Haçlıların Anadolu üzerinden Suriye'ye geçme girişimleri sonuçsuz kaldı."
2.1. I. Haçlı Seferi'nin Türkiye Selçuklu Devleti'ne iki etkisini Kart 1'den kanıt göstererek yazınız.
2.2. İki kartı karşılaştırarak Türkiye Selçuklu Devleti'nin Haçlılar karşısındaki durumunun nasıl değiştiğini açıklayınız. Bu değişimin Anadolu'nun Türk yurdu olma sürecine etkisini belirtiniz.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 314 puan
Aşağıdaki iki kaynağı okuyunuz (kurgusal anlatım).
Kaynak A: "1048'de Pasinler Ovası'nda Büyük Selçuklu kuvvetleri, Doğu Roma ile Gürcülerin oluşturduğu ittifak ordusunu yendi. Bu, Selçuklularla Doğu Roma arasındaki ilk büyük savaştı. Savaşın ardından iki devlet arasında barış yapıldı ve Türklerin Anadolu'ya akınları hız kazandı."
Kaynak B: "1176'da Türkiye Selçuklu Sultanı II. Kılıçarslan, Doğu Roma İmparatoru Manuel Komnenos'un büyük ordusunu Miryokefalon'da dar bir geçitte pusuya düşürerek yendi. Bu yenilgiyle Doğu Roma, Türkleri Anadolu'dan çıkarma umudunu yitirdi."
3.1. Kaynak A'ya göre Pasinler Savaşı'nın Türklerin Anadolu'ya yönelişine iki etkisini yazınız.
3.2. Pasinler ve Miryokefalon savaşlarını Türk tarihinin seyrine etkileri bakımından karşılaştırınız. Hangisinin Anadolu'nun kalıcı Türk yurdu olmasında daha belirleyici olduğunu gerekçesiyle belirtiniz.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 414 puan
Aşağıdaki kaynakları okuyunuz (kurgusal anlatım).
Kaynak A (İslamiyet öncesi bir Türk devleti): "Hükümdar, yönetme yetkisini Gök Tanrı'dan aldığına inanırdı. Halkının refahını sağlamayan, adaletle hükmetmeyen bir hükümdarın bu yetkiyi yitireceği kabul edilirdi. Devlet işleri, hükümdarın başkanlık ettiği mecliste görüşülürdü. Ülke hanedanın ortak malı sayıldığından hanedanın bütün erkek üyelerinin tahtta hakkı vardı."
Kaynak B (Büyük Selçuklu Devleti): "Sultan, yönetme yetkisinin Tanrı'dan geldiğine inanırdı; tahta çıkınca Abbasi halifesinden de onay ve unvan alırdı. Devlet işleri, vezirin başkanlık ettiği Divan-ı A'lâ'da yürütülürdü. Otağ, tuğ ve bayrak gibi eski Türk hükümdarlık alametlerinin yanına hutbe, sikke, nevbet ve çetr eklenmişti."
4.1. Hükümdarın yönetme yetkisine ilişkin anlayışta süreklilik gösteren unsuru, iki kaynaktan birer ifade göstererek açıklayınız.
4.2. Kaynak B'de Kaynak A'ya göre ortaya çıkan iki değişimi yazınız ve her değişimin bir nedenini belirtiniz.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 514 puan
Bir öğrenci, Türklerde ordu teşkilatını karşılaştırmak için şu notları almıştır (kurgusal çalışma notu).
Not 1 (Asya Hun Devleti): "Ordu atlı birliklerden oluşuyordu. Mete Han döneminde ordu onlu sisteme göre düzenlenmişti. Savaş zamanı bütün erkekler asker sayılırdı."
Not 2 (Büyük Selçuklu Devleti): "Ordunun asıl gücü, sarayda yetiştirilen ve maaş alan gulamlardan oluşan hassa ordusuydu. Bunun yanında ikta sahiplerinin yetiştirdiği askerler, Türkmen kuvvetleri ve ücretli askerler bulunuyordu. Ordu, büyük ölçüde atlı birliklere dayanıyordu."
5.1. İki notu karşılaştırarak ordu teşkilatında süreklilik gösteren bir unsuru ve değişim gösteren iki unsuru yazınız.
5.2. Büyük Selçuklu Devleti'nde daimî ve maaşlı bir hassa ordusunun kurulmasının nedenini ve merkezî otoriteye etkisini açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 614 puan
Bir müze rehberi, Türkiye Selçuklu Dönemi'nden kalma bir hanı tanıtırken şunları anlatmıştır (kurgusal anlatım).
"Bu han, Konya ile Aksaray arasındaki kervan yolu üzerine yaptırıldı. Hanın giderleri, kurucusunun bağışladığı köy ve dükkânların gelirleriyle, yani vakıf yoluyla karşılanırdı. Yolculara burada üç gün ücretsiz yemek ve yatacak yer verilirdi. Aynı dönemde devlet, yollardaki köprüleri onarttı ve yolda malı zarar gören tüccarın kaybını karşıladı."
6.1. Hanın vakıf gelirleriyle yaşatılmasının ticarete iki katkısını rehberin anlatımıyla ilişkilendirerek açıklayınız.
6.2. Devletin ticaret yollarında aldığı tedbirlerin, yol üzerindeki yerleşim yerlerinin büyüyüp şehre dönüşmesine nasıl katkı sağladığını açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 714 puan
Aşağıdaki kaynakları okuyunuz (kurgusal anlatım).
Kaynak A (bir debbağın hatırası): "On dört yaşında ustamın yanına çırak olarak girdim. Ustam bana önce işin inceliklerini, sonra şunu öğretti: 'Kazancını helal yoldan kazan, malının kalitesini düşürme, müşteriyi aldatma, ihtiyaç sahibine yardım et.' Yıllar sonra kalfa, sonra usta oldum; kendi dükkânımı açtım."
Kaynak B (bir Türkmen ailesinin hatırası): "Atalarımız Horasan'dan Anadolu'ya geldiğinde sürüleriyle geniş otlakların bulunduğu bir ovaya yerleşti. Amcam ise demircilik öğrenmek isteyince şehre taşındı ve çarşıda dükkân açtı."
7.1. Kaynak A'daki ustanın öğütlerini ahilik anlayışının değerleriyle ilişkilendiriniz. Bu değerlerin şehirlerdeki ekonomik hayata bir etkisini yazınız.
7.2. Kaynak B'den hareketle Türklerin geçim kaynağı ile yerleştikleri yer arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Bu ilişkiyi gösteren iki örneği kaynaktan yazınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 7
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- TAR.10.1.1 · kâğıtta 3 soruTürkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte 1040-1299 yılları arasında meydana gelen önemli askerî mücadelelerin Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırabilmeTesti çöz
- TAR.10.1.2 · kâğıtta 2 soruTürkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerde devlet ve ordu teşkilatında meydana gelen değişim ve sürekliliği yorumlayabilmeTesti çöz
- TAR.10.1.3 · kâğıtta 2 soruTürkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerin sosyoekonomik faaliyetleri ile yerleşme ve şehirleşme anlayışları arasındaki ilişkiyi sorgulayabilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100