10. sınıf tarih 1. dönem 1. yazılı soruları

Soruları sınavdaki gibi süre tutarak kâğıda çöz. Bitirince “Çözdüm, kendimi puanla”yı aç ve cevabında olan ölçütleri işaretle. Puanın ve kazanım kazanım sonucun sayfanın sonunda; yalnız bu cihazda saklanır.

1. Soru 1

   kolay

   TAR.10.1.1Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Meydana Gelen Önemli Askerî Mücadeleler

   8 puan

   Bir öğrencinin tarih defterine yapıştırdığı iki not kartı: Kart 1 (1040): Tuğrul ve Çağrı Beylerin yönettiği Selçuklu kuvvetleri, Gazneli ordusunu Dandanakan önlerinde yendi. Savaşın ardından Selçuklu beyleri Tuğrul Bey'i sultan ilan etti. Kart 2 (1048): Selçuklu kuvvetleri, Erzurum yakınlarındaki Pasinler Ovası'nda Doğu Roma (Bizans) ve müttefiklerinden oluşan bir orduyla karşılaştı ve üstünlük sağladı.

   a)Dandanakan Savaşı'nın Selçuklular açısından en önemli siyasi sonucu nedir?

   b)İki savaşı, Selçukluların karşısındaki güç ve savaşın yapıldığı bölge bakımından karşılaştırınız. Pasinler Savaşı'nın sonraki gelişmeler için neden önemli olduğunu bir cümleyle belirtiniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Büyük Selçuklu Devleti'nin kurulması (Selçukluların bağımsız bir devlet hâline gelmesi)3 pb) Karşılaştırma: Dandanakan'da Gaznelilere karşı Horasan'da, Pasinler'de Doğu Roma'ya karşı Doğu Anadolu'da savaşıldığını belirtme (yalnız bir savaş için yazılırsa 1 puan)3 pb) Pasinler'in önemi: Selçukluların Doğu Roma ile yaptığı bilinen ilk savaş olması / Selçukluların Anadolu'ya yönelişinin başlaması2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Selçuklular bu zaferle Büyük Selçuklu Devleti'ni kurdu; Tuğrul Bey devletin ilk sultanı oldu. b) Dandanakan'da Selçuklular Müslüman bir Türk devleti olan Gaznelilere karşı Horasan'da savaştı. Pasinler'de ise karşılarında Doğu Roma vardı ve savaş Doğu Anadolu'da yapıldı. Pasinler, Selçukluların Doğu Roma ile ilk savaşı olduğu için Türklerin yüzünü Anadolu'ya çevirdiğini gösterir.

2. Soru 2

   orta

   TAR.10.1.1Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Meydana Gelen Önemli Askerî Mücadeleler

   12 puan

   Tarih kulübündeki iki öğrenci, aynı savaş taktiğinin iki ayrı savaşta bambaşka sonuçlar doğurduğunu fark etti: 1071 Malazgirt: Sultan Alp Arslan'ın atlı birlikleri kaçıyormuş gibi geri çekildi. Peşlerine düşen Doğu Roma ordusunun düzeni bozuldu ve ordu yenildi; İmparator Romanos Diogenes esir alındı. 1243 Kösedağ: Moğol öncü birlikleri kaçıyormuş gibi geri çekildi. Savaşı kazandığını sanıp dağılan Selçuklu öncüleri imha edildi. Sultan II. Gıyaseddin Keyhüsrev'in savaş alanından ayrılmasıyla Selçuklu ordusu da dağıldı.

   a)İki savaşta kullanılan ortak taktik nedir? Bu taktik Malazgirt'te ve Kösedağ'da hangi tarafın işine yaramıştır?

   b)Malazgirt ve Kösedağ savaşlarını Anadolu'daki Türk varlığına etkileri bakımından karşılaştırınız.

   c)Kösedağ'dan önce Türkiye Selçuklu Devleti'nin iç durumundaki hangi zayıflık bu yenilgiyi kolaylaştırmıştır? Bir örnek yazıp yenilgiyle ilişkisini belirtiniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Taktiğin adı: Turan taktiği / sahte geri çekilme (sahte ricat, bozkır kapanı) kabul edilir2 pa) Malazgirt'te Selçukluların, Kösedağ'da Moğolların işine yaradığını belirtme2 pb) Malazgirt'in etkisi: Anadolu'nun kapılarının Türklere açılması, Türklerin Anadolu'ya yerleşmesinin hızlanması2 pb) Kösedağ'ın etkisi: Türkiye Selçuklu Devleti'nin Moğol hâkimiyetine girmesi; devletin yıkılmasa da ağır darbe alması2 pb) İki etkiyi karşıtlık içinde açıkça karşılaştıran ifade (biri Anadolu'yu Türklere açtı, öteki Türk egemenliğini Moğol tahakkümüne soktu)1 pc) Uygun bir iç zayıflık (Babaîler İsyanı, ağır vergiler ve vezir Sadeddin Köpek'in keyfî yönetimi, Türkmenlerin ihmal edilmesi, emirler arası çekişme vb.) 2 puan; yenilgiyle ilişkisini kurma 1 puan3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Her iki savaşta da kaçıyormuş gibi geri çekilip düşmanı tuzağa çekme taktiği (Turan taktiği / sahte ricat) kullanıldı. Malazgirt'te Selçuklular, Kösedağ'da Moğollar bu taktikten yararlandı. b) Malazgirt'ten sonra Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı ve Türkler kitleler hâlinde buraya yerleşti. Kösedağ'dan sonra ise Türkiye Selçuklu Devleti yıkılmasa da Moğol hâkimiyetine girdi. Yani Malazgirt Türk varlığını başlatırken Kösedağ bu varlığın bağımsızlığını sarstı. c) Babaîler İsyanı devleti yıpratmış ve zayıf olduğunu göstermişti. Bu durum Moğolları Anadolu'ya saldırmaya cesaretlendirdi.

3. Soru 3

   zor

   TAR.10.1.1Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Meydana Gelen Önemli Askerî Mücadeleler

   15 puan

   Bir müze, 1071-1176 yılları arasını anlatan bir salon hazırlıyor. Salonda üç olay yan yana sergilenecek: 1) 1071 Malazgirt Zaferi 2) I. Haçlı Seferi (1096-1099): Türkiye Selçuklu Devleti'nin başkenti İznik Haçlıların eline geçti, başkent Konya'ya taşındı. Haçlılar Anadolu'yu geçerek Urfa, Antakya, Kudüs ve Trablus'ta devletler kurdu. 3) 1176 Miryokefalon Zaferi: Sultan II. Kılıçarslan, Türkleri Anadolu'dan çıkarmak amacıyla sefere çıkan Doğu Roma İmparatoru Manuel Komnenos'un ordusunu pusuya düşürerek ağır bir yenilgiye uğrattı. Salonun girişine şu cümlenin yazılması düşünülüyor: “Malazgirt kapıyı açtı, Miryokefalon kapıyı kilitledi.”

   a)Malazgirt ve Miryokefalon zaferlerinin Türk tarihine ortak etkisini yazınız.

   b)Girişteki cümlede geçen “kapıyı açtı” ve “kapıyı kilitledi” ifadelerini, iki zaferin birbirinden farklı etkileriyle açıklayınız.

   c)I. Haçlı Seferi, bu iki zafer arasındaki dönemde Anadolu'daki Türk varlığını nasıl etkilemiştir? Bu olayın salonda yer almasının, iki zafer arasındaki süreci anlamak için neden gerekli olduğunu gerekçelendiriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Ortak etki: Anadolu'nun Türk yurdu hâline gelmesine katkı / Anadolu'daki Türk varlığının güçlenmesi3 pb) “Kapıyı açtı”: Malazgirt'ten sonra Doğu Roma'nın doğu savunmasının çökmesi, Türklerin Anadolu'ya yerleşmeye başlaması ve ilk beyliklerin kurulması3 pb) “Kapıyı kilitledi”: Miryokefalon'dan sonra Doğu Roma'nın Anadolu'yu geri alma umudunu yitirmesi, Türk varlığının kalıcı hâle gelmesi3 pc) Haçlı Seferi'nin etkisi: İznik'in kaybedilmesi, başkentin Konya'ya taşınması, Türklerin Orta Anadolu'ya çekilmek zorunda kalması (birini yazmak yeterli)3 pc) Gerekçe: Malazgirt'ten sonraki kazanımların bir dönem tehlikeye girdiğini, Miryokefalon'un bu kayıp ve mücadele döneminin ardından sonucu kesinleştirdiğini belirtme; yalnızca “önemli bir olaydır” gibi genel ifade 1 puan3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) İki zafer de Anadolu'nun Türk yurdu hâline gelmesini sağladı. b) Malazgirt'ten sonra Doğu Roma Türkleri durduramadı; Türkler Anadolu'ya yerleşti, ilk Türk beylikleri kuruldu. Bu, kapının açılmasıdır. Miryokefalon'dan sonra ise Doğu Roma Anadolu'yu geri alma umudunu kaybetti ve Türk varlığı kalıcı oldu. Bu da kapının kilitlenmesidir. c) I. Haçlı Seferi'nde Türkiye Selçukluları başkentleri İznik'i kaybetti ve Konya'ya çekildi. Bu olay, Malazgirt'ten sonra Anadolu'nun kendiliğinden Türk yurdu olmadığını, kazanımların bir dönem tehlikeye girdiğini gösterir. Miryokefalon'un neden bu kadar önemli olduğu da ancak bu tehlike görülünce anlaşılır.

4. Soru 4

   kolay

   TAR.10.1.2Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Türk Devlet ve Ordu Teşkilatında Meydana Gelen Değişim

   8 puan

   Bir öğrenci, İslamiyet öncesi Türk devletleri ile Türk-İslam devletlerini karşılaştırmak için şu notları almıştır: 1) Önce: Devletin siyasi, askerî ve mali işleri kurultayda görüşülürdü. Sonra: Bu işler divanda görüşüldü. 2) Önce: Hükümdar yönetme yetkisini Gök Tanrı'nın verdiği kuta dayandırırdı. Sonra: Hükümdar “Allah'ın yeryüzündeki gölgesi” olarak görüldü. 3) Önce: Taht, otağ, tuğ ve sancak hükümdarlık alametleriydi. Sonra: Bunlara hutbe, çetr ve tuğra gibi yeni alametler eklendi.

   a)Notlardaki 1. ve 2. maddelerin her birinde neyin değiştiğini, neyin aynı kaldığını yazınız.

   b)3. maddeye bakarak Türk-İslam devletlerinin eski Türk geleneklerine karşı tutumunu yorumlayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) 1. madde: Kurumun adının ve yapısının değiştiğini (kurultay → divan), devlet işlerinin bir kurulda görüşülmesinin sürdüğünü belirtme (yalnız değişim ya da yalnız süreklilik 1 puan)3 pa) 2. madde: Yetkinin dayandığı kavramın değiştiğini (kut → zillullah fi'l-arz), hükümdar yetkisinin ilahi bir kaynağa dayandırılmasının sürdüğünü belirtme (yalnız değişim ya da yalnız süreklilik 1 puan)3 pb) Eski alametlerin bırakılmadığını, yenilerinin eklendiğini; geleneğin korunup İslami unsurlarla zenginleştirildiğini (değişim ve sürekliliğin birlikte olduğunu) yorumlama2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) 1. maddede kurultayın yerini divan aldı; ancak devlet işlerinin bir kurulda görüşülmesi devam etti. 2. maddede kut anlayışının yerini “Allah'ın yeryüzündeki gölgesi” anlayışı aldı; ancak hükümdarın yetkisini Tanrı'dan aldığı düşüncesi sürdü. b) Türk-İslam devletleri eski gelenekleri terk etmedi, onları koruyup yeni İslami unsurlar ekledi. Bu, değişim ile sürekliliğin bir arada yaşandığını gösterir.

5. Soru 5

   kolay

   TAR.10.1.2Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Türk Devlet ve Ordu Teşkilatında Meydana Gelen Değişim

   8 puan

   Sultan Alp Arslan 1066'da oğlu Melikşah'ı veliaht ilan etti ve emirlere ona bağlı kalacaklarına dair ant içirdi. Alp Arslan 1072'de ölünce Melikşah sultan ilan edildi. Ancak Alp Arslan'ın kardeşi Kavurt Bey, tahtta kendisinin de hakkı olduğunu düşünerek Melikşah'a karşı harekete geçti. Melikşah tahtını ancak savaşarak güvenceye alabildi.

   a)Kavurt Bey'in, veliaht ilan edilmiş Melikşah'a rağmen tahtta hak iddia edebilmesini Türk devletlerindeki veraset anlayışıyla açıklayınız.

   b)Bu veraset anlayışının merkezî otoriteye etkisini bir sonuç yazarak yorumlayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Devletin hanedanın ortak malı sayıldığını ve hanedanın bütün erkek üyelerinin tahtta eşit hakkı olduğunu belirtme; kesin bir veraset kuralı olmadığını eklemek de kabul edilir. Gerekçesiz “herkesin hakkı vardı” ifadesi 2 puan4 pb) Taht kavgalarının çıkması ve bunun merkezî otoriteyi zayıflatması / devletin bölünmesine yol açabilmesi (yalnız “taht kavgası çıkar” yazıp otoriteyle ilişki kurulmazsa 2 puan)4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Türklerde devlet hanedanın ortak malı sayılırdı ve hanedanın bütün erkek üyeleri tahta çıkma konusunda eşit hakka sahipti. Kesin bir kural olmadığı için Kavurt Bey de kendini tahtın sahibi görebildi. b) Bu anlayış sık sık taht kavgalarına yol açtı. Hanedan üyeleri birbiriyle savaşınca merkezî otorite zayıfladı ve devletin parçalanma tehlikesi arttı.

6. Soru 6

   orta

   TAR.10.1.2Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Türk Devlet ve Ordu Teşkilatında Meydana Gelen Değişim

   12 puan

   Büyük Selçuklu ordusuyla ilgili özet notlar: 1) Devletin kuruluş yıllarında savaşların yükünü çoğunlukla göçebe Türkmen birlikleri taşıyordu. 2) Devlet yerleşik düzene geçip kurumsallaştıkça sarayda yetiştirilen gulamlar ve ikta sahiplerinin beslediği askerler ordunun belkemiği oldu. Ordunun en kalabalık bölümü ikta askerleriydi. 3) Türkmenler ordudan büsbütün çıkarılmadı; çoğunlukla sınır boylarına (uçlara) yönlendirildi ve buralarda akınlar yaptı. 4) Ordu, Asya Hun Devleti'nden beri olduğu gibi onlu sisteme göre düzenleniyor, asıl vurucu gücü süvariler oluşturuyordu.

   a)1. ve 2. notlardaki değişimin nedenini yorumlayınız.

   b)İkta sisteminin devlete askerî ve mali açıdan sağladığı birer yararı yazınız.

   c)Notlardan ordu teşkilatında süreklilik gösteren iki özellik çıkarınız ve Türkmenlerin uçlara yönlendirilmesinin devlete sağladığı bir yararı belirtiniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Değişimin nedenini devletin yerleşik düzene geçip kurumsallaşmasıyla ilişkilendirme: sürekli, düzenli ve merkeze bağlı bir orduya ihtiyaç duyulması. Neden yüzeysel ya da ilişkisiz verilirse 2 puan4 pb) Askerî yarar: savaşa her an hazır asker bulundurma / bölge güvenliğinin sağlanması2 pb) Mali yarar: askerlerin hazineden maaş ödenmeden ikta gelirleriyle beslenmesi / vergi toplanmasının ve üretimin sürmesi2 pc) Süreklilik gösteren iki özellik: onlu sistem ve süvari ağırlığı (her biri 1 puan)2 pc) Türkmenlerin uçlardaki yararı: akınlarla sınırları genişletme ve sınırları koruma / fetihlere öncülük etme2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Devlet kurulup yerleşik düzene geçince göçebe birliklere dayanmak yetmedi. Devletin her zaman hazır, düzenli ve sultana bağlı bir orduya ihtiyacı oldu; bu yüzden gulamlar ve ikta askerleri öne çıktı. b) İkta sayesinde devlet savaşa her an hazır bir asker gücüne sahip oldu. Askerler hazineden maaş almadan ikta gelirleriyle beslendiği için hazinenin yükü azaldı. c) Onlu sistem ve süvarilerin ordunun asıl gücü olması sürdü. Türkmenler uçlarda akın yaparak sınırları korudu ve yeni toprakların fethine öncülük etti.

7. Soru 7

   kolay

   TAR.10.1.3Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Türklerin Sosyal Yaşamları ve Ekonomik Faaliyetleri

   10 puan

   Türkiye Selçuklu Devleti'nde geçen kurgusal üç durum: 1) Emir Kutlu Bey'e bir bölgenin vergi gelirleri bırakıldı. Kutlu Bey bu gelirle 40 atlı asker besleyecek, sefer zamanı onlarla orduya katılacak ve bölgenin güvenliğini sağlayacaktır. 2) Saraydan bir hatun, kendisine ait arazinin gelirini kervan yolu üzerinde yaptırdığı kervansarayın bakımına ve yolcuların ağırlanmasına ayırdı. 3) Bir köyde yaşayan gayrimüslim aileler, toprakları üzerinde yaşama ve korunma hakkı karşılığında devlete vergi ödemektedir.

   a)Üç durumun her birinde hangi toprak türünden söz edildiğini yazınız.

   b)2. durumdaki uygulamanın, kervan yolu çevresindeki yerleşmeye olası etkisini açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) 1. durum: ikta2 pa) 2. durum: vakıf arazi2 pa) 3. durum: haraci arazi (haraç vergisi)2 pb) Kervansarayın güvenli konaklama sağlayarak ticareti artırdığını ve çevresinde insanların yerleşip yeni bir yerleşim yeri oluşmasına / büyümesine yol açtığını açıklama. Yerleşmeyle bağ kurmadan yalnız “ticaret artar” yazılırsa 2 puan4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) 1. durum ikta, 2. durum vakıf, 3. durum haraci arazidir. b) Kervansaray yolculara güvenli bir konaklama yeri sağladığı için kervanlar bu yolu daha çok kullanır. Kervanlara hizmet veren, mal satan ya da kervansarayda çalışan insanlar çevreye yerleşir; zamanla burada bir köy ya da kasaba oluşabilir.

8. Soru 8

   orta

   TAR.10.1.3Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Türklerin Sosyal Yaşamları ve Ekonomik Faaliyetleri

   12 puan

   Kurgusal bir anlatım: XII. yüzyılın sonlarında Türkiye Selçuklu topraklarında yeni fethedilen bir kasabaya Türkistan'dan üç grup gelir: • Büyük koyun sürüleri olan bir Türkmen obası • Deri işleyen ve kumaş dokuyan zanaatkâr aileler • Halı ve kereste ticareti yapan tüccarlar Kasabada daha önceden yaşayan gayrimüslim halk da yerinde kalır.

   a)Selçukluların iskân anlayışına göre Türkmen obası ile zanaatkâr ve tüccarların nereye yerleştirilmiş olabileceğini gerekçeleriyle yazınız.

   b)Kasabada Müslüman ve gayrimüslim halkın yaşadığı mahallelerin ve kullandığı çarşıların nasıl bir düzende olacağını açıklayınız.

   c)Zanaatkârların ilerleyen dönemde Ahilik teşkilatı içinde örgütlenmesinin kasabanın ekonomik hayatına iki katkısını yazınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Türkmen obasının geniş otlakların bulunduğu kırsal alana yerleştirilmesi; gerekçe: hayvancılık2 pa) Zanaatkâr ve tüccarların kasaba/şehir merkezine yerleştirilmesi; gerekçe: üretim ve alışverişin çarşı ve pazarda yapılması2 pb) Farklı mahallelerde oturma (dinî, etnik ya da mesleki farklılığa göre)2 pb) Aynı çarşı ve pazarların ortak kullanılması2 pc) İki uygun katkı (malların kalitesini korumak, esnaf ahlakını yerleştirmek, gençlere iş ve meslek kazandırmak, Doğu Romalı esnafla rekabet etmek, esnaf arasında dayanışma), her biri 2 puan4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Türkmen obası hayvancılıkla geçindiği için kasabanın dışındaki geniş otlaklara yerleştirilir. Zanaatkârlar ve tüccarlar ise ürettiklerini satabilecekleri, alışveriş yapabilecekleri kasaba merkezine yerleştirilir. b) Müslümanlar ve gayrimüslimler genellikle ayrı mahallelerde oturur, ancak aynı çarşı ve pazarlarda alışveriş yapar. c) Ahilik, üretilen malların kalitesini korur ve esnafın dürüst çalışmasını sağlar. Ayrıca işsiz gençlere meslek öğreterek onlara iş bulur.

9. Soru 9

   zor

   TAR.10.1.3Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Türklerin Sosyal Yaşamları ve Ekonomik Faaliyetleri

   15 puan

   Yolağzı adlı kurgusal bir kasabanın öyküsü: Güvenlik sorunları yüzünden bir süre kervanların uğramadığı Yolağzı, Türkiye Selçuklu yönetiminin aldığı önlemlerle yeniden canlandı. Yakındaki yıkık köprü onarıldı, kasabanın girişine bir kervansaray yaptırıldı ve yolda saldırıya uğrayan tüccarların zararının devletçe karşılanacağı duyuruldu. Birkaç on yıl içinde kasabada yeni dükkânlar ve hanlar açıldı, bir cami ile bir medrese yapıldı, caminin önündeki meydan haftalık pazar yerine dönüştü. Bu öyküyü okuyan bir öğrenci şu yorumu yapar: “Selçuklu döneminde kasabaların büyümesinin tek nedeni cami ve medrese yapılmasıdır.”

   a)Metinde yönetimin aldığı önlemlerden ikisini yazınız ve bu önlemlerin ortak amacını belirtiniz.

   b)Ticaretin canlanması ile kasabanın fiziki yapısındaki değişim arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

   c)Öğrencinin yorumunu metne ve öğrendiklerinize dayanarak sorgulayınız; katılıp katılmadığınızı gerekçeleriyle yazınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Metindeki önlemlerden ikisi (köprünün onarılması, kervansaray yapılması, tüccar zararının karşılanması), her biri 1 puan2 pa) Ortak amaç: ticaret yollarını güvenli hâle getirip ticareti canlandırmak2 pb) Ticaretin canlanmasıyla dükkân, han ve pazar gibi ekonomik yapıların ortaya çıktığını, nüfus artışıyla cami ve medrese ihtiyacı doğduğunu; ekonomik faaliyetin kasabanın fiziki yapısını belirlediğini açıklama. İlişki kurmadan yalnız değişiklikleri sıralayan cevap 2 puan5 pc) Yoruma katılmama ve bunu metindeki ekonomik önlemlerle (köprü, kervansaray, tüccar güvencesi) gerekçelendirme3 pc) Cami ve medresenin büyümenin tek nedeni olmayıp ticaretle gelen nüfus artışının bir sonucu da olduğunu / büyümenin birden çok nedeni olduğunu fark etme; dinî yapıların meydan ve sosyal hayat merkezi olarak katkısını kabul etmek de puan alır3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Yıkık köprü onarıldı ve kasabanın girişine kervansaray yaptırıldı. Bu önlemlerin ortak amacı, ticaret yolunu güvenli hâle getirerek kervanları yeniden kasabaya çekmek ve ticareti canlandırmaktır. b) Kervanlar gelmeye başlayınca alışveriş arttı; bu yüzden yeni dükkânlar, hanlar ve pazar yeri ortaya çıktı. Ticaret insanları kasabaya çekti, nüfus artınca da cami ve medrese gibi yapılara ihtiyaç doğdu. Yani ekonomik faaliyet kasabanın görünümünü değiştirdi. c) Katılmıyorum. Metinde kasabanın canlanması köprü, kervansaray ve tüccarlara verilen güvenceyle başlamıştır. Cami ve medrese, ticaretle artan nüfusun ihtiyacı olarak sonradan yapılmıştır. Bu yapılar caminin önündeki meydan gibi sosyal hayata katkı sağlasa da büyümenin tek nedeni değildir; asıl itici güç ticarettir.

ODSGM 10. sınıf tarih 1. dönem 1. yazılı için 6 senaryo yayımladı; okulun zümresi birini seçer ve yazılıyı ona göre hazırlar. Senaryolar yalnız soru sayısında ayrılır: toplam 6-7 soru, tek ünite: 1. üni̇te: türki̇stan’dan türki̇ye’ye (1040-1299). Sorular açık uçlu ya da kısa cevaplı; çoktan seçmeli yok, işlem ve gerekçe puanlanır. Kâğıt Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) üzerinden hazırlanır: iki soruyu zümre yazar, gerisi MEB soru havuzundan gelir.

Kaynak: MEB ÖDSGM, 2026-2027 1. Dönem Konu Soru Dağılım Tabloları, ortaöğretim tarih (10. sınıf). Kodlar ve öğrenme çıktıları resmî; soru aralıkları senaryolar arasındaki en az–en çok değerdir.