10. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Tarih · Senaryo 1
7 ana soru · 16 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 115 puan
Aşağıdaki tarih şeridinde 1040-1299 yılları arasında gerçekleşen önemli askerî gelişmelere ait numaralı boşluklar bulunmaktadır. Karışık olarak verilen gelişme adları tabloda yer almaktadır.
Gelişme Adları Kösedağ Savaşı Pasinler Savaşı Miryokefalon Savaşı Dandanakan Savaşı Hıttin Muharebesi ve Kudüs'ün Yeniden Fethi Malazgirt Savaşı Sıra Yıl Askerî Gelişme 1. 1040 ① 2. 1048 ② 3. 1071 ③ 4. 1176 ④ 5. 1187 ⑤ 6. 1243 ⑥ Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Yukarıdaki tarih şeridindeki ① – ⑥ numaralı boşlukları, karışık verilen gelişme adlarını kronolojik sıraya göre yerleştirerek doldurunuz.
1.2. Dandanakan Savaşı ile Malazgirt Savaşı'nın Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırmak için her savaştan bir etki yazınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 215 puan
Lise öğrencisi Meral, Türk-İslam medeniyetini araştırdığı bir proje kapsamında aşağıdaki notu hazırlamıştır.
Meral'in Araştırma Notu (kurgusal) "Proje ödevim için XI. yüzyılda yaşamış bir bilgini araştırdım. Bu bilgin, Türk boylarının konuştuğu lehçeleri yerinde öğrenmek için yıllarca Türklerin yaşadığı toprakları dolaşmış; kelimeleri, atasözlerini ve şiirleri tek tek not etmiş. Topladıklarını 1072-1074 yılları arasında kaleme aldığı bir eserde bir araya getirmiş. Eserden seçtiğim atasözlerinden biri 'Birer birer bin olur, damlaya damlaya göl olur.' sözüydü. Bu eserin hangi dönemde ve hangi dil ortamında yazıldığını öğrenince önce çok şaşırdım, ardından büyük bir gurur duydum."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Notta sözü edilen bilginin ve kaleme aldığı eserin adını yazınız. Ardından bu eserin, notta yer almayan bir özelliğini Türk-İslam medeniyetine katkısıyla ilişkilendirerek açıklayınız.
2.2. Meral'in önce şaşırmasının, ardından gurur duymasının tarihsel gerekçelerini eserin yazıldığı dönemin koşullarıyla ilişkilendirerek ayrı ayrı açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 314 puan
Aşağıdaki kaynağı okuyarak soruları cevaplayınız.
Kaynak Bir tarih öğretmeninin ders notundan (kurgusal): "Türkiye Selçuklu Dönemi'nde Anadolu'nun çeşitli şehirlerinde inşa edilen darüşşifalar, yalnızca hastaların tedavi gördüğü mekânlar değildi. Bu yapılar, vakıf gelirleriyle işletilir; hekimler, öğrenciler ve hastalar burada bir arada bulunurdu. Darüşşifanın kapıları yoksul ve zengin ayrımı gözetilmeksizin herkese açıktı. Aynı şehirde yer alan medreseler ise dinî ilimlerin yanı sıra matematik, astronomi ve tıp gibi alanlarda da eğitim verirdi. Medreselerde yetişen âlimler, Türkçenin yanı sıra Arapça ve Farsça bilgisiyle geniş bir coğrafyada iletişim kurabiliyordu. Konya, Kayseri, Sivas gibi şehirlerde birbirini tamamlayan bu iki kurum, bölge halkının gündelik yaşamına girmenin yanı sıra yeni gelen Türkmen nüfusunu da şehir kültürüyle buluşturdu."
3.1. ve 3.2. sorularını yukarıdaki kaynağa dayanarak; 3.3. sorusunu bu derste öğrendiklerinize dayanarak cevaplayınız.
3.1. Kaynakta betimlenen darüşşifaların işleyişinin Anadolu'nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine iki katkısını açıklayınız.
3.2. Kaynakta medreselerin Anadolu'nun Türkleşme ve İslamlaşmasına katkısını gösteren iki özelliğini gerekçeleriyle açıklayınız.
3.3. Türk-İslam medeniyetinde bilgiye yaklaşım ile Orta Çağ Avrupası'ndaki skolastik düşüncenin bilgiye yaklaşımı arasındaki bir farkı açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 414 puan
Aşağıdaki metni okuyarak soruları cevaplayınız.
Leyla, Osmanlı Devleti'nin kuruluşunu araştırdığı ödevi için iki tarihçinin tartışmasını şöyle özetlemiştir (kurgusal özet):
"Gibbons, kitabında Osmanlıları kuran topluluğu tarihte yeni ortaya çıkan bir ırk olarak tanımlar. Bu görüşünü desteklemek için Osman Bey'le ilgili bir menkıbeye başvurur. Bu menkıbe Osmanlı kroniklerinde birbirinden farklı biçimlerde anlatıldığı için Gibbons'ın kendisi de ona pek güvenmez; yine de menkıbeden yola çıkarak Osman Bey'in Söğüt'e yerleştiği yıllarda henüz Müslüman olmadığı sonucuna varır. Köprülü ise kuruluşun genel Türk tarihi içinde, Türkiye Selçuklu Devleti ve Anadolu beylikleri tarihinin devamı olarak incelenmesi gerektiğini savunur; XIII ve XIV. yüzyıl Anadolu'sunun siyasi ve toplumsal şartlarını hesaba katmadan kuruluşu açıklamaya çalışmayı ağır bir hata sayar. Köprülü'ye göre tarihte bir Osmanlı ırkı hiç var olmamıştır; beyliği kuranlar, Anadolu'daki öteki Türklerden ayrı bir unsur değildir."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Metne göre Köprülü'nün, Gibbons'ın Osmanlıları kuran topluluğa ilişkin görüşüne yönelttiği iki itirazı açıklayınız.
4.2. Gibbons'ın Osman Bey hakkındaki sonucunu menkıbeye dayandırma yönteminin iki zayıf yönünü, her birini ayrı ayrı gerekçelendirerek yazınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 514 puan
Bir tarih öğretmeni, öğrencilerinden Osmanlı Devleti'nin kuruluşuna dair görüşleri karşılaştıran bir çalışma istemiştir. Öğrenci, çalışmasını aşağıdaki tabloda özetlemiş ancak Wittek satırını boş bırakmıştır (kurgusal çalışma notu).
Tarihçi Kuruluşu Açıklayan Temel Unsur Görüşünü Dayandırdığı Kanıt Gibbons Yeni bir ırkın ortaya çıkışı Kroniklerdeki menkıbeler Köprülü Anadolu Türk tarihinin devamı XIII-XIV. yüzyıl Anadolu şartları Wittek Öğrenci, sınıf arkadaşına şunu söylemiştir: "Wittek ile Köprülü'nün görüşlerinde ortak bir yön var; ama ikisi kuruluşu aynı unsurla açıklamıyor."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Tablodaki Wittek satırının iki hücresini, Wittek'in kuruluşu açıklayan temel unsurunu ve bu görüşünü dayandırdığı bir kanıtı yazarak doldurunuz.
5.2. Öğrencinin sözünden hareketle Wittek ile Köprülü'nün kuruluşa dair görüşleri arasındaki bir benzerliği ve bir farklılığı açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 614 puan
Aşağıdaki iki kısa anlatıyı okuyarak soruları cevaplayınız.
Anlatı I 1321'de Doğu Roma'da (Bizans) başlayan iç savaş yedi yıl sürdü ve imparatorluğu derinden yıprattı. Bu yıllarda Osman Bey'in yerine geçen Orhan Bey, uzun süredir kuşatma altında tuttuğu Bursa'yı 1326'da anlaşmayla teslim aldı. Doğu Roma İmparatoru III. Andronikos, sıranın İznik ve İzmit'e geldiğini görünce bir orduyla yola çıktı; ancak 1329'da Pelekanon'da Orhan Bey'in kuvvetlerine yenildi. İki yıl sonra, 1331'de İznik de Osmanlıların eline geçti.
Anlatı II 1341'de III. Andronikos ölünce Doğu Roma tahtı için Kantakuzenos ile V. İoannis Paleologos arasında kavga başladı. Kantakuzenos, Orhan Bey'e elçiler göndererek yardım istedi ve kızı Theodora'yı onunla evlendirdi. Bu akrabalıkla kurulan ittifak sayesinde Orhan Bey'in oğlu Süleyman Paşa'nın komutasındaki Osmanlı birlikleri 1349 ve 1352'de iki kez Rumeli'ye geçti. İkinci geçişte Kantakuzenos, Şekil 1'de A ile gösterilen kaleyi Süleyman Paşa'ya üs olarak bıraktı. Süleyman Paşa buradan Bolayır'ı alarak Gelibolu Yarımadası'nda denetimi ele geçirdi ve Rumeli içlerine akınlar başlattı.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. Şekil 1'de A ile gösterilen kalenin adını yazınız. Anlatı II'deki taht kavgasının Osmanlıların Rumeli'ye geçişine etkisini, anlatıdan iki farklı bilgiye dayanarak açıklayınız.
6.2. Anlatı I ve Anlatı II'yi birlikte değerlendirerek Doğu Roma'daki iç çatışmaların Osmanlı Devleti'nin Anadolu'daki ve Rumeli'deki konumuna yansımalarını, her bölge için bir madde olmak üzere iki madde hâlinde yazınız. Rumeli maddesinde Şekil 1'deki güzergâhlardan yararlanınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 714 puan
Aşağıdaki kaynağı okuyarak soruları cevaplayınız.
Kaynak Kurgusal bir tarih dergisinin "Bir Sultanın On Yılı" köşesinden: "Babası Kosova'da şehit düşünce tahta çıkan Yıldırım Bayezid, işe sıkıntılı bir tabloyla başladı: Doğu Romalılar Selânik'i geri almış, Karamanoğulları Eskişehir'e kadar sokulmuş, Germiyanoğulları da daha önce Osmanlılara bıraktıkları topraklara yeniden el koymuştu. Bayezid, Anadolu'ya yönelmeden önce Sırp hükümdarı Stefan Lazarevic ile anlaşarak onu kendisine vasal yaptı. Ardından çıktığı seferde Saruhanoğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları, Hamidoğulları ve Germiyanoğulları 1390 başında Osmanlı yönetimine girdi. Sultan sonraki yıllarda yönünü yeniden Balkanlara çevirdi: 1394'te Selânik'i geri aldı ve İstanbul'u abluka altına aldı; Macaristan'a ve Venedik'in Balkanlardaki topraklarına akınlar yaptırdı. 1395'te Arnavutluk ile Bulgar Krallığı doğrudan Osmanlı'ya bağlandı. Bu gelişmelerin ardından Macarlarla Venediklilerin başını çektiği bir Haçlı ordusu toplandı; orduyu kurmaya Doğu Roma İmparatoru II. Manuel de teşvik etmişti; ordunun hedefi Türkleri Balkanlardan tamamen çıkarmaktı. 1396'da Niğbolu önlerinde Osmanlı ordusuyla karşılaşan Haçlılar büyük bir bozguna uğradı. Zafer haberi Kahire'ye ulaşınca oradaki Abbasi halifesi, Anadolu Ülkesinin Sultanı anlamına gelen 'Sultan-ı İklîm-i Rûm' unvanını Bayezid'e verdi. Bayezid, Balkanlardaki ilerleyişini sürdürürken 1397'de Akçay Savaşı'nı kazanarak Karamanoğlu Beyliği'nin topraklarını tamamen denetimine aldı; 1398'de de Kadı Burhaneddin Beyliği'nin toprakları Osmanlılara geçti."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
7.1. Kaynağa göre Yıldırım Bayezid'in Anadolu seferine çıkmadan önce Balkanlarda izlediği siyaseti ve bu siyasetin gerekçesini açıklayınız.
7.2. Kaynaktan hareketle Osmanlı Devleti'nin Balkanlardaki tutumunun Niğbolu Savaşı'nın çıkmasına etkisini iki farklı gelişmeye dayanarak açıklayınız.
7.3. Niğbolu zaferinin Osmanlı Devleti'nin konumuna etkisini kaynaktan bir kanıt göstererek açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 1 · Soru 7
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- TAR.10.1.1 · kâğıtta 1 soruTürkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte 1040-1299 yılları arasında meydana gelen önemli askerî mücadelelerin Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırabilmeTesti çöz
- TAR.10.1.4 · kâğıtta 2 soruTürkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türk-İslam medeniyetinde bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında meydana gelen gelişmeleri Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisi açısından değerlendirebilmeTesti çöz
- TAR.10.2.1 · kâğıtta 2 soruOsmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair farklı görüşleri tartışabilmeTesti çöz
- TAR.10.2.2 · kâğıtta 2 soru1299-1453 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’de gerçekleştirdiği siyasi ve askerî mücadeleleri yorumlayabilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100