10. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Tarih · Senaryo 4
6 ana soru · 12 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 116 puan
Bir öğrenci, Türkiye Selçuklu Devleti'nin Anadolu'da yaptığı iki savaşı karşılaştırmak için aşağıdaki tabloyu hazırlamış, bazı hücreleri boş bırakmıştır.
Ölçüt Miryokefalon Savaşı (1176) Kösedağ Savaşı (1243) Karşı karşıya gelen taraflar Türkiye Selçuklu Devleti – Doğu Roma (Bizans) Türkiye Selçuklu Devleti – Moğollar Savaştan önce Türkiye Selçuklu Devleti'nin durumu ① İç sorunlar ve Babaîler İsyanı yüzünden zayıflamıştı. Savaşın sonucunu belirleyen taktik ya da gelişme ② ③ Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Tablodaki ①, ② ve ③ numaralı boş hücreleri uygun bilgilerle doldurunuz.
1.2. Tablonun "Savaştan önce Türkiye Selçuklu Devleti'nin durumu" satırını dikkate alarak iki savaşın Türk tarihinin seyrine etkilerinin neden zıt yönde olduğunu her savaş için ayrı ayrı açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 4 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 216 puan
Bir tarih öğretmeni, Büyük Selçuklu ordusunun zaman içindeki gelişimini tartışmak için aşağıdaki iki kısa metni hazırlamıştır (kurgusal metinler).
Kaynak A · Devletin kuruluş yılları Selçuklular bağımsız bir devlet kurmaya çalışırken ordunun gövdesini, beylerinin çevresinde toplanan Türkmen boyları oluşturuyordu. Askerler onar, yüzer ve biner kişilik birlikler hâlinde düzenlenir; seferlerde orduyu hükümdar bizzat yönetirdi. Savaşlarda düşmana asıl darbeyi ok ve yayla donanmış atlılar vururdu.
Kaynak B · Devlet kurumsallaştıktan sonra Devlet yerleşik bir düzene kavuştukça sultanın çevresinde, sarayda yetiştirilmiş, sürekli görev yapan ve maaş alan askerlerden kurulu bir birlik belirdi. Ülkedeki bütün topraklar devletin sayılmaya başladı; bir bölgenin vergi gelirini alan kişi, karşılığında savaşa her an hazır asker beslemek ve o bölgenin güvenliğini korumakla yükümlüydü. Bu yolla beslenen askerler zamanla ordunun en kalabalık kısmını oluşturdu. Türkmen boyları ise daha çok sınır boylarında akın yapmakla görevlendirildi. Bununla birlikte birlikler yine onlu düzene göre ayrılıyor, seferlerde ordunun başında sultan bulunuyor, düşman saflarını atlılar yarıyordu.
İki kaynağı karşılaştırarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Kaynak A ile Kaynak B'yi karşılaştırarak ordu teşkilatında süreklilik gösteren unsurları ve Kaynak B'de ortaya çıkan yeni kurumları aşağıdaki tabloya yazınız. Yeni kurumları kitabınızda geçen adlarıyla belirtiniz.
Unsur türü Unsurlar Süreklilik gösteren iki unsur Değişim gösteren iki kurum (adlarıyla) 2.2. Kaynak B'de anlatılan değişikliklerin sultanın merkezî otoritesine etkisini iki yönüyle açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 4 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 316 puan
Bir lise öğrencisi, Türkiye Selçuklu Dönemi'nden kalma yapıların bulunduğu bir Anadolu şehrini gezdikten sonra defterine aşağıdaki notları almıştır.
Gezi defterinden (kurgusal) "Gezimize, ustalıklı taş işçiliğiyle yapılmış bir anıt mezarla başladık. Rehberimiz, bu tür anıt mezarları İslam dünyasında ilk kez Türklerin yaptığını anlattı; bazı uzmanlar, Türklerin Türkistan'da içinde yaşadıkları çadırların biçiminin bu yapılarla taşa aktarıldığını düşünüyormuş. Ardından bir medreseye geçtik. Taç kapısı geometrik desenler, kıvrık dallı bitki motifleri ve hat sanatıyla yazılmış yazı kuşaklarıyla bezenmişti; içerideki kubbenin eteğinde yer yer çini kaplamalar duruyordu. Medresenin bir odasında, vakfedilmiş kitapların saklandığı bir kütüphane varmış. Rehber, şehirdeki kervansarayda ve bir dergâhta da kitap dolapları bulunduğunu, bu kitapları yalnız medrese öğrencilerinin değil, şehirde okumak isteyen herkesin kullanabildiğini anlattı."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Defterde anlatılan yapılardan hareketle Türkiye Selçuklu sanatının Anadolu'nun Türkleşmesine ve İslamlaşmasına katkısını, her biri için defterden bir kanıt göstererek ayrı ayrı açıklayınız.
3.2. Defterde kütüphanelerin bulunduğu yapıları ve bu kütüphanelerden kimlerin yararlandığını dikkate alarak vakıf kütüphanelerinin Anadolu'da bilginin yayılmasına etkisini iki yönüyle açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 4 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 418 puan
Bir öğrenci, Osmanlı Devleti'nin kuruluşuna dair tartışmaları araştırırken aşağıdaki kartı hazırlamıştır.
Araştırma kartı Amerikalı gazeteci Herbert Adams Gibbons, 1916'da yazdığı kitapta Osmanlı Devleti'nin kuruluşunu açıklamak için kendine bazı sorular yöneltmiştir. Bu sorulardan üçünü kendi cümlelerimle aktarıyorum:
I. Öteki Anadolu Türklerinden ayrılan ve reislerinin adıyla anılan bu topluluk gerçekte kimlerden meydana geliyordu?
II. Bu topluluğun bir geçmişi var mıydı?
III. Bu topluluk en baştan bir devlet kurmayı mı amaçlamıştı?
Gibbons, kitabının ilk bölümüne Osman'ı tarihte yeni bir ırkın ortaya çıkışıyla birlikte anan bir başlık koymuştur.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Karttaki I. ve II. soruların her biri, araştırmaya başlamadan önce kabul edilmiş bir varsayım taşımaktadır. Bu varsayımları ayrı ayrı belirleyiniz ve Gibbons'ın kitabının ilk bölüm başlığıyla ilişkisini açıklayınız.
4.2. Karttaki III. soruya Halil İnalcık'ın görüşüne dayanarak bir cevap yazınız; cevabınızda İnalcık'ın yararlandığı eseri ve bu eserden iki bilgiyi belirtiniz. Ardından bu cevabı, Paul Wittek'in Osmanlı Beyliği'nin dünyaya hâkim olma düşüncesini ne zaman benimsediğine dair görüşüyle karşılaştırınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 4 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 516 puan
Şekil 1'de Osman Bey ve Orhan Bey dönemlerinde Osmanlı topraklarına katılan bazı yerler gösterilmiştir. Haritada A ile gösterilen yer, Balıkesir ve çevresini yöneten bir Türk beyliğinin topraklarıdır; bu topraklar 1345'te Osmanlı ülkesine katılmıştır.
Bir müzenin XIV. yüzyıl salonundaki tanıtım panosunda ise şu bilgi yer almaktadır (kurgusal pano metni):
Aynı yüzyılın ortalarında Boğazların Avrupa yakasındaki tablo bambaşkaydı. Sırp ve Bulgar krallıkları dağılmış, her feodal bey yalnızca kendi bölgesinde söz sahibi olmuştu. Osmanlı ilerleyişinden çekinen bazı feodal beyler ise birbirleriyle anlaşıyor, kimi zaman Doğu Roma'yı ya da Avrupa'dan başka güçleri de yanlarına alıyordu.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Haritada A ile gösterilen beyliğin adını yazınız. Şekil 1'deki Bursa, İznik ve İzmit ile A'yı, Osmanlıların bu toprakları kimden aldığı bakımından karşılaştırarak 1345'teki gelişmenin Osmanlı genişlemesinde ortaya çıkardığı değişikliği açıklayınız. Ardından bu değişikliğin XIV. yüzyılın sonraki yıllarında da sürdüğünü kitabınızda yer alan bir örnekle gösteriniz.
5.2. Panoya göre Balkanlardaki siyasi durumun Osmanlıların ilerleyişini kolaylaştıran ve yavaşlatan birer yönünü açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 4 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 618 puan
Aşağıdaki metni okuyarak soruları cevaplayınız.
Bir tarih sunumunun notlarından (kurgusal) Yıldırım Bayezid'in oğulları Süleyman, Musa, İsa ve Mehmed Çelebiler arasında yıllarca süren taht mücadelesi, 1413'te Mehmed Çelebi'nin I. Mehmed adıyla Osmanlı tahtına çıkmasıyla sona erdi. Yeni hükümdarın ilk işi, Rumeli'deki Osmanlı otoritesini sağlamlaştırmak oldu. Ardından Anadolu'ya seferler düzenledi: İzmir'i Aydınoğulları'nın elinden alarak Osmanlı topraklarına kattı, Karamanoğulları'nı yenilgiye uğrattı, Hamidoğulları ile Candaroğulları'nı Osmanlı hâkimiyeti altına aldı. 1421'de öldüğünde geride yeniden birleşmiş bir ülke bırakmıştı. Bu yüzden I. Mehmed, "Osmanlı'nın ikinci kurucusu" olarak anılır.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. Metinden I. Mehmed'in biri taht mücadelesiyle, diğeri Anadolu'daki topraklarla ilgili iki icraatını seçiniz. Her icraatın devletin hangi durumunu değiştirdiğini belirterek "Osmanlı'nın ikinci kurucusu" nitelemesinin yerinde olup olmadığını değerlendiriniz.
6.2. Metinde I. Mehmed'in önce Rumeli'deki otoritesini sağlamlaştırdığı, sonra Anadolu'ya yöneldiği belirtilmektedir. Bu sıralamanın gerekçesini, Fetret Devri'nde Osmanlı topraklarının Rumeli'de ve Anadolu'da yaşadığı farklı durumla ilişkilendirerek açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf tarih · senaryo 4 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- TAR.10.1.1 · kâğıtta 1 soruTürkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte 1040-1299 yılları arasında meydana gelen önemli askerî mücadelelerin Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırabilmeTesti çöz
- TAR.10.1.2 · kâğıtta 1 soruTürkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türklerde devlet ve ordu teşkilatında meydana gelen değişim ve sürekliliği yorumlayabilmeTesti çöz
- TAR.10.1.4 · kâğıtta 1 soruTürkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte Türk-İslam medeniyetinde bilim, kültür, eğitim ve sanat alanlarında meydana gelen gelişmeleri Anadolu’nun Türkleşme ve İslamlaşma sürecine etkisi açısından değerlendirebilmeTesti çöz
- TAR.10.2.1 · kâğıtta 1 soruOsmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair farklı görüşleri tartışabilmeTesti çöz
- TAR.10.2.2 · kâğıtta 2 soru1299-1453 yılları arasında Osmanlı Devleti’nin Anadolu ve Rumeli’de gerçekleştirdiği siyasi ve askerî mücadeleleri yorumlayabilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100