9. sınıf · 1. dönem 1. yazılı
Kimya · Senaryo 1
- Soru 114 puan
Bir öğrenci yurdunun temizlik görevlisi, çamaşırhane ve yemekhanede iki farklı temizlik ürünü kullanmıştır. Ürünlerin etiket bilgileri Tablo 1'de, görevlinin kullanım kaydı ve bir hafta sonunda yaptığı gözlemler Tablo 2'de verilmiştir.
Tablo 1. Ürün etiketleri
Ürün Etiketteki nitelik ve uyarılar Etiketteki kullanım önerisi Çamaşır suyu (alkali çözelti) Tahriş edicidir. Renkli kumaşlarda kullanmayınız. Başka temizlik ürünleriyle karıştırmayınız. Eldiven takınız, ortamı havalandırınız. 10 L suya 60 mL katınız; beyaz çamaşırları en fazla 30 dakika bekletiniz. Kireç çözücü (asidik çözelti) Tahriş edicidir. Mermer ve doğal taş yüzeylere uygulamayınız. Seyreltmeden kullanmayınız. Eldiven takınız. 1 ölçek ürünü 4 ölçek suyla karıştırınız; 5 dakika sonra bol suyla durulayınız. Tablo 2. Görevlinin kullanım kaydı ve gözlemleri
Ortam Ürün Kullanım biçimi Bir hafta sonraki gözlem Çamaşırhane Çamaşır suyu 10 L suya 400 mL katıldı; renkli nevresimler 2 saat bekletildi, pencereler kapalı tutuldu. Nevresimlerde renk solması ve beyaz lekeler, kumaşta incelme; odada keskin koku, görevlide göz yanması. Yemekhane Kireç çözücü Seyreltilmeden doğrudan mermer tezgâha döküldü, durulanmadı; eldiven takılmadı. Tezgâh yüzeyinde matlaşma ve pürüzlü lekeler; görevlinin ellerinde kızarıklık. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Her iki ortamda ortaya çıkan sorunların nedenini, Tablo 1'deki etiket bilgilerine atıf yaparak ayrı ayrı gerekçelendiriniz.
1.2. Her ortam için problemi tek cümleyle yazınız; probleme bir çözüm öneriniz; çözümden beklediğiniz etkiyi belirtiniz ve çözümün işe yarayıp yaramadığını hangi gözlemle sınayacağınızı yazarak aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
Ortam Problem (tek cümle) Çözüm önerisi Beklenen etki Çözümü sınayacak gözlem Çamaşırhane Yemekhane dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 1 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 218 puan
Atomun yapısına ilişkin bilimsel modeller, yeni deneysel kanıtlar ortaya çıktıkça değişmiştir. Tablo 3'te beş modelin yılı, dayandığı kanıt ve temel varsayımı özetlenmiştir.
Tablo 3. Atom modellerinin gelişim çizelgesi
Yıl Bilim insanı / model Dayandığı kanıt ya da gözlem Modelin temel varsayımı 1803 Dalton Kimyasal tepkimelerde kütlenin korunması ve elementlerin sabit kütle oranlarında birleşmesi Atom, bölünemeyen içi dolu bir küredir; bir elementin bütün atomları özdeştir. 1897 Thomson Katot ışınlarının elektrik ve manyetik alanda pozitif levhaya doğru sapması Atomda negatif yüklü tanecikler (elektronlar) vardır; pozitif yük atomun tamamına yayılmıştır, elektronlar bu yükün içine gömülüdür. 1911 Rutherford İnce bir metal levhaya gönderilen alfa taneciklerinin büyük çoğunluğunun sapmadan geçmesi, çok azının büyük açılarla geri dönmesi Pozitif yük ve kütlenin neredeyse tamamı atomun merkezindeki çok küçük çekirdekte toplanmıştır; elektronlar çekirdeğin çevresindedir; atomun büyük bölümü boşluktur. 1913 Bohr Hidrojen gazının ısıtılınca yalnızca belirli renklerde ışık yayması (çizgi spektrumu) Elektronlar çekirdek çevresinde belirli enerjili dairesel yörüngelerde bulunur; yörüngeler arası geçişte belirli enerjide ışın soğurulur ya da yayılır. 1926 Modern (kuantum) model Elektronun dalga özelliği göstermesi; konum ve hızının aynı anda kesin ölçülememesi Elektronun kesin yörüngesi yoktur; çekirdek çevresinde bulunma olasılığının yüksek olduğu bölgeler (orbitaller) tanımlanır. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Thomson modelinin Dalton modelindeki hangi varsayımı değiştirdiğini ve bu değişikliğin Tablo 3'teki hangi kanıta dayandığını yazınız.
2.2. Rutherford'un deneyinin Thomson modelindeki hangi varsayımı geçersiz kıldığını, deneydeki hangi gözlemin buna yol açtığını ve Thomson modelinden hangi bilginin Rutherford modelinde korunduğunu yazınız.
2.3. Bir öğrenci, "Yeni bir atom modeli ortaya konduğunda bir önceki modelin bütün varsayımları geçersiz olur." demiştir. Bu görüşe katılıp katılmadığınızı belirtiniz. Cevabınızı, Tablo 3'ten seçeceğiniz iki farklı bilginin sonraki modellerde korunup korunmadığını göstererek gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 1 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 318 puan
Bir araştırma laboratuvarında üç atom altı tanecik X, Y ve Z kodlarıyla incelenmiş; taneciklerin elektrik alandaki davranışı ve bağıl kütleleri Tablo 4'e kaydedilmiştir. Ayrıca iki farklı yıla ait birer bilimsel önerme Tablo 5'te verilmiştir.
Tablo 4. Kodlanmış taneciklerin ölçüm verileri
Tanecik Elektrik alandaki davranışı Bağıl kütle (Y = 1 alınmıştır) Bağıl yük X Pozitif yüklü levhaya doğru sapar. 1/1836 (≈ 0,0005) ? Y Negatif yüklü levhaya doğru sapar. 1 ? Z Sapmaz. ≈ 1 ? Tablo 5. İki yıla ait bilimsel önermeler
Yıl Önerme 1803 Atom, maddenin bölünemeyen en küçük parçasıdır; içinde daha küçük tanecik yoktur. 1932 Atom; çekirdeğindeki proton ve nötronlar ile çekirdek çevresindeki elektronlardan oluşur. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Tablo 4'teki verilere dayanarak X, Y ve Z taneciklerinin adlarını ve bağıl yüklerini aşağıdaki tabloya yazınız.
Tanecik Taneciğin adı Bağıl yükü X Y Z 3.2. Tablo 4'teki verileri kullanarak a) nötr bir atomda X ve Y taneciklerinin sayılarının neden eşit olması gerektiğini, b) bir atomun kütlesi hesaplanırken X taneciklerinin kütlesinin neden ihmal edilebildiğini gerekçelendirerek açıklayınız.
3.3. Tablo 5'teki iki önermeyi karşılaştırınız. 1803 önermesinin hangi bakımdan değiştiğini, bu değişime neyin yol açtığını ve bu durumun bilimsel bilginin hangi özelliğini gösterdiğini yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 1 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 416 puan
Bir benzetim (simülasyon) programı, çok elektronlu bir atomdaki orbitallerin bağıl enerjilerini hesaplamış ve en düşük enerjili orbitale 1 numarayı vererek orbitalleri sıralamıştır. Aynı alt enerji seviyesindeki orbitaller tek bir sıra numarası almıştır. Sonuçlar Tablo 6'da temel enerji seviyesine göre düzenlenmiştir.
Tablo 6. Benzetim programının orbital enerji sıralaması
Orbital türü Temel enerji seviyesi (n) Alt seviyedeki orbital sayısı Bağıl enerji sırası (1 = en düşük) 1s 1 1 1 2s 2 1 2 2p 2 3 3 3s 3 1 4 3p 3 3 5 3d 3 5 7 4s 4 1 6 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Tablo 6'daki verilere dayanarak a) aynı temel enerji seviyesindeki farklı tür orbitallerin enerjileri, b) aynı tür orbitallerin farklı temel enerji seviyelerindeki enerjileri hakkında birer önerme yazınız. Her önermeyi tablodan alacağınız sayısal veriyle destekleyiniz.
4.2. 2p alt seviyesinde üç orbital bulunmasına rağmen programın bu orbitallere tek bir sıra numarası vermesinin nedenini açıklayınız.
4.3. Aşağıda Tablo 6'dan yapılmış dört çıkarım verilmiştir.
No Çıkarım I Temel enerji seviyesi büyük olan orbitalin enerjisi her durumda daha yüksektir. II Aynı tür orbitalin enerjisi, temel enerji seviyesi büyüdükçe artar. III Bir temel enerji seviyesindeki alt seviye sayısı, o seviyenin numarasına (n) eşittir. IV Her temel enerji seviyesinde p türü orbital bulunur. Bu çıkarımlardan Tablo 6'daki verilerle desteklenmeyen ikisini belirleyiniz. Her birini tablodan alacağınız sayısal veriyle çürütünüz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 1 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 516 puan
Bir kimya dersinde Şekil 1'deki orbital bağıl enerji diyagramı tahtaya yansıtılmıştır. Diyagramda 4p alt seviyesi bilerek gösterilmemiştir. Dört öğrenci diyagramı inceleyerek Tablo 7'deki iddiaları öne sürmüştür.
Şekil 1. Çok elektronlu bir atomda orbitallerin bağıl enerji diyagramı (4p alt seviyesi gösterilmemiştir) Tablo 7. Öğrencilerin iddiaları
Öğrenci İddia Ada 4s orbitalinin enerjisi 3d orbitallerinin enerjisinden düşüktür. Berk Temel enerji seviyesi küçük olan bir orbitalin enerjisi, temel enerji seviyesi büyük olan her orbitalden düşüktür. Ceren Aynı alt seviyedeki üç p orbitalinin enerjileri birbirine eşittir. Doruk Dördüncü temel enerji seviyesine ait bütün orbitaller, üçüncü seviyeye ait bütün orbitallerden daha yüksek enerjilidir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Her öğrencinin iddiasının Şekil 1'deki verilerle desteklenip desteklenmediğini belirleyiniz. Her iddia için diyagramdan okunan kanıtı yazınız.
5.2. Diyagramda gösterilmeyen 4p alt seviyesinin, diyagramdaki hangi iki alt seviye arasında yer alması gerektiğini tahmin ediniz. Tahmininizi Şekil 1'deki örüntülere dayanarak gerekçelendiriniz ve orbital enerjisinin nelere bağlı olduğuna ilişkin genel bir yargı yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 1 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 618 puan
Şekil 2'de ardışık dört elementin (₁₂Mg, ₁₃Al, ₁₄Si, ₁₅P) temel hâldeki atomlarının orbital şemaları verilmiştir. Her kutu bir orbitali, oklar elektronları göstermektedir.
Şekil 2. Mg, Al, Si ve P atomlarının orbital şemaları Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. Şekil 2'den okunan örüntüler aşağıdaki tablonun ilk sütununda verilmiştir. Her örüntünün hangi ilke ya da kurala karşılık geldiğini ve bu ilkenin genel ifadesini kendi cümlenizle yazarak tabloyu tamamlayınız.
Şekil 2'den okunan örüntü İlke / kural adı Genel ifade Dört atomda da elektronlar önce 1s, 2s, 2p ve 3s orbitallerini doldurmuş; 3p orbitallerine ancak 3s dolduktan sonra yerleşmiştir. Hiçbir kutuda ikiden fazla ok yoktur; iki ok bulunan kutularda oklar zıt yönlüdür. Si ve P atomlarında 3p elektronları aynı kutuya girmek yerine ayrı kutulara, aynı yönlü olarak yerleşmiştir. 6.2. Şekil 2'deki örüntüleri kullanarak ₁₆S atomunun temel hâldeki elektron dizilimini yazınız ve 3s ile 3p orbitallerinin şemasını kutu ve oklarla çiziniz.
6.3. Bir öğrencinin ₁₅P atomu için çizdiği iki farklı şema aşağıda verilmiştir (yalnız 3s ve 3p orbitalleri gösterilmiştir).
Şema 3s 3p (1. orbital) 3p (2. orbital) 3p (3. orbital) I ↑↓ ↑↓ ↑ boş II ↑↑ ↑ ↑ ↑ Her şemanın hangi ilke ya da kurala uymadığını belirleyiniz ve nedenini açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 1 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- KİM.9.1.2 · kâğıtta 1 soruFarklı ortamlarda kimyasal maddelerin kullanımından kaynaklanan problemleri çözebilmeTesti çöz
- KİM.9.1.3 · kâğıtta 2 soruAtom teorilerindeki varsayımları kullanarak bilimsel bilginin değişebilirliğine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilmeTesti çöz
- KİM.9.1.5 · kâğıtta 1 soruElektronların atom orbitallerine yerleşimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100