9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Kimya · Senaryo 6
8 ana soru · 16 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 112 puan
Kimya öğrencisi Pelin, ₂₈Ni (nikel) atomunun temel hâldeki orbital şemasını çizerken üç taslak hazırlamıştır. Taslaklarda 1s, 2s, 2p, 3s ve 3p orbitallerinin tamamı doludur ([Ar] ile gösterilmiştir); 4s ve 3d orbitallerine yerleştirilen 10 elektron Tablo 1'de verilmiştir. Her taslakta elektron orbitallere yerleşim kurallarından yalnızca birine uyulmamıştır.
Tablo 1. Pelin'in taslakları ([ ] boş orbitali gösterir)
Taslak Çekirdek 4s 3d 3d 3d 3d 3d I [Ar] [↑↓] [↑↓] [↑↓] [↑↓] [↑↓] [ ] II [Ar] [↑↓] [↑↓] [↑↓] [↑↑] [↑] [↑] III [Ar] [ ] [↑↓] [↑↓] [↑↓] [↑↓] [↑↓] Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. I, II ve III numaralı taslakların her birinde uyulmayan kuralı (Aufbau ilkesi, Pauli dışlama ilkesi, Hund kuralı) yazınız ve uyulmadığını taslaktaki yerleşimden gösteriniz.
1.2. ₂₈Ni atomunun temel hâl elektron dizilimini yazınız ve 4s ile 3d orbital şemasını doğru biçimde çiziniz. Çizdiğiniz şemaya göre Ni atomundaki yarı dolu orbital sayısını belirleyiniz. ₃₀Zn atomunun (… 4s² 3d¹⁰) küresel simetri gösterdiği bilindiğine göre Ni atomunun küresel simetri gösterip göstermediğini gerekçesiyle yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 6 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 212 puan
Bir bilim kulübünde periyodik tablo üzerine dört kutu yapıştırılmıştır. Her kutunun yalnızca periyot ve grup bilgisi görünür; atom numarası ve elektron dizilimi kutunun arkasına yazılmıştır. Kulüp üyesi Ozan, kutuların ön yüzündeki bilgilerden arka yüzü tahmin etmeye çalışmaktadır.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Ozan'ın yerine Tablo 2'deki boş hücreleri tamamlayınız.
Tablo 2. Kutuların ön yüzü ve tahmin edilecek arka yüz
Kutu Periyot Grup Atom numarası Temel hâl elektron dizilimi 1 3 6A 2 5 6A 3 2 8A 4 4 5B 2.2. 1 ve 2 numaralı kutulardaki atomların elektron dizilimlerini karşılaştırınız. Bu iki atomun dizilimlerinde ortak olan bir özelliği ve farklı olan bir özelliği yazınız; ortak özelliği grup numarasıyla, farklı özelliği periyot numarasıyla ilişkilendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 6 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 314 puan
Kimya öğretmeni Gülsüm Hanım, A grubu elementlerinden oluşan dört iyonun yükünü ve elektron dizilimini tahtaya yazmış, öğrencilerden bu iyonların hangi atomlardan oluştuğunu bulmalarını istemiştir.
İyon kartları:
- İyon 1: yükü 2+, elektron dizilimi 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶
- İyon 2: yükü 3−, elektron dizilimi 1s² 2s² 2p⁶
- İyon 3: yükü 1−, elektron dizilimi 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰ 4p⁶
- İyon 4: yükü 1+, elektron dizilimi 1s²
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Her iyonun oluştuğu atom için Tablo 3'teki boş hücreleri tamamlayınız.
Tablo 3. İyonların oluştuğu atomlar
İyon Atomun proton sayısı Atomun temel hâl elektron dizilimi 1 2 3 4 3.2. İyon kartlarından ve Tablo 3'ten yola çıkarak (a) katyon oluşurken elektronların atomun hangi enerji düzeyinden ayrıldığına, (b) anyon oluşurken elektronların hangi orbitallere girdiğine ilişkin birer genelleme yazınız. Her genellemeyi tablodan bir örnekle destekleyiniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 6 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 412 puan
Kimya öğrencisi Sude, 4. periyottaki A grubu elementlerinin atom yarıçaplarını bir veri tabanından Tablo 4'e aktarmıştır.
Tablo 4. 4. periyottaki A grubu elementlerinin atom yarıçapları
Element ₁₉K ₂₀Ca ₃₁Ga ₃₂Ge ₃₃As ₃₄Se ₃₅Br Grup 1A 2A 3A 4A 5A 6A 7A Atom yarıçapı (pm) 227 197 135 122 120 117 114 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Tablo 4'teki verilere göre aynı periyotta soldan sağa gidildikçe atom yarıçapının nasıl değiştiğini yazınız. Bu değişimi katman (enerji düzeyi) sayısı, proton sayısı ve çekirdeğin valans elektronlarını çekmesi kavramlarıyla gerekçelendiriniz.
4.2. Sude, ardışık iki A grubu elementi arasındaki yarıçap farkının en büyük olduğu çiftin Ca–Ga olduğunu (62 pm) fark etmiştir. Bu farkın tablodaki diğer ardışık çiftlerden çok büyük olmasının nedenini atom numaralarından yararlanarak açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 6 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 512 puan
Kimya öğrencileri Batu ile Melis, iyonlaşma enerjisini tartışırken Tablo 5 ve Tablo 6'daki verileri kullanmıştır.
Tablo 5. 8A grubu elementlerinin 1. iyonlaşma enerjileri
Element ₁₀Ne ₁₈Ar ₃₆Kr ₅₄Xe ₈₆Rn Periyot 2 3 4 5 6 1. iyonlaşma enerjisi (kJ/mol) 2081 1521 1351 1170 1037 Tablo 6. 4. periyottaki üç elementin 1. iyonlaşma enerjileri
Element ₁₉K ₃₅Br ₃₆Kr Grup 1A 7A 8A 1. iyonlaşma enerjisi (kJ/mol) 419 1140 1351 Batu şu iddiayı ileri sürmüştür:
"Grupta yukarıdan aşağıya inildikçe 1. iyonlaşma enerjisinin azalması yalnızca metallerin bulunduğu gruplarda görülür. Soy gazların elektron dizilimi kararlı olduğundan bu gruptaki değerler periyot numarasına bağlı olarak değişmez."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Batu'nun iddiasının Tablo 5'teki verilerle desteklenip desteklenmediğini yazınız. Kararınızı tablodan veriyle gösteriniz ve 8A grubundaki değişimin nedenini katman sayısı ile valans elektronlarının çekirdeğe uzaklığı kavramlarıyla gerekçelendiriniz.
5.2. Tablo 6'daki elementleri 1. iyonlaşma enerjisine göre küçükten büyüğe sıralayınız. Bu sıralamanın nedenini, üç atomun katman sayısını ve proton sayısını karşılaştırarak açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 6 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 612 puan
Bir kuyumculuk atölyesini ziyaret eden öğrenciler, atölyede kullanılan maddelerle ilgili gözlemlerini Tablo 7'ye kaydetmiştir.
Tablo 7. Atölyedeki gözlemler
Madde Çekiçle dövüldüğünde Uçları pil ve ampule bağlandığında Altın külçe İncelerek varak hâline gelir, kırılmaz. Ampul yanar. Bakır tel Yassılaşır, kırılmaz. Ampul yanar. Kalay levha Bükülür ve incelir, kırılmaz. Ampul yanar. Kükürt parçası Ufalanarak toz hâline gelir. Ampul yanmaz. Atölye ustası, ilk üç maddedeki ortak davranışın bu maddelerdeki taneciklerin bir arada durma biçiminden kaynaklandığını söylemiştir.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. Tablo 7'deki ilk üç maddenin ortak gözlemlerinden yola çıkarak metal atomlarını bir arada tutan bağın oluşumunu açıklayan bir model yazınız. Modelinizde bağı oluşturan tanecikleri ve bu tanecikler arasındaki etkileşimi belirtiniz.
6.2. 6.1'de kurduğunuz modeli kullanarak (a) altın, bakır ve kalayın elektriği iletmesini, (b) bu metallerin dövüldüğünde kırılmadan şekil almasını açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 6 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 712 puan
Kimya öğrencisi Efe, laboratuvarda ısıtılan baryum metalinin brom buharıyla karşılaştığında beyaz, kristal yapılı bir katı oluşturduğunu gözlemlemiştir. Efe, başka atom çiftleri arasında da benzer bir bağ oluşup oluşmayacağını tahmin etmek için Tablo 8'deki verileri toplamıştır.
Tablo 8. Bazı atomların verileri
Atom ₅₆Ba ₁H ₆C ₁₆S ₃₅Br 1. iyonlaşma enerjisi (kJ/mol) 503 1312 1086 1000 1140 Elektronegatiflik 0,89 2,20 2,55 2,58 2,96 İncelenen atom çiftleri: I. Ba–Br II. C–S III. H–Br IV. Ba–S
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
7.1. I–IV numaralı atom çiftlerinden hangilerinin arasında iyonik bağ oluşmasının beklendiğini yazınız. Seçtiğiniz ve seçmediğiniz çiftler için Tablo 8'deki iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik verilerini kullanarak gerekçe yazınız.
7.2. İyonik bağ oluşturmasını beklediğiniz her çift için aşağıdaki tabloyu tamamlayınız (Soy gazlar: ₃₆Kr, ₅₄Xe).
Atom çifti Metal atomunun oluşturduğu iyon Ametal atomunun oluşturduğu iyon Bileşiğin formülü dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 6 · Soru 7
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 814 puan
Bir benzetim (simülasyon) programında iki klor atomu birbirine yavaş yavaş yaklaştırılmış, çekirdekler arasındaki uzaklığa göre sistemin potansiyel enerjisi Tablo 9'a kaydedilmiştir. Atomlar birbirinden çok uzakken potansiyel enerji sıfır kabul edilmiştir. Klor atomunun 1. iyonlaşma enerjisi 1251 kJ/mol, elektronegatifliği 3,16'dır.
Tablo 9. İki klor atomu arasındaki uzaklık ve potansiyel enerji
Çekirdekler arası uzaklık (pm) 500 400 300 250 220 199 180 160 150 Potansiyel enerji (kJ/mol) 0 −20 −95 −185 −230 −242 −220 −110 +20 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
8.1. Tablo 9'a göre iki klor atomu arasındaki bağ uzunluğunu yazınız. Uzaklık 500 pm'den bu değere inerken potansiyel enerjinin azalmasını ve bu değerin altında yeniden artmasını atomlar arasındaki itme ve çekme etkileşimleriyle açıklayınız.
8.2. İki klor atomu arasında elektron aktarımı yerine elektronların ortaklaşa kullanılmasının beklenmesini klor atomunun verileriyle gerekçelendiriniz. Ardından Cl₂ molekülünde her klor atomunun soy gaz elektron düzenine nasıl ulaştığını valans elektron sayısını kullanarak yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 6 · Soru 8
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- KİM.9.1.5 · kâğıtta 1 soruElektronların atom orbitallerine yerleşimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.9.1.6 · kâğıtta 1 soruElementlerin periyodik tablodaki yerlerine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.9.1.8 · kâğıtta 2 soruElementlerin periyodik özelliklerinin periyodik tablodaki değişimini çözümleyebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.1 · kâğıtta 1 soruMetalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.2 · kâğıtta 1 soruİyonik bağın oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.3 · kâğıtta 1 soruKovalent bağ oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100