9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Kimya · Senaryo 5
7 ana soru · 14 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 116 puan
Kimya öğrencisi Aylin, alt sınıflar için "Periyodik tabloda yer bulma" başlıklı bir rehber hazırlamaktadır. Rehbere koyacağı örnek atomların temel hâl elektron dizilimlerini Tablo 1'de toplamıştır.
Tablo 1. Rehberdeki örnek atomlar
Atom Atom numarası Temel hâl elektron dizilimi A 5 1s² 2s² 2p¹ B 14 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p² C 31 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰ 4p¹ D 40 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰ 4p⁶ 5s² 4d² Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Aylin, rehberin ilk bölümünde yalnız A, B ve C atomlarını kullanacaktır. Bu üç atomun dizilimlerinden yararlanarak bir atomun periyot numarasını ve A grubu numarasını elektron diziliminden bulmaya yarayan iki genellemeyi yazınız. Her genellemeyi en az iki atomun periyot ve grubunu bularak gösteriniz; C atomunda 3d¹⁰ elektronlarının grup numarasına katılıp katılmadığını da belirtiniz.
1.2. Aylin, 1.1'deki grup genellemesini D atomuna uyguladığında D'yi 2A grubuna yerleştirmiştir. D atomunun periyodik tablodaki periyot ve grubunu yazınız. Aylin'in yaptığı yerleştirmenin neden hatalı olduğunu D'nin dizilimine dayanarak gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 5 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 214 puan
Aşağıda iyon oluşumuna ilişkin iki kaynak verilmiştir.
Kaynak A — Bir popüler bilim dergisinden
Atomlar elektron alıp vererek elektron dizilimlerini bir soy gazın dizilimine benzetme eğilimindedir. Elektron veren atom pozitif yüklü iyona (katyon), elektron alan atom ise negatif yüklü iyona (anyon) dönüşür. Bu sırada atomun proton sayısı değişmez.
Kaynak B — Bir öğrencinin ders notundan
Dört atomun oluşturduğu iyonları aşağıdaki tabloya yazdım. Örneklerime bakınca şu sonuca vardım: Elektron veren atomların iyonu, atomun bulunduğu periyottan bir önceki periyodun soy gazına; elektron alan atomların iyonu ise atomla aynı periyottaki soy gaza benzer.
Tablo 2. Kaynak B'deki örnekler
Atom Temel hâl elektron dizilimi Oluşan iyon İyonun elektron sayısı ₃Li 1s² 2s¹ Li⁺ 2 ₉F 1s² 2s² 2p⁵ F⁻ 10 ₁₃Al 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p¹ Al³⁺ 10 ₁₅P 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³ P³⁻ 18 Soy gazlar: ₂He, ₁₀Ne, ₁₈Ar, ₃₆Kr
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Kaynak A'daki ilkenin Tablo 2'deki dört örnekte geçerli olup olmadığını sınamak için aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
İyon İyonun elektron dizilimi Dizilimine benzediği soy gaz Li⁺ F⁻ Al³⁺ P³⁻ 2.2. Kaynak B'deki sonucu ₂₀Ca (1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s²) ve ₃₄Se (1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰ 4p⁴) atomlarıyla sınayınız. Her atom için oluşacak iyonu, iyonun elektron sayısını ve benzediği soy gazı yazarak sonucun bu iki atomda da geçerli olup olmadığını belirtiniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 5 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 314 puan
Bir kimya öğretmeni, periyodik özellikler konusunu işlediği dersinde tahtaya Tablo 3'teki beş ifadeyi yazmıştır. Öğretmen, ifadelerden ikisini kasıtlı olarak hatalı yazmıştır.
Tablo 3. Tahtadaki ifadeler
No İfade I Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe proton sayısı artar; çekirdeğin valans elektronlarını çekme kuvveti arttığı için atom yarıçapı küçülür. II Aynı grupta yukarıdan aşağıya gidildikçe valans elektron sayısı arttığı için atom yarıçapı büyür. III Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe 1. iyonlaşma enerjisi genel olarak artar. IV Aynı grupta yukarıdan aşağıya gidildikçe elektronegatiflik artar; çünkü atom yarıçapı büyüdükçe çekirdek bağ elektronlarını daha güçlü çeker. V Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe (soy gazlar dışında) elektronegatiflik genel olarak artar. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Tablo 3'teki yanlış iki ifadeyi Romen rakamıyla belirtiniz. Her birinin neden yanlış olduğunu yazınız ve ifadeyi doğru biçimiyle yeniden yazınız.
3.2. ₁₃Al ve ₁₇Cl atomlarını Tablo 3'teki doğru ifadeleri kullanarak atom yarıçapı ve elektronegatiflik bakımından karşılaştırınız. Önce iki atomun aynı periyotta olduğunu elektron dizilimlerinden gösteriniz; her karşılaştırmada dayandığınız ifadenin numarasını yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 5 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 414 puan
Kimya kulübünde Kerem, periyodik tabloda çapraz konumdaki elementler için şu iddiayı ortaya atmıştır:
Kerem: Grupta aşağı inildikçe iyonlaşma enerjisi azaldığına göre bir elementin sağ alt çaprazındaki (bir periyot aşağıda, bir grup sağda) elementin 1. iyonlaşma enerjisi her zaman daha küçüktür.
Arkadaşı Tuğba, iddiayı sınamak için periyodik tablonun 6A ve 7A gruplarından bir kesiti Tablo 4'te hazırlamıştır.
Tablo 4. 1. iyonlaşma enerjileri (kJ/mol)
Periyot 6A 7A 2 ₈O: 1314 ₉F: 1681 3 ₁₆S: 1000 ₁₇Cl: 1251 4 ₃₄Se: 941 ₃₅Br: 1140 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Tablo 4'teki sağ alt çapraz element çiftlerini belirleyerek Kerem'in iddiasını sınayınız. İddianın hangi çiftte geçerli olduğunu, hangisinde geçerli olmadığını sayısal verilerle gösteriniz. İddianın neden her zaman geçerli olamayacağını periyot ve grup boyunca iyonlaşma enerjisinin değişim yönleriyle açıklayınız.
4.2. Tuğba, sağ üst çaprazdaki (bir periyot yukarıda, bir grup sağda) elementler için iyonlaşma enerjisinin değişimini inceleyeceğini söylemiştir. Bu konum için iyonlaşma enerjisinin değişimine ilişkin bir genelleme yazınız ve genellemenizi Tablo 4'ten iki çiftle destekleyiniz. Bu yönde, 4.1'deki durumdan farklı olarak neden kesin bir yargıya varılabildiğini açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 5 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 516 puan
Bir araştırma ekibi, metalik bağ kuvvetinin göstergesi olarak metallerin kaynama noktalarını kullanmıştır. Kaynama noktası yüksek olan metalde tanecikleri birbirinden ayırmak için daha fazla enerji gerekir. Ekibin derlediği veriler Tablo 5'te verilmiştir.
Tablo 5. Dört metalin verileri
Metal Periyot Grup Atom yarıçapı (pm) Kaynama noktası (°C) ₃Li 2 1A 152 1342 ₄Be 2 2A 112 2469 ₁₁Na 3 1A 186 883 ₁₂Mg 3 2A 160 1090 Ekipten bir araştırmacı, yalnız Li ile Be'yi karşılaştırdıktan sonra notuna şunu yazmıştır: "Metalik bağ kuvveti yalnızca metal atomunun elektron denizine verdiği valans elektron sayısına bağlıdır; atom yarıçapı bağ kuvvetini etkilemez."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Li ve Be için aşağıdaki tabloyu doldurunuz. Ardından araştırmacının yalnız Li–Be karşılaştırmasına dayanarak bu sonuca varamayacağını, iki metalin hangi özelliklerinin aynı anda farklı olduğunu belirterek açıklayınız.
Metal Elektron denizine verdiği valans elektron sayısı Oluşan katyon Li Be 5.2. Tablo 5'ten yalnız atom yarıçapının etkisini sınamaya uygun iki metal çiftini seçiniz. Bu çiftlerin kaynama noktalarını karşılaştırarak araştırmacının notunu değerlendiriniz ve atom yarıçapı ile metalik bağ kuvveti arasındaki ilişkiyi elektron denizi modeliyle gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 5 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 614 puan
Kimya öğrencisi Ceylan, bir belgesel videosunda izlediği üç tepkimenin gözlemlerini not etmiş, tepkimeye giren elementlerin verilerini de Tablo 6'da toplamıştır.
- I. Potasyum metali sıvı bromla tepkimeye girer; beyaz, kristal yapılı bir katı oluşur. Bu katının sudaki çözeltisi elektrik akımını iletir.
- II. Kükürt, oksijen gazı içinde mavi bir alevle yanar; renksiz ve keskin kokulu bir gaz oluşur.
- III. Magnezyum şerit, klor gazı içinde parlak bir ışıkla yanar; beyaz bir katı oluşur. Bu katının eriyiği elektrik akımını iletir.
Tablo 6. Elementlerin verileri
Element ₁₉K ₃₅Br ₁₆S ₈O ₁₂Mg ₁₇Cl 1. iyonlaşma enerjisi (kJ/mol) 419 1140 1000 1314 738 1251 Elektronegatiflik 0,82 2,96 2,58 3,44 1,31 3,16 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. I, II ve III numaralı tepkimelerin her birinde atomlar arasında iyonik bağ oluşmasının beklenip beklenmediğini yazınız. Tahminlerinizi Tablo 6'daki iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik verileriyle gerekçelendiriniz.
6.2. III numaralı tepkimede oluşan bileşik için magnezyum ve klor atomlarının oluşturduğu iyonları ve bu iyonların benzediği soy gazları yazınız. Bileşiğin formülünü yazarak iyonların hangi oranda bir araya geldiğini gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 5 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 712 puan
Kimya öğrencisi Umut, kovalent bağlı altı molekülü Tablo 7'de, bu molekülleri oluşturan atomların elektronegatifliklerini Tablo 8'de vermiştir.
Tablo 7. Moleküller
No 1 2 3 4 5 6 Molekül H₂ Cl₂ N₂ HCl NH₃ H₂O Tablo 8. Elektronegatiflik değerleri
Atom H N O Cl Elektronegatiflik 2,20 3,04 3,44 3,16 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
7.1. Tablo 7'deki moleküllerin numaralarını, içerdikleri kovalent bağın türüne göre aşağıdaki tabloya yazınız. Her bağ türünü hangi ölçüte göre belirlediğinizi Tablo 8'deki verilere dayanarak birer cümleyle yazınız.
Bağ türü Molekül numaraları Apolar kovalent bağ Polar kovalent bağ 7.2. H ve Cl atomları arasında kovalent bağ oluşurken ortaklaşa kullanılan elektron çiftinin iki çekirdeğe eşit uzaklıkta bulunup bulunmayacağını tahmin ediniz. HCl molekülünde kısmen negatif ve kısmen pozitif uçların hangi atomlarda olacağını yazınız. Bağ oluştuktan sonra her atomun hangi soy gazın elektron düzenine ulaştığını gerekçesiyle belirtiniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 5 · Soru 7
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- KİM.9.1.6 · kâğıtta 1 soruElementlerin periyodik tablodaki yerlerine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.9.1.8 · kâğıtta 2 soruElementlerin periyodik özelliklerinin periyodik tablodaki değişimini çözümleyebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.1 · kâğıtta 1 soruMetalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.2 · kâğıtta 1 soruİyonik bağın oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.3 · kâğıtta 1 soruKovalent bağ oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100