9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Kimya · Senaryo 9
9 ana soru · 18 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 112 puan
Okul gazetesinin bilim köşesinde, deneylerle belirlenmiş temel hâl elektron dizilimlerinden orbitallerin bağıl enerjileri hakkında hangi sonuçlara varılabileceği tartışılmıştır. Köşede altı atomun dizilimlerinin son kısmı Tablo 1'de verilmiş ve elektronların orbitallere bağıl enerjisi düşük olandan yükseğe doğru yerleştiği hatırlatılmıştır.
Tablo 1. Altı atomun temel hâl elektron dizilimlerinin son kısmı
Atom Dizilimin son kısmı Son elektronun girdiği orbital ₁₈Ar … 2p⁶ 3s² 3p⁶ 3p ₁₉K … 3s² 3p⁶ 4s¹ 4s ₂₂Ti … 3p⁶ 4s² 3d² 3d ₃₁Ga … 4s² 3d¹⁰ 4p¹ 4p ₃₇Rb … 3d¹⁰ 4p⁶ 5s¹ 5s ₃₉Y … 4p⁶ 5s² 4d¹ 4d Köşeye görüş yazan iki öğrencinin ifadeleri aşağıdadır.
Sıla'nın görüşü
"Enerji düzeyi (n) küçük olan bir orbitalin bağıl enerjisi, n'si büyük olan orbitalinkinden her zaman düşüktür."
Tolga'nın görüşü
"Aynı enerji düzeyindeki s ve p orbitallerinden s orbitalinin bağıl enerjisi daha düşüktür."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Sıla'nın ve Tolga'nın görüşlerinin Tablo 1'deki verilerle desteklenip desteklenmediğini ayrı ayrı belirleyiniz. Her görüş için kararınızı Tablo 1'deki uygun atomların dizilimleriyle gerekçelendiriniz.
1.2. Tablo 1'e göre 3d, 4d, 4p, 4s ve 5s orbitallerini bağıl enerjisi düşük olandan yükseğe doğru sıralayınız. Sıralamanızdaki ardışık her iki orbital için bu sıranın hangi atomun diziliminden çıktığını yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 9 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 211 puan
Kimya öğrencisi Feyza, periyodik tabloda yer bulma kurallarını örneklerden çıkarmak istemiştir. Yerini bildiği iki atomu örnek olarak, yerini bulmak istediği dört atomu ise liste hâlinde defterine yazmıştır.
Tablo 2. Feyza'nın örnek atomları
Atom Temel hâl elektron dizilimi Periyodik tablodaki yeri ₁₃Al 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p¹ 3. periyot, 3A grubu ₂₃V 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d³ 4. periyot, 5B grubu Yeri bulunacak atomlar:
- ₁₅P: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³
- ₁₈Ar: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶
- ₄₀Zr: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰ 4p⁶ 5s² 4d²
- ₅₅Cs: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰ 4p⁶ 5s² 4d¹⁰ 5p⁶ 6s¹
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Listedeki atomların periyot ve grup numaralarını Tablo 3'e yazınız. Grup numaralarını A ya da B harfiyle birlikte yazınız.
Tablo 3. Yeri bulunacak atomlar
Atom Periyot Grup ₁₅P ₁₈Ar ₄₀Zr ₅₅Cs 2.2. Feyza, 5. periyodun 7A grubunda yer alan elementin yerini bilmekte ancak elektron dizilimini bilmemektedir. Yukarıdaki dizilimlerden yararlanarak bu elementin temel hâl elektron dizilimini yazınız ve atom numarasını belirleyiniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 9 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 312 puan
Kimya öğretmeni Levent Bey, A grubu atomlarının iyon oluşumunu örneklerden çıkarmaları için Tablo 4'ü tahtaya yazmış ve öğrencilerine "Bir atomun oluşturacağı iyonun yükünü tahmin etmek için atomun hangi bilgisine bakmalıyız?" diye sormuştur. Soy gazlar: ₂He, ₁₀Ne, ₁₈Ar, ₃₆Kr.
Tablo 4. Dört atom ve oluşturdukları iyonlar
Atom Atomun elektron dizilimi Oluşan iyon İyonun elektron dizilimi ₃Li 1s² 2s¹ Li⁺ 1s² ₂₀Ca 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² Ca²⁺ 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ ₉F 1s² 2s² 2p⁵ F⁻ 1s² 2s² 2p⁶ ₁₆S 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁴ S²⁻ 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Levent Bey'in sorusunu Tablo 4'teki örneklere dayanarak cevaplayınız. Cevabınızda bakılması gereken bilgiyi adlandırınız; bu bilgiye göre atomun elektron verip vermeyeceğini, iyonun yükünü ve iyonun hangi elektron dizilimine ulaştığını bir kural olarak yazınız.
3.2. Elektron dizilimleri aşağıda verilen dört atom için Tablo 5'teki boş hücreleri kuralınıza göre doldurunuz.
- ₁₃Al: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p¹
- ₇N: 1s² 2s² 2p³
- ₁₉K: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹
- ₃₄Se: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s² 3d¹⁰ 4p⁴
Tablo 5. Dört atomun oluşturacağı iyonlar
Atom Oluşan iyon Elektron dizilimine ulaşılan soy gaz ₁₃Al ₇N ₁₉K ₃₄Se dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 9 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 412 puan
Bir periyodik tablo bulmacasında sekiz element kod harfleriyle gösterilmiş, yalnızca proton sayıları ve periyodik tablodaki yerleri verilmiştir (Tablo 6). Kod harfleri element simgesi değildir.
Tablo 6. Bulmacadaki sekiz element
Kod Proton sayısı Periyot Grup E 3 2 1A G 9 2 7A J 11 3 1A L 12 3 2A M 17 3 7A Q 19 4 1A R 20 4 2A X 35 4 7A Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Tablo 7'da verilen her element çifti için atom yarıçapı büyük olan ve elektronegatifliği büyük olan elementin kodunu yazınız.
Tablo 7. Karşılaştırılan element çiftleri
Çift Atom yarıçapı büyük olan Elektronegatifliği büyük olan E – G J – M G – X L – R 4.2. Tablo 6'teki sekiz element arasından atom yarıçapı en büyük olanı ve elektronegatifliği en büyük olanı kod harfiyle belirleyiniz. Her seçiminizi elementin periyot ve grup konumuyla gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 9 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 510 puan
Kimya öğretmeni Rengin Hanım, sınıf panosuna 5. periyottaki A grubu elementlerinin 1. iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik değerlerini gösteren bir afiş asmıştır. Afişin baskısında antimonun (Sb) 1. iyonlaşma enerjisi silik çıkmıştır (Tablo 8). Rengin Hanım, öğrencilerine 4. periyodun 5A grubundaki arsenik (As) atomunun 1. iyonlaşma enerjisinin 947 kJ/mol olduğunu da söylemiştir.
Tablo 8. 5. periyottaki A grubu elementleri
Element Rb Sr In Sn Sb Te I Xe Grup 1A 2A 3A 4A 5A 6A 7A 8A 1. iyonlaşma enerjisi (kJ/mol) 403 549 558 709 ? 869 1008 1170 Elektronegatiflik 0,82 0,95 1,78 1,96 2,05 2,10 2,66 — Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Tablo 8'ye göre 5. periyotta soldan sağa gidildikçe 1. iyonlaşma enerjisinin ve elektronegatifliğin nasıl değiştiğini, her biri için tablodan bir veri çiftiyle yazınız. Bu değişimleri enerji düzeyi sayısı ve proton sayısı kavramlarıyla gerekçelendiriniz.
5.2. Sb'nin 1. iyonlaşma enerjisi için bir değer aralığı tahmin ediniz. Tahmininizi hem Tablo 8'deki periyot verileriyle hem de As'ye ait bilgiyle gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 9 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 612 puan
Kimya öğrencisi Ekin, metalik bağın oluşumunu bir kart sıralama etkinliğiyle çalışmaktadır. Öğretmeni Ekin'e Tablo 9'deki dört kartı karışık sırada vermiştir.
Tablo 9. Metalik bağın oluşumuna ilişkin kartlar (karışık sırada)
Kart İfade a Valans elektronlarını bırakan metal atomları pozitif yüklü iyonlar olarak geride kalır; serbest dolaşan elektronlar ise bu iyonların arasını dolduran bir elektron denizi oluşturur. b Metal atomlarının atom yarıçapı görece büyük, iyonlaşma enerjisi düşüktür; bu yüzden metal atomları valans elektronlarını zayıf çeker. c Pozitif yüklü metal iyonları ile elektron denizi arasındaki elektrostatik çekim, metal atomlarını bir arada tutan metalik bağı oluşturur. ç Çok sayıda metal atomu bir araya geldiğinde zayıf tutulan valans elektronları kendi atomlarından ayrılır ve komşu atomların valans orbitalleri arasında serbestçe hareket etmeye başlar. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. Tablo 9'deki kartları metalik bağın oluşum sırasına göre harfleriyle diziniz. Sıralamanızdaki ikinci, üçüncü ve dördüncü kartın kendinden önceki kartın sonucu olarak nasıl ortaya çıktığını birer cümleyle açıklayınız.
6.2. Ekin, potasyum (₁₉K: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹) ve kalsiyum (₂₀Ca: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s²) metallerinin altışar atomluk birer bölgesini elektron denizi modeliyle çizecektir. Her iki çizimde yer alacak pozitif iyonların yükünü ve elektron denizindeki serbest elektron sayısını yazınız. Hangi metalde metalik bağın daha kuvvetli olmasını beklediğinizi bu sayılarla gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 9 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 710 puan
Kimya öğrencisi Sarp, sınıf panosu için potasyum sülfür (K₂S) bileşiğinin oluşumunu anlatan bir bilgi kartı hazırlamaktadır. Kartın başına iki atomun bilgilerini Tablo 10'daki gibi yazmıştır. Soy gaz: ₁₈Ar.
Tablo 10. Sarp'ın bilgi kartındaki atom bilgileri
Atom Atom numarası Temel hâl elektron dizilimi Potasyum (K) 19 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s¹ Kükürt (S) 16 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁴ Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
7.1. K₂S bileşiğinin oluşumunu açıklayan bir paragraf yazınız. Paragrafınızda K ve S atomlarının kaçar elektron verdiğini ya da aldığını ve oluşan iyonları; iyonların ulaştığı elektron dizilimini; formülde bir S atomuna karşılık neden iki K atomu bulunduğunu ve iyonik bağın nasıl oluştuğunu belirtiniz.
7.2. Sarp'ın bir arkadaşı kartın arkasına şu tahmini yazmıştır:
Arkadaşın tahmini
"Kalsiyum (₂₀Ca) ile kükürt arasında da iyonik bağ oluşur. Ca atomu iki S atomunun her birine birer elektron verir; bu yüzden bileşiğin formülü CaS₂ olur."
Bu tahminin doğru olan kısmını ve yanlış olan kısmını belirleyiniz. Yanlış kısmı Ca ve S atomlarının elektron dizilimleriyle düzelterek bileşiğin doğru formülünü yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 9 · Soru 7
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 812 puan
Kimya öğrencisi Yaren, dört elementin verilerini bir veri tabanından Tablo 11'a aktarmış ve bu elementlerden oluşturduğu dört atom çiftinde iyonik bağ oluşup oluşmayacağını tahmin etmek istemiştir.
Tablo 11. Dört elementin verileri
Element Sınıfı Valans elektron sayısı 1. iyonlaşma enerjisi (kJ/mol) Elektronegatiflik Baryum (Ba) Metal 2 503 0,89 Stronsiyum (Sr) Metal 2 549 0,95 İyot (I) Ametal 7 1008 2,66 Oksijen (O) Ametal 6 1314 3,44 Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
8.1. Tablo 12'deki her atom çifti için iyonik bağ oluşmasının beklenip beklenmediğini "Evet" ya da "Hayır" olarak yazınız. İyonik bağ bekleniyorsa oluşacak bileşiğin formülünü, beklenmiyorsa formül hücresine "—" işaretini yazınız.
Tablo 12. Yaren'in atom çiftleri
Atom çifti İyonik bağ beklenir mi? Bileşiğin formülü Ba – I Sr – O Ba – Sr I – O 8.2. Tablo 11'daki iyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik verilerini kullanarak Ba – Sr ve I – O çiftlerinde iyonik bağ beklenmemesinin nedenini ayrı ayrı açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 9 · Soru 8
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 99 puan
Kimya öğrencisi Göktuğ, kovalent bağ konusunu tekrar ederken defterine Tablo 13'deki beş notu yazmıştır. Öğretmeni, notlardan tam olarak ikisinin yanlış olduğunu söylemiştir. (₁H, ₇N, ₈O)
Tablo 13. Göktuğ'un notları
No Not I İki ametal atomu arasındaki kovalent bağ, atomlardan birinin diğerine elektron aktarmasıyla oluşur. II Kovalent bağda ortaklaşa kullanılan elektron çifti, bağ yapan iki atomun çekirdeği tarafından birlikte çekilir. III NH₃ molekülünde azot atomu, üç hidrojen atomunun her biriyle bir elektron çifti ortaklaşır; böylece azot oktete, her hidrojen atomu dublete ulaşır. IV H₂O molekülünde hidrojen atomları, oksijenle elektron ortaklaşarak oktet kuralına uyar ve her biri sekiz elektronla çevrilir. V N₂ molekülünde iki azot atomu arasında üç elektron çifti ortaklaşa kullanılır. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
9.1. Göktuğ'un yanlış olan iki notunu numarasıyla belirleyiniz. Her birinin neden yanlış olduğunu gerekçelendirerek doğrusunu yazınız.
9.2. Göktuğ'un doğru notlarından yararlanarak iki oksijen atomundan oluşan O₂ molekülünde atomlar arasında kaç elektron çiftinin ortaklaşa kullanılacağını tahmin ediniz. Tahmininizi oksijenin valans elektron sayısı ve oktet kuralıyla gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf kimya · senaryo 9 · Soru 9
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- KİM.9.1.6 · kâğıtta 1 soruElementlerin periyodik tablodaki yerlerine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.9.1.8 · kâğıtta 2 soruElementlerin periyodik özelliklerinin periyodik tablodaki değişimini çözümleyebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.1 · kâğıtta 1 soruMetalik bağın oluşumuna yönelik tümevarımsal akıl yürütebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.2 · kâğıtta 2 soruİyonik bağın oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilmeTesti çöz
- KİM.9.2.3 · kâğıtta 1 soruKovalent bağ oluşumunu bilimsel gözleme dayalı tahmin edebilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100