9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Tarih · Senaryo 6
6 ana soru · 12 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 116 puan
Aşağıdaki kaynağı inceleyiniz.
Kaynak A — Bir araştırmacının proje günlüğünden (kurgusal):
(1) Kasabamızda İkinci Dünya Savaşı yıllarında ekmeğin karneyle dağıtılmasının halkın gündelik yaşamını nasıl etkilediğini araştırmaya karar verdim. Çalışmayı 1940–1946 yılları ve kasaba merkeziyle sınırladım.
(2) Belediye arşivindeki fırın denetim defterlerini ve o yıllarda kasabada çıkan haftalık gazeteyi taradım.
(3) Defterleri incelerken ekmek dağıtımına ait kayıtların yalnızca 1942 ve 1943 yıllarından kaldığını, öteki yılların defterlerinin kaybolduğunu gördüm. Bu boşluğu doldurmak için il arşivindeki valilik yazışmalarını ve yaşlılarla yıllar önce yapılmış görüşmelerin ses kayıtlarını taramaya başladım.
(4) Gazete, karne uygulamasının kasabada "hiçbir aksaklık olmadan" yürüdüğünü yazıyor. Ses kayıtlarındaki anlatımlar ise fırın önlerinde sabahın erken saatlerinde kurulan uzun kuyruklardan söz ediyor. Gazetenin o yıllarda belediyeden aldığı yardımla yayımlandığını da öğrendim.
(5) Valilik yazışmalarında, çevre köylerden kasabaya un getirilmesinin giderek zorlaştığını bildiren yazılar buldum. Bu bulgu bana yeni bir soru sordurdu: Karne uygulaması kasaba ile çevre köyler arasındaki ilişkiyi nasıl etkiledi? Çalışmamı bu soruyu da kapsayacak biçimde genişlettim.
(6) Bulguları savaş yıllarının şartlarını göz önünde tutarak yorumladım ve makalemi yazdım. Her bilginin hangi belgeden alındığını dipnotlarda gösterdim, makalenin sonuna kaynakçayı ekledim.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Tarihsel bilginin üretim süreci her zaman tek yönlü ilerlemez. Günlükte araştırmacının daha önceki bir aşamaya geri döndüğü iki not vardır. Bu notların numaralarını tabloya yazınız; her biri için geri dönülen aşamayı ve geri dönmenin nedenini belirtiniz.
Not numarası Geri dönülen aşama Geri dönmenin nedeni 1.2. (4) numaralı notta gazete ile ses kayıtlarındaki anlatımlar birbiriyle çelişmektedir. Araştırmacının gazetenin belediyeden yardım aldığını öğrenmesinin, gazetenin güvenilirliğini değerlendirmede neden önemli olduğunu açıklayınız. Ardından araştırmacının bu çelişkiyi çözmek için başvurabileceği bir yolu yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 6 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 218 puan
Aşağıdaki kaynağı inceleyiniz.
Kaynak B — Bir yerel tarih araştırmacısının çalışma notlarından (kurgusal):
"XX. yüzyılın başlarında kasabanın çarşısını kül eden büyük yangını araştırıyorum. Önce kasabanın o yıllara ait vergi defterlerini taradım: Yangından önceki yıl çarşıda yüz otuz dükkân kayıtlıyken yangından sonraki yıl bu sayı kırk beşe düşmüş. Kasaba müzesinde, yangın sırasında bir bakkal dükkânından kurtarıldığı bilinen, ısıdan kefeleri eğrilmiş bir pirinç teraziyi inceledim. Bir ailenin albümünde, yangından iki yıl sonra çarşının yeniden yapılan dükkânlarını gösteren bir fotoğraf buldum; fotoğraftaki dükkânların çoğu taş duvarlı. Son olarak yangını kendi büyükannesinden dinlemiş seksen yaşındaki bir kasabalıyla görüştüm. Anlattığına göre yangından sonra çarşıda ahşap dükkân yapılmasına izin verilmemiş."Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Araştırmacının yararlandığı kaynakların türünü (sözlü, yazılı, sesli ve görüntülü, eşya ve nesne) ve birinci elden mi ikinci elden mi olduğunu tabloya yazınız.
Kaynak Kaynağın türü Birinci elden / ikinci elden Vergi defterleri Pirinç terazi Aile albümündeki fotoğraf Kasabalıyla yapılan görüşme 2.2. Araştırmacının notlarında farklı türden iki kaynağın aynı bilgiyi desteklediği bir durum vardır. Bu iki kaynağı ve destekledikleri bilgiyi yazınız. Bir bilginin farklı kaynaklarla desteklenmesinin tarihsel bilginin üretimine katkısını açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 6 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 318 puan
Aşağıdaki örnek olayı okuyunuz.
Bağlam — Bir öğrencinin proje süreci (kurgusal):
Tarih öğretmeni Serhan Bey, öğrencisi Zehra'ya kasabalarının 1950–1980 yılları arasındaki nüfus hareketlerini araştırma görevi vermiştir. Zehra önce kasaba kütüphanesine gitmiş; ancak ilgili nüfus kayıtlarının el yazısıyla tutulduğunu ve büyük bölümünün yıpranmış olduğunu görmüştür. Ardından bir devlet arşivinin genel ağdaki portalına bağlanmış; aynı kayıtların taranmış ve bilgisayarda okunabilir metne dönüştürülmüş sürümlerine birkaç dakika içinde ulaşmıştır. Portaldaki arama ve filtreleme araçlarıyla yalnızca kasabasının adının geçtiği kayıtları listelemiş, onlarca klasörü tek tek karıştırmak yerine doğrudan aradığı verilere erişmiştir. Zehra, bulduğu sayıları yıllara göre bir grafikle göstermiş ve raporunu çevrim içi bir tarih platformunda yayımlamıştır. Birkaç gün sonra farklı şehirlerdeki iki araştırmacı rapora yorum yazmıştır: Biri, kasabadan büyük şehirlere göçü anlatan bir belgeyi paylaşmış; diğeri ise raporun bir bölümündeki yorumu tartışmaya açmıştır. Zehra bu katkılarla raporunu yeniden düzenlemiştir.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Zehra'nın araştırmasında dijitalleşmenin sağladığı üç kolaylığı, metindeki ilgili durumu ve bu durumun araştırmaya katkısını belirterek açıklayınız.
3.2. Zehra'nın raporuna gelen yorumlar, dijitalleşmenin tarih yazımını nasıl dönüştürdüğünü göstermektedir. Bu dönüşümü, dijitalleşme öncesindeki bireysel yazma ile karşılaştırarak açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 6 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 416 puan
Aşağıda dijitalleşmenin tarih araştırma ve yazımına etkileriyle ilgili sekiz ifade numaralandırılmıştır.
I. Arşiv belgelerinin taranarak çevrim içi veri tabanlarına yüklenmesi, araştırmacıların arşive gitmeden birinci elden kaynaklara ulaşmasını sağlamaktadır.
II. Bir dönemin binlerce gazete sayısını tarayan bilgisayar programları, belirli kavramların hangi yıllarda sıklaştığını kısa sürede saptayarak tek bir araştırmacının okuyamayacağı kadar çok metnin incelenmesine imkân vermektedir.
III. Genel ağ siteleri, çevrim içi forumlar ve dijital ses kayıtları gibi doğuştan dijital kaynaklar, gelecekteki tarihçilere yeni kaynak türleri sunmaktadır.
IV. Bir şehrin farklı dönemlere ait haritalarının coğrafi bilgi sistemleriyle (CBS) üst üste getirilmesi, şehrin büyüme sürecinin görsel olarak izlenmesini mümkün kılmaktadır.
V. Kişisel bilgiler ve telif hakları gözetilmeden genel ağda yayımlanan belgeler, araştırmacıları hukuki sorunlarla karşı karşıya bırakabilmektedir.
VI. Farklı ülkelerdeki tarihçilerin anlık iletişim kurabilmesi, ortak projelerin ve uluslararası veri tabanlarının oluşturulmasını kolaylaştırmaktadır.
VII. Genel ağda yayımlanan bazı kaynakların zamanla değiştirilmesi ya da silinmesi, bu kaynaklara yapılan atıfların sonradan doğrulanmasını güçleştirmektedir.
VIII. El yazısı belgeleri bilgisayarda okunabilir metne dönüştüren programların bazı sözcükleri ve sayıları hatalı okuması, dijital metne dayanan araştırmalarda yanlış sonuçlara ulaşılmasına yol açabilmektedir.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. İfadeleri aşağıdaki iki gruba ayırarak numaralarını tabloya yazınız. Her ifadeyi yalnızca bir gruba yazınız.
Grup İfade numaraları A — Dijitalleşmenin sağladığı kolaylık ve fırsatlar B — Dijitalleşmenin yol açtığı sorun ve riskler 4.2. B grubuna yazdığınız ifadelerden birini seçiniz. Bu sorunun etkisini azaltmak için araştırmacının ne yapması gerektiğini, dijital tarih çalışmalarında izlenen süreçlerden (araştırma ve veri toplama, verileri dijitalleştirme, verileri düzenleme ve kataloglama, verileri analiz etme ve yorumlama, sonuçları paylaşma ve sunma) biriyle ilişkilendirerek açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 6 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 516 puan
Aşağıdaki tabloyu inceleyiniz.
Tablo 1. Bir ırmak ovasında kazılan, farklı dönemlere ait üç yerleşim yerinin bulguları (kurgusal)
Yerleşim Dönem (yaklaşık) Yapı kalıntıları Bitki ve hayvan kalıntıları Depolama Diğer bulgular A MÖ 10000–8500 Birkaç ay kullanılıp terk edilmiş beş dal barınağının izleri Yabani tahıl taneleri; geyik ve yaban domuzu kemikleri Yok Taş ok uçları B MÖ 8000–6500 Aynı yerde defalarca onarılmış otuz kadar kerpiç ev Ekilmiş buğday ve arpa; koyun ve keçi kemikleri Evlerin içinde küçük tahıl çukurları Orak bıçakları, öğütme taşları C MÖ 6000–4500 Bitişik düzende yapılmış iki yüzü aşkın kerpiç ev Buğday, arpa, mercimek; koyun, keçi ve sığır kemikleri Ortak kullanılan büyük ambar binası ve yanında bekçi odası Çömlek fırınları ve dokuma tezgâhı ağırlıklarının bulunduğu atölyeler Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. A yerleşiminden C yerleşimine doğru yerleşme biçiminde görülen iki değişimi, her birini tablodaki bir bulguyla kanıtlayarak açıklayınız.
5.2. C yerleşimindeki depolama ve diğer bulgulardan hareketle, artı ürünün ekonomik faaliyetleri nasıl değiştirdiğini iki yönüyle açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 6 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 616 puan
Bir müzenin Tarım Devrimi salonu için hazırlanan tanıtım panosunun taslağı Şekil 1'de verilmiştir. Taslakta her kutucuk bir nedeni ve onun sonucunu göstermektedir (kurgusal).
Müze uzmanının notu: "Kutucuklardan ikisinde neden ile sonuç yer değiştirmiş."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. Neden ile sonucun yer değiştirdiği iki kutucuğun numarasını yazınız. Her birini doğru biçimde yeniden yazarak gerekçesini açıklayınız.
6.2. Pano taslağının başlığı, panonun içeriğiyle tutarlı mıdır? Görüşünüzü, panodan biri yerleşmeye, biri ekonomik faaliyetlere ait iki kutucuğa dayanarak değerlendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 6 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- TAR.9.1.3 · kâğıtta 2 soruTarihsel bilginin üretim sürecini çözümleyebilmeTesti çöz
- TAR.9.1.4 · kâğıtta 2 soruDijitalleşmenin tarih araştırma ve yazımının dönüşümüne etkisini değerlendirebilmeTesti çöz
- TAR.9.2.1 · kâğıtta 2 soruTarım Devrimi’nin Eski Çağ medeniyetlerindeki yerleşmeye ve ekonomik faaliyetlere etkisini değerlendirebilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100