9. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Tarih · Senaryo 3
6 ana soru · 12 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 118 puan
Aşağıdaki kaynağı inceleyerek soruları cevaplayınız.
Kaynak A — Bir kıyı kasabasındaki eski feneri araştıran bir araştırmacının çalışma defterinden (kurgusal): "Burun Feneri'nin ilk kez hangi yıl yakıldığını araştırıyorum. 1986'da basılan kasaba tarihi kitabında fenerin 1897'de yakıldığı yazıyor; ancak kitabın yazarı bu bilgiyi nereden edindiğini hiçbir yerde belirtmemiş. Liman idaresinin arşivinde fenerin ilk bekçisinin tuttuğu nöbet defterini buldum. Defterin ilk sayfasındaki 'Fenerimiz bu gece ilk defa yandı.' notunun altında 1901 tarihi var. Fenerin kapısının üstündeki kitabede ise yapıma 1896 yılında başlandığı yazılı. Bekçinin torunu da dedesinin, fenerin 'yeni yüzyılın ilk yıllarında' yakıldığını anlattığını söyledi. İki tarih arasındaki farkı çözmek için o yıllarda çıkan liman gazetelerini de taramaya karar verdim."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Kaynak A'da adı geçen dört kaynağı birinci elden ve ikinci elden kaynak olarak sınıflandırınız. Her sınıflandırmanın gerekçesini yazınız.
Kaynak Birinci elden / İkinci elden Gerekçe 1986'da basılan kasaba tarihi kitabı İlk bekçinin nöbet defteri Fenerin kapısı üstündeki kitabe Bekçinin torununun anlattıkları 1.2. Araştırmacı, kaynakları tenkit ederek 1897 ve 1901 tarihlerinden birini daha güvenilir bulmuştur. Hangi tarihin daha güvenilir olduğunu yazınız ve bu kararı, kaynakların olaya yakınlığı ile yazarlarının bilgiyi nereden edindiği bakımından iki gerekçeyle açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 3 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 216 puan
Bir ilçe halk kütüphanesi, "Eski Kartpostallarda Kıyı Kasabalarımız" adlı bir dijital tarih projesi yürütmüştür. Projede yapılan işler aşağıda karışık sırayla verilmiştir (kurgusal).
Proje çalışmaları
(A) Taranan görüntülerdeki okunamayan damga tarihleri ve yanlış yazılmış yer adları ayıklandı; her kartpostala çekildiği yer, yaklaşık tarihi ve yayıncısının adı eklenerek kayıtlar konularına göre etiketlendi.
(B) Kartpostallarda görülen iskele, çarşı ve yalılar haritadaki konumlarına işlendi; aynı yerin farklı yıllardaki görüntüleri karşılaştırılarak kıyı yerleşiminin hangi dönemde büyüdüğü yorumlandı.
(C) Kartpostalların ön ve arka yüzleri yüksek çözünürlükte tarandı; görüntüler bilgisayarda TIFF ve JPEG dosyaları olarak kaydedildi.
(D) Kütüphane "Kıyı kasabalarımız 1900–1950 yılları arasında nasıl değişti?" sorusunu belirledi; halkın bağışladığı yaklaşık iki bin kartpostal toplandı, gönüllüler her bağışı ortak bir çevrim içi tabloya kaydetti.
(E) Bulgular etkileşimli bir harita ve zaman çizelgesiyle kütüphanenin genel ağ sitesinde yayımlandı; hazırlanan veri seti başka araştırmacıların kullanımına açıldı.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Dijital tarih çalışmalarında izlenen süreçlerin her birine karşılık gelen proje çalışmasının harfini tabloya yazınız.
Dijital tarih çalışmalarında izlenen süreç Proje çalışması (harf) Araştırma ve veri toplama Verileri dijitalleştirme Verileri düzenleme ve kataloglama Verileri analiz etme ve yorumlama Sonuçları paylaşma ve sunma 2.2. Proje ekibi zaman kazanmak için (A) çalışmasını atlasaydı (B) çalışmasında ulaşılan sonuçlar nasıl etkilenirdi? İki gerekçeyle açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 3 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 318 puan
Şekil 1, Anadolu'daki bir höyükte yapılan kazının raporundan derlenmiştir. Höyükte üst üste kurulmuş üç yerleşim tabakası bulunmuştur; en alttaki tabaka en eski yerleşime aittir (kurgusal).
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Şekil 1'deki değişimlerden yararlanarak Tarım Devrimi'nin bu yerleşimde yerleşmeye iki etkisini ve ekonomik faaliyetlere iki etkisini, her birinin şekildeki kanıtıyla birlikte yazınız.
Etki Şekildeki kanıt Yerleşmeye etkisi 1 Yerleşmeye etkisi 2 Ekonomik faaliyetlere etkisi 1 Ekonomik faaliyetlere etkisi 2 3.2. Kazıyı izleyen bir gazeteci, "III. tabakadaki sur, burada yaşayanların artık geçimini savaş ve yağmayla sağladığını gösterir." yorumunu yapmıştır. Bu yorumu, şekildeki iki kanıta dayanarak değerlendiriniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 3 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 414 puan
Aşağıda Tarım Devrimi'nin Eski Çağ medeniyetlerindeki yerleşmeye ve ekonomik faaliyetlere etkilerine ilişkin sekiz ifade verilmiştir. Bu ifadelerden ikisi yanlıştır.
I. Tarlalarını ekip sulamak zorunda kalan topluluklar, göçebe yaşamı bırakarak üretim yaptıkları toprakların yakınına kalıcı olarak yerleşmiştir.
II. Komşu köylerin ürettikleri farklı ürünleri birbirleriyle değiş tokuş etmesi, takas ekonomisinin gelişmesini sağlamıştır.
III. Besin bulma kaygısının azalması ve iş gücüne daha çok ihtiyaç duyulması, tarım yapılan bölgelerde insan sayısının hızla artmasına yol açmıştır.
IV. Artı ürünün depolanması ve korunması ihtiyacı, tarım dışında yeni iş kollarının doğmasına neden olmuştur.
V. Bitkilerle birlikte hayvanların da evcilleştirilmesi, hayvancılığı tarımın yanında yeni bir geçim kaynağı hâline getirmiştir.
VI. Tarım zahmetli bir iş olduğundan ve kalabalık topluluklar hâlinde yaşamayı gerektirdiğinden köy benzeri ilk toplu yerleşimler kurulmuştur.
VII. Yerleşik hayata geçen insanlar taşınmaz mal edinmediği için Tarım Devrimi'nden sonra da özel mülkiyet kavramı ortaya çıkmamıştır.
VIII. Artı ürünün ortaya çıkması, ürünleri kayıt altına alma ihtiyacını ortadan kaldırmıştır.Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. Doğru ifadeleri yerleşmeye etkisi ve ekonomik faaliyetlere etkisi olarak gruplandırınız; yanlış olan iki ifadeyi ise üçüncü sütuna yazınız. Tabloya yalnızca ifadelerin numaralarını yazınız.
Yerleşmeye etkisi Ekonomik faaliyetlere etkisi Yanlış ifadeler 4.2. Yanlış olduğunu belirlediğiniz iki ifadenin her birinin neden yanlış olduğunu açıklayarak doğru biçimini yazınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 3 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 516 puan
Aşağıdaki tablo, dört Eski Çağ medeniyetinin yönetim ve ordu sistemlerine ilişkin bir karşılaştırma çalışmasından derlenmiştir (kurgusal).
Medeniyet Yönetim biçimi Hükümdarın konumu Ordunun özelliği Sümerler Kent devletleri; her büyük şehir bir krallık gibi örgütlenmiştir. Ensi ya da patesi denilen yönetici, idare yetkisinin yanında başrahip, başkomutan ve başyargıçtır. Kentler arasındaki sınır savaşları yüzünden şehirler surlarla çevrilmiş, savaş arabalı birlikler ve piyadelerden oluşan düzenli birlikler kurulmuştur. Mısırlılar Aşağı ve Yukarı Mısır'ın birleşmesiyle kurulan, krallıkla yönetilen büyük devlet Mutlak güce sahip kral, tanrının yeryüzündeki temsilcisi sayılır; MÖ XV. yüzyıldan sonra "firavun" unvanını kullanır. Önce valilerin topladığı milis kuvvetlere dayanır; iç kargaşalardan sonra gençlerden düzenli ordu kurulmuş, paralı askerler de kullanılmıştır. Akadlar Krallık; şehir devleti modelinden çok sayıda şehri egemenliğinde tutan büyük devlet modeline geçilmiştir. Krallar "dünya hâkimi" olarak anılmış, Naramsin tanrı kral kabul edilmiştir. Mezopotamya'daki ilk daimî ordu; uzak bölgelere hızlı seferler yapılmış ama ordunun ihtiyaçları düzenli karşılanamamıştır. Hititler Krallık; kral ölünce onun soyundan gelen vâris tahta çıkmıştır. Kral, Fırtına Tanrısı'nın yeryüzündeki temsilcisi olarak başrahip ve başkomutandır; üst düzey görevlilerin bulunduğu Pankuş adlı bir meclis vardır. Ordunun temel unsurları piyadeler ve savaş arabalarıdır; silahlar bronzdan yapılmıştır. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. Tablodaki dört medeniyetin yönetim biçimlerini karşılaştırınız. Aralarındaki bir benzerliği ve bir farklılığı, tablodaki bilgilere dayanarak açıklayınız.
5.2. Tablodaki bilgilerden yola çıkarak Eski Çağ'da ordu ile yönetim arasındaki ilişkiye dair iki çıkarım yapınız. Her çıkarımı tablodaki bir medeniyet örneğiyle destekleyiniz.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 3 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 618 puan
Aşağıdaki kaynağı inceleyerek soruları cevaplayınız.
Kaynak B — Bir tarih dergisinin "Lejyonun Gücü" başlıklı yazısından (kurgusal): "Roma henüz İtalya'da küçük bir şehir devletiyken asker olmak bir ayrıcalıktı: Yalnızca şehrin klanlarından birine üye olan yetişkin erkekler yurttaş sayılır, yalnızca onlar silah taşıyabilirdi. Roma toprakları genişledikçe bu düzen yetmez oldu. Ordunun çoğunluğu yine piyadelerden oluşuyor, her yurttaş yine asker kabul ediliyordu; ancak artık lejyon denilen birliklerde düzenli maaş alan lejyonerler savaşıyordu. Askere duyulan ihtiyaç arttıkça para karşılığı savaşan yabancı askerler de orduya alındı. Lejyonerin zırhı, miğferi, kılıcı ve kalkanı onu rakiplerine karşı üstün kılıyordu. Kuşatmalarda askerler kalkanlarını başlarının üstünde ve yanlarında birleştirip kaplumbağa dizilişi denilen bir düzene girer, oklara ve taşlara karşı birlikte ilerlerdi. Yine de bu ağır donanım, lejyonerin hızlı hareket etmesini zorlaştırıyordu."
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. Kaynak B'ye göre Roma ordusunda zaman içinde değişen iki özelliği ve süren (değişmeyen) bir özelliği yazınız. Değişimin nedenini kaynağa dayanarak açıklayınız.
6.2. Kaynak B'de anlatılan kaplumbağa dizilişinin Roma ordusuna sağladığı bir avantajı ve getirdiği bir dezavantajı, kaynaktaki bilgilerle açıklayınız.
dubba.com.tr · 9. sınıf tarih · senaryo 3 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- TAR.9.1.3 · kâğıtta 1 soruTarihsel bilginin üretim sürecini çözümleyebilmeTesti çöz
- TAR.9.1.4 · kâğıtta 1 soruDijitalleşmenin tarih araştırma ve yazımının dönüşümüne etkisini değerlendirebilmeTesti çöz
- TAR.9.2.1 · kâğıtta 2 soruTarım Devrimi’nin Eski Çağ medeniyetlerindeki yerleşmeye ve ekonomik faaliyetlere etkisini değerlendirebilmeTesti çöz
- TAR.9.2.2 · kâğıtta 2 soruEski Çağ’daki farklı medeniyetlerin yönetim ve ordu sistemlerini özetleyebilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100