9. sınıf tarih 1. dönem 1. yazılı soruları

Soruları sınavdaki gibi süre tutarak kâğıda çöz. Bitirince “Çözdüm, kendimi puanla”yı aç ve cevabında olan ölçütleri işaretle. Puanın ve kazanım kazanım sonucun sayfanın sonunda; yalnız bu cihazda saklanır.

1. Soru 1

   kolay

   TAR.9.1.1Tarih Öğrenmenin Faydaları

   6 puan

   Bir ilçe belediyesi, çarşının ortasında bulunan ve yaklaşık 150 yıl önce yapılmış eski bir taş hanın yıkılıp yerine otopark yapılmasını tartışmaktadır. Lise öğrencisi Elif, belediye meclisinin halka açık toplantısında söz alarak hanın korunması gerektiğini savunacaktır.

   a)Elif'in konuşmasında kullanabileceği, tarih bilgisinin TOPLUMA sağladığı faydalardan birine dayanan bir gerekçe yazınız.

   b)Hanın geçmişini araştırıp bu konuşmayı hazırlamak Elif'e (bireye) ne kazandırır? Bir örnekle açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Topluma fayda içeren uygun gerekçe (ortak hafıza, kültürel mirasın korunması, aidiyet/ortak kimlik vb.)3 pb) Bireye uygun bir kazanım yazıp kısa örnekle açıklama (yalnız kazanımı adlandırma 1 puan)3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Han, ilçenin ortak hafızasının bir parçasıdır; yıkılırsa ilçe halkını geçmişine bağlayan kültürel miras kaybolur ve aidiyet duygusu zayıflar. b) Elif, yaşadığı yerin geçmişini öğrenerek kendi kimliğini ve çevresini daha iyi tanır. Örneğin hanın eskiden kervanların konakladığı yer olduğunu öğrenince ilçesinin neden ticaretle geliştiğini anlar.

2. Soru 2

   kolay

   TAR.9.1.1Tarih Öğrenmenin Faydaları

   6 puan

   Bir köyün yaşlıları, dere yatağının hemen kenarına ev yapılmaması gerektiğini sık sık anlatır. Köy muhtarlığındaki eski kayıtlarda yaklaşık 60 yıl önce derenin taştığı ve kıyıdaki evlerin sular altında kaldığı yazmaktadır. Köye yeni taşınan bazı aileler ise arazi ucuz olduğu için tam dere kenarına ev yapmak istemektedir.

   a)60 yıl önceki olayı bilmek bu köy halkına hangi faydayı sağlar? Açıklayınız.

   b)“Geçmişi bilmek geleceğe yön verir.” görüşünü bu örnekle ilişkilendirerek bir iki cümleyle yorumlayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Geçmişteki olaydan ders çıkarma / aynı tehlikeyi önceden görme faydasını açıklama3 pb) Görüşü örnekle doğru ilişkilendirme (geçmiş deneyime göre bugün karar verip geleceği planlama); ilişki kurulmadan yalnız genel ifade 1 puan3 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Köy halkı, geçmişte derenin taştığını bildiği için aynı yere ev yaparak benzer bir felakete yakalanmaktan korunur; geçmiş deneyimden ders çıkarır. b) Geçmişteki sel bilgisi, köylülerin bugün evlerini nereye yapacaklarına karar vermesini sağlar. Böylece geçmiş, gelecekte yaşanabilecek kayıpları önlemeye yardım ederek geleceğe yön verir.

3. Soru 3

   orta

   TAR.9.1.1Tarih Öğrenmenin Faydaları

   8 puan

   Tarih dersinde iki öğrenci şu görüşleri dile getirmiştir: Kerem: “Tarih geçmişte kalmış olayların ezberlenmesidir; bugünkü hayatımda işime yaramaz.” Zeynep: “Tarih öğrenmenin tek amacı kendi milletimizin kazandığı zaferleri bilmektir; diğer toplumların bakış açısını öğrenmeye gerek yoktur.”

   a)Kerem'in görüşüne, tarih öğrenmenin bireye sağladığı bir faydayı örnek vererek karşı çıkınız.

   b)Zeynep'in görüşü hangi yönden eksiktir? Tarih öğrenmenin olayları değerlendirme biçimimize katkısı açısından yorumlayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Bireye bir fayda belirtme (bugünü anlama, kimlik kazanma, eleştirel düşünme, karar verme vb.)2 pa) Faydayı günlük hayattan veya güncel bir durumdan bir örnekle destekleme2 pb) Eksikliği belirleme: tarih, olayları tek taraflı değil farklı bakış açılarıyla değerlendirmeyi öğretir2 pb) Bu katkının sonucunu yorumlama (olayların farklı neden-sonuçlarını görme, ön yargıdan uzaklaşma, dünyaya daha geniş bakma)2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Tarih, bugünü anlamamı sağlar. Örneğin şehrimdeki bir caddenin neden o adı taşıdığını ya da ailemin neden bu şehre göç ettiğini tarih sayesinde öğrenirim; bu da kim olduğumu anlamama yardım eder. b) Zeynep tarihi tek taraflı düşünmektedir. Tarih öğrenmek, bir olayın farklı tarafların gözünden nasıl göründüğünü ve farklı nedenleri olabileceğini görmemizi sağlar. Böylece olayları dönemin koşullarına göre ve ön yargısız değerlendirir, dünyaya daha geniş bir açıdan bakarız.

4. Soru 4

   orta

   TAR.9.1.1Tarih Öğrenmenin Faydaları

   10 puan

   Bir lisenin öğrencileri “Mahallemizin Hafızası” adlı bir proje yürütmüştür. Öğrenciler mahallenin en yaşlı sakinleriyle görüşmüş, ailelerin elindeki eski fotoğrafları toplamış ve okulda bir sergi açmıştır. Sergiyi gezen mahalle sakinleri eski komşularını ve unuttukları anıları konuşmaya başlamış, birbirini tanımayan yeni ve eski sakinler arasında yakınlık oluşmuştur. Serginin ardından gençler, mahallenin kullanılmayan eski çeşmesinin onarılması için belediyeye ortak bir dilekçe vermiştir.

   a)Projenin, katılan öğrencilere (bireye) sağladığı iki faydayı yorumlayınız.

   b)Projenin mahalleye (topluma) sağladığı iki faydayı metinden kanıt göstererek açıklayınız.

   c)Benzer çalışmalar ülke genelinde yapılsaydı millî kimliğe nasıl bir katkı sağlardı? Kısaca yorumlayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Bireye iki uygun fayda (her biri 2 puan): yaşadığı yerin geçmişini tanıma, aidiyet duygusu, araştırma ve kaynak toplama becerisi, farklı kuşaklarla iletişim vb.4 pb) Topluma iki uygun fayda, her biri metinden bir kanıtla (her biri 2 puan; kanıtsız fayda 1 puan): ortak hafızanın canlanması, toplumsal dayanışma, kültürel mirasa sahip çıkma4 pc) Ortak geçmişin ve değerlerin paylaşılmasıyla ortak kimlik/millî bilinç ve birlik duygusunun güçleneceğini yorumlama2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Öğrenciler yaşadıkları mahallenin geçmişini öğrenerek oraya daha güçlü bir aidiyet duygusu geliştirmiştir. Ayrıca görüşme yapma ve fotoğraf toplama gibi araştırma becerileri kazanmışlardır. b) Mahallenin ortak hafızası canlanmıştır: sakinler eski anıları konuşmaya başlamıştır. Toplumsal dayanışma artmıştır: yeni ve eski sakinler yakınlaşmış, gençler çeşmenin onarımı için ortak dilekçe vererek kültürel mirasa sahip çıkmıştır. c) Her bölgenin geçmişi paylaşıldıkça insanlar ortak değerlerini ve geçmişlerini fark eder; bu da ortak kimliği ve millî birlik duygusunu güçlendirir.

5. Soru 5

   kolay

   TAR.9.1.2Tarihin Doğası

   6 puan

   Bir araştırma ödevi için şu üç konu önerilmiştir: I. Bir ırmağın milyonlarca yıl içinde yatağını değiştirmesi II. Aynı ırmağın kıyısındaki bir köyün halkının, sık yaşanan taşkınlar yüzünden köyü yamaçtaki yeni bir yere taşıması III. Bir dağ keçisi türünün binlerce yıl içinde sayısının azalması

   a)Bu konulardan hangisi tarihin inceleme alanına girer? Yazınız.

   b)Seçiminizin gerekçesini tarihin konusu açısından açıklayınız.

   c)Diğer iki konunun neden tarihçinin değil başka bilim dallarının konusu olduğunu belirtiniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) II. konuyu seçme2 pb) Tarihin konusunun insan ve insan faaliyetleri olduğunu belirterek gerekçelendirme2 pc) I ve III'te doğrudan insan faaliyeti bulunmadığını, bunların doğa bilimlerinin (yer bilimleri, biyoloji vb.) konusu olduğunu belirtme2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) II. b) Tarihin konusu insandır; tarih, insanların geçmişte yaptıklarını ve çevreleriyle ilişkilerini inceler. II. konuda insanlar taşkınlara karşı yerleşim yerlerini değiştirmiştir. c) I. ve III. konularda insan faaliyeti yoktur; bunlar doğadaki değişimlerdir ve yer bilimleri ile biyoloji gibi bilim dallarının konusudur.

6. Soru 6

   kolay

   TAR.9.1.2Tarihin Doğası

   6 puan

   Bir seyyahın yaklaşık 200 yıl önce bir Anadolu kasabası için tuttuğu notlardan: (1) “Kasabaya cuma günü öğleden sonra vardık.” (2) “Çarşıda yirmiye yakın dükkân saydım; bunların çoğu bakırcıydı.” (3) “Buranın bakırcıları dünyanın en usta zanaatkârlarıdır.” (4) “Kasabanın girişindeki köprü taştandır ve üç kemerlidir.” (5) “Han sahibi benden fazla para istediğine göre bu kasabanın halkı hiç misafirperver değildir.”

   a)Numaralanmış cümlelerden kanıtlanabilir bilgi (olgu) bildiren iki tanesini yazınız.

   b)Seyyahın kişisel görüşünü (yorumunu) yansıtan iki cümleyi yazınız ve bunlardan birinin neden yorum olduğunu açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Olgu bildiren iki cümle: 1, 2, 4'ten herhangi ikisi (her biri 1 puan)2 pb) Yorum cümleleri 3 ve 5 (her biri 1 puan)2 pb) Birinin neden yorum olduğunu açıklama (ölçülemez/kanıtlanamaz, kişisel değerlendirme veya tek bir deneyimden genelleme)2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) (2) ve (4). Dükkân sayısı ve köprünün yapısı başka belge ve kalıntılarla doğrulanabilir. b) (3) ve (5). Örneğin (5) yorumdur; seyyah tek bir han sahibiyle yaşadığı olaydan bütün kasaba halkı hakkında kişisel bir genellemeye varmıştır.

7. Soru 7

   orta

   TAR.9.1.2Tarihin Doğası

   8 puan

   Bir şehrin eski nüfus kayıtlarına göre şehirde 1600 yılı civarında yaklaşık 12.000 kişi, 1700 yılı civarında ise yaklaşık 7.000 kişi yaşamaktadır. Bu kayıtları inceleyen iki tarihçi farklı açıklamalar yapmıştır: Tarihçi A: “Nüfus, bu dönemde şehirde görülen salgın hastalıklar yüzünden azalmıştır.” Tarihçi B: “Nüfus, ticaret yolunun şehrin dışından geçmeye başlaması üzerine işsiz kalan halkın göç etmesiyle azalmıştır.”

   a)Nüfus kayıtlarındaki sayılar ile tarihçilerin açıklamaları arasındaki temel fark nedir?

   b)Aynı kaynağı inceleyen iki tarihçinin farklı sonuçlara ulaşmasının nedenlerini yorumlayınız.

   c)Hangi açıklamanın daha güçlü olduğuna karar vermek için tarihçilerin başvurabileceği birer ek kaynak türü öneriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Sayıların belgeye dayalı, doğrulanabilir bilgi (olgu); açıklamaların ise tarihçilerin yorumu olduğunu belirtme2 pb) Farklı yorumların nedeni: tarihçinin bakış açısı, sorduğu sorular, yararlandığı ek kaynaklar, kaynakların sınırlı olması (iki uygun neden, her biri 1 puan)2 pc) Her iki açıklama için uygun ek kaynak önerisi (her biri 2 puan); ör. A için ölüm/mezar kayıtları, salgından söz eden mektuplar; B için ticaret ve gümrük kayıtları, göç edilen yerlerin nüfus kayıtları4 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Nüfus sayıları belgeye dayanan ve doğrulanabilen olgulardır. Tarihçilerin açıklamaları ise bu olgular üzerine kurulmuş yorumlardır. b) Tarihçiler kaynağa farklı sorular sorar ve farklı bakış açılarına sahiptir. Ayrıca yalnız nüfus kaydı, azalmanın nedenini doğrudan söylemez; bu boşluğu her tarihçi kendi bildiği başka bilgilerle doldurur. c) Tarihçi A'nın görüşü için o yıllara ait ölüm kayıtlarına veya salgından söz eden mektuplara; Tarihçi B'nin görüşü için ticaret ve gümrük kayıtlarına ya da yakın şehirlerin nüfusunun artıp artmadığını gösteren kayıtlara bakılabilir.

8. Soru 8

   zor

   TAR.9.1.2Tarihin Doğası

   12 puan

   Bir ovadaki höyükte yıllar önce yapılan kazılara göre, bölgedeki ilk yerleşimin yaklaşık MÖ 3000 yılına ait olduğu kabul edilmiş ve bu bilgi kitaplara girmiştir. Yakın zamanda aynı höyükte daha derine inilerek yapılan yeni kazıda, daha alttaki bir katmanda ocak kalıntıları ve kırık çanak çömlek parçaları bulunmuştur. Karbon-14 yöntemiyle yapılan ölçümler bu katmanın yaklaşık MÖ 5000 yılına ait olduğunu göstermiştir. Bir öğrenci bu haberi okuduktan sonra şöyle demiştir: “Tarih kitaplarındaki bilgiler değişebiliyorsa tarih bilim değildir.”

   a)Bu gelişme tarihsel bilginin hangi özelliğini göstermektedir? Açıklayınız.

   b)Bir kimyager bir deneyi laboratuvarda tekrar tekrar yapabilir. Tarihçinin geçmişi inceleme biçimini kimyagerinkiyle karşılaştırınız.

   c)Öğrencinin görüşünü gerekçeleriyle değerlendiriniz.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Tarihsel bilginin kesin ve değişmez olmadığını, yeni kaynak/bulgularla yenilenebildiğini belirtme2 pa) Bunu metindeki örnekle (yeni katmanın ilk yerleşim tarihini geriye çekmesi) ilişkilendirme2 pb) Tarihsel olayların bir kez yaşandığını, tekrar edilip gözlemlenemediğini belirtme2 pb) Tarihçinin geçmişi günümüze ulaşan izler/kaynaklar/kanıtlar üzerinden yeniden kurduğunu belirtme2 pc) Görüşe katılmama ve tarihin belli yöntemlere ve kanıtlara dayandığını belirtme2 pc) Bilginin yeni kanıtlarla düzeltilmesinin bilimsel tutumun gereği olduğunu ve diğer bilimlerde de görüldüğünü açıklama2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) Tarihsel bilgi kesin ve değişmez değildir; yeni belge ve bulgular ortaya çıktıkça yenilenir. Yeni kazıda bulunan daha eski katman, bölgedeki ilk yerleşimin yaklaşık 2000 yıl daha eskiye gittiğini göstermiş ve eski bilgiyi değiştirmiştir. b) Kimyager olayı laboratuvarda tekrarlayıp doğrudan gözlemleyebilir. Tarihsel olaylar ise bir kez yaşanmıştır; tarihçi onları tekrar edemez. Bu yüzden geçmişi, günümüze ulaşan kalıntılar, belgeler ve diğer kanıtlar üzerinden yeniden kurar. c) Bu görüşe katılmıyorum. Tarih, kanıtlara dayanan ve belli yöntemlerle yürütülen bir çalışmadır. Yeni kanıt bulunduğunda eski bilginin düzeltilmesi bilimin zayıflığı değil, bilimsel tutumun gereğidir; diğer bilimlerde de yeni bulgular eski bilgileri değiştirebilir.

9. Soru 9

   kolay

   TAR.9.1.3Tarihsel Bilginin Üretim Süreci

   6 puan

   Ahmet, “Kasabamızdaki eski tren istasyonu ne zaman ve neden yapıldı?” konulu bir araştırma ödevi hazırlamıştır. Yaptığı işler karışık sırayla şöyledir: K. Bulduğu bütün bilgileri birleştirerek bir yazı hazırladı ve yararlandığı kaynakları yazının sonunda gösterdi. L. Araştırma sorusunu belirledi ve konuyu istasyonun yapıldığı yıllarla sınırladı. M. Belgelerin türünü, kim tarafından, ne zaman ve hangi amaçla hazırlandığını tespit etti. N. Belediye arşivine, il halk kütüphanesine ve kasaba müzesine giderek konuyla ilgili kaynakları topladı. P. Bir gazete haberindeki açılış tarihi ile belediye kaydındaki tarihin farklı olduğunu fark etti ve iki kaynağın güvenilirliğini karşılaştırdı. R. Elde ettiği bilgileri, istasyonun yapıldığı dönemin koşullarını göz önünde bulundurarak yorumladı.

   a)Ahmet'in yaptığı işleri tarihsel bilginin üretim sürecindeki aşamalara göre doğru sıraya koyunuz.

   b)K'de yapılan, kaynakları yazının sonunda gösterme işinin önemini açıklayınız.

   Çözdüm, kendimi puanla

   Cevabında olan her ölçütü işaretle.

   a) Doğru sıra: L, N, M, P, R, K (tam doğru 4 puan; yalnız bir komşu çift yer değiştirmişse 2 puan)4 pb) Kaynakça yazmanın çalışmanın güvenilirliğini artırdığını ve bilimsel etik gereği olduğunu belirtme (tek gerekçe 1 puan)2 p

   Örnek cevap (tam puan)

   a) L – N – M – P – R – K (konu belirleme, kaynaklardan bilgi toplama, kaynağı inceleme, kaynağı sorgulama, kaynağı yorumlama, kanıta dayalı ürün oluşturma). b) Kaynakların gösterilmesi, okuyanın bilgileri kontrol edebilmesini sağlayarak çalışmanın güvenilirliğini artırır; başkalarının emeğine saygı gösterilmesi bakımından bilimsel etik açısından da zorunludur.

10. Soru 10

    orta

    TAR.9.1.3Tarihsel Bilginin Üretim Süreci

    8 puan

    Selim, yaklaşık 130 yıl önce kasabasında açılan ilk okulu araştırmaktadır. Ulaştığı kaynaklar şunlardır: A. Okulun açılışını bildiren ve o yıl yazılmış resmî yazı (arşiv belgesi) B. 2015 yılında yayımlanmış bir kasaba tarihi kitabı C. Okulun ilk öğrencilerinden birinin okula başladığı yıllarda tuttuğu günlük D. Yazarı ve dayandığı kaynakları belli olmayan bir genel ağ sitesindeki kısa yazı

    a)Bu kaynakları birinci elden ve ikinci elden kaynak olarak sınıflandırınız.

    b)Selim, D kaynağındaki bilgileri kullanmadan önce bu kaynağı incelerken ve sorgularken hangi soruları sormalıdır? İki soru yazınız.

    Çözdüm, kendimi puanla

    Cevabında olan her ölçütü işaretle.

    a) Birinci elden: A ve C; ikinci elden: B ve D (her doğru sınıflandırma 1 puan)4 pb) Kaynağı inceleme/sorgulamaya uygun iki soru (her biri 2 puan): yazarı kim, ne zaman ve hangi amaçla yazılmış, hangi kaynağa dayanıyor, diğer kaynaklarla çelişiyor mu, ön yargı veya yönlendirme var mı vb.4 p

    Örnek cevap (tam puan)

    a) Birinci elden: A ve C, çünkü olayın yaşandığı dönemde oluşturulmuştur. İkinci elden: B ve D, çünkü olaydan çok sonra yazılmıştır. b) “Bu yazıyı kim, ne zaman ve hangi amaçla yazmış?” ve “Yazıdaki bilgiler A ve C gibi birinci elden kaynaklarla uyuşuyor mu, çelişiyor mu?”

11. Soru 11

    orta

    TAR.9.1.3Tarihsel Bilginin Üretim Süreci

    8 puan

    Bir tarihçi, bir beyliğin hükümdarı dönemini araştırmaktadır. Elinde aynı yıla ait iki kaynak vardır: Kaynak 1 (Hükümdarın yaptırdığı köprüdeki kitabe): “Adaletli hükümdarımız bu köprüyü yaptırdı. Onun döneminde ülkede hiç kimse yoksulluk çekmedi.” Kaynak 2 (Aynı yıla ait bir mahkeme kaydı): “Kuraklık yüzünden ürün alınamadığından köylülerin bu yılki vergileri bir yıl ertelenmiştir.”

    a)Kaynak 1'deki hangi ifade tarihçi tarafından olduğu gibi kabul edilmemelidir? Kaynağın kim tarafından ve hangi amaçla yaptırıldığını dikkate alarak açıklayınız.

    b)İki kaynağı karşılaştırmak, tarihsel bilginin üretim sürecinde tarihçiye ne kazandırır?

    Çözdüm, kendimi puanla

    Cevabında olan her ölçütü işaretle.

    a) “Hiç kimse yoksulluk çekmedi” ifadesini belirleme2 pa) Kitabenin hükümdar tarafından yaptırıldığını, onu övme/propaganda amacı taşıyabileceğini açıklama2 pb) Kaynaklar arasındaki çelişkiyi (kuraklık, vergi ertelemesi) fark etmeyi sağladığını belirtme2 pb) Böylece kaynakların güvenilirliğinin sorgulanıp daha doğru ve dengeli bir yoruma ulaşıldığını açıklama2 p

    Örnek cevap (tam puan)

    a) “Onun döneminde ülkede hiç kimse yoksulluk çekmedi.” ifadesi olduğu gibi kabul edilmemelidir. Kitabe hükümdarın kendisi tarafından yaptırılmıştır ve onu övmek amacı taşır; bu yüzden abartı ve propaganda içerebilir. b) Karşılaştırma, kitabedeki iddianın mahkeme kaydındaki kuraklık ve vergi ertelemesi bilgisiyle çeliştiğini gösterir. Tarihçi böylece kaynakların güvenilirliğini sorgular ve tek bir kaynağa bağlı kalmadan daha doğru bir yoruma ulaşır.

12. Soru 12

    zor

    TAR.9.1.3Tarihsel Bilginin Üretim Süreci

    12 puan

    Selin, “Köyümüzün adı nereden gelir?” sorusunu araştırmıştır. Köyün yaşlılarından biri ona, köyün adını yüzyıllar önce bir çobanın bulduğu bir pınardan aldığını anlatan bir söylence dinletmiştir. Selin, bir genel ağ forumunda da aynı söylenceyi okumuştur. Başka bir kaynağa bakmadan araştırmasını bitirmiş ve “Köyümüzün adı kesin olarak bu pınardan gelmektedir.” sonucunu yazmıştır. Yazısında hiçbir kaynak göstermemiştir.

    a)Selin'in tarihsel bilginin üretim sürecindeki hangi aşamaları eksik veya hatalı uyguladığını en az üç aşamayı adlandırarak çözümleyiniz.

    b)Yaşlı köylünün anlattığı söylence bir sözlü kaynaktır. Bu kaynağın araştırmaya katkısını ve sınırlılığını yazınız.

    c)Selin'in araştırmasını güçlendirmek için başvurabileceği iki farklı türde kaynak öneriniz.

    Çözdüm, kendimi puanla

    Cevabında olan her ölçütü işaretle.

    a) Eksik/hatalı üç aşamayı adlandırıp her birinde neyin yanlış yapıldığını açıklama (her aşama 2 puan; yalnız adlandırma 1 puan): kaynaklardan bilgi toplama (yalnız iki kaynak, arşiv vb. taranmamış), kaynağı inceleme/sorgulama (forumun yazarı ve dayanağı sorgulanmamış, forum büyük olasılıkla aynı söylenceyi tekrarlıyor), kaynağı yorumlama (söylence kesin bilgi gibi yorumlanmış), kanıta dayalı ürün oluşturma (kaynak gösterilmemiş)6 pb) Katkı: halkın köyün geçmişine ilişkin inancını/kültürünü yansıtır, araştırmaya ipucu verir1 pb) Sınırlılık: kuşaktan kuşağa aktarılırken değişebilir, doğruluğu belgelerle kanıtlanmamıştır1 pc) Farklı türde iki uygun kaynak (her biri 2 puan): eski vergi ve nüfus kayıtları (tahrir defterleri gibi), eski haritalar, köy adını konu alan bilimsel çalışmalar, dil bilimcilerin yer adları araştırmaları vb.4 p

    Örnek cevap (tam puan)

    a) Kaynaklardan bilgi toplama: Selin yalnız bir söylence ve bir foruma bakmış, arşiv ve kütüphanelerdeki kaynakları taramamıştır. Kaynağı sorgulama: Forumdaki yazının kime ait olduğunu ve neye dayandığını sorgulamamış, onun da aynı söylenceyi tekrarlıyor olabileceğini düşünmemiştir. Kaynağı yorumlama: Kanıtlanmamış bir söylenceyi “kesin” bilgi gibi yorumlamıştır. Kanıta dayalı ürün oluşturma: Yazısında kaynak göstermediği için çalışma güvenilir değildir. b) Söylence, köy halkının köyün geçmişini nasıl hatırladığını gösterir ve araştırmaya ipucu verir. Ancak kuşaktan kuşağa anlatılırken değişebilir ve belgeyle kanıtlanmadığı için tek başına kesin bilgi sayılamaz. c) Köyün adının geçtiği eski vergi ve nüfus kayıtları (tahrir defterleri) ile köyün adının farklı dönemlerde nasıl yazıldığını gösteren eski haritalar.

ODSGM 9. sınıf tarih 1. dönem 1. yazılı için 6 senaryo yayımladı; okulun zümresi birini seçer ve yazılıyı ona göre hazırlar. Senaryolar yalnız soru sayısında ayrılır: toplam 6-7 soru, tek ünite: 1. üni̇te: geçmi̇şi̇n i̇nşa süreci̇nde tari̇h. Sorular açık uçlu ya da kısa cevaplı; çoktan seçmeli yok, işlem ve gerekçe puanlanır. Kâğıt Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) üzerinden hazırlanır: iki soruyu zümre yazar, gerisi MEB soru havuzundan gelir.

Kaynak: MEB ÖDSGM, 2026-2027 1. Dönem Konu Soru Dağılım Tabloları, ortaöğretim tarih (9. sınıf). Kodlar ve öğrenme çıktıları resmî; soru aralıkları senaryolar arasındaki en az–en çok değerdir.