Adverbial Clauses ve Bağlaçlar: konu anlatımı ve çalışma rehberi

Adverbial clauses, ana cümleye zaman, sebep, sonuç, zıtlık, amaç veya koşul bilgisi katan bağımlı yan cümleciklerdir. Bu cümlecikler bir bağlaçla başlar ve tek başlarına anlam taşımazlar; her zaman bir ana cümleye ihtiyaç duyarlar. Örneğin 'Although it was raining' (Her ne kadar yağmur yağıyordu) ifadesi yarım kalır; 'Although it was raining, we went out' (Yağmura rağmen dışarı çıktık) tam bir anlam oluşturur.

Bu ünitede bağlaçlar altı anlamsal gruba ayrılır: zaman (when, while, as, until, by the time), sebep (because, since, as), sonuç (so, therefore, so...that), zıtlık (although, even though, whereas), amaç (so that, in order to) ve koşul (if, unless). Her grup farklı bir anlam ilişkisi kurar ve cümledeki ipuçlarına göre birbirinden ayrılır. Hangi bağlacın seçileceğini anlamak için önce cümlenin iki parçası arasındaki mantıksal ilişkiyi belirlemek gerekir.

Bağlaç ile edat ayrımı bu ünitede özellikle vurgulanır. 'Although' ve 'despite' her ikisi de zıtlık anlatır; ancak 'although' bir cümleciğin (özne + yüklem) başına gelirken 'despite' bir isim tamlaması ya da '-ing' yapısının önüne gelir. 'Despite the rain, we went out' (Yağmura rağmen dışarı çıktık) doğruyken 'Despite it was raining' yanlıştır. Bu ayrım sınavın en sık test ettiği noktalardan biridir.

Zaman bağlaçlarında en kritik ayrım 'until' ile 'by the time' arasındadır. 'Until' (ta ki ... -e kadar) bir eylemin ne zaman durduğunu gösterir: 'She waited until he arrived' (O gelene kadar bekledi). 'By the time' ise bir eylem gerçekleştiğinde diğerinin çoktan bitmiş olduğunu anlatır: 'By the time he arrived, she had already left' (O geldiğinde, o çoktan ayrılmıştı). Soru cümlesinde 'had + V3' yapısı görünüyorsa 'by the time' ipucunu arayın.

Sebep bağlaçları 'because', 'since' ve 'as' çoğunlukla birbirinin yerine kullanılabilir; ancak nüanslar vardır. 'Because' en güçlü sebep bağlacıdır ve yeni bilgi sunar. 'Since' ve 'as' ise dinleyicinin zaten bildiği bir sebebe gönderme yapar: 'Since you are tired, you should rest' (Yorgun olduğunuz için dinlenmelisiniz). 'Due to' ve 'owing to' ise edat grubudur, arkasından cümle değil isim gelir: 'Due to heavy traffic, she was late' (Yoğun trafik nedeniyle geç kaldı).

Sonuç bağlaçlarında 'so' ve 'therefore' sık karıştırılır. 'So' iki cümleyi doğrudan bağlayan bir bağlaç olarak virgülle kullanılır: 'It was cold, so we stayed inside' (Soğuktu, bu yüzden içeride kaldık). 'Therefore' ise bir bağlaç değil bağlaç zarfıdır; iki ayrı cümleyi birleştirir ve genellikle noktalı virgül ya da yeni cümleyle kullanılır: 'It was cold; therefore, we stayed inside.' Sınav sorularında bu iki yapının birbirinin yerine konulduğu çeldiriciler sıkça yer alır.

YDT'de bağlaçlar doğrudan boşluk doldurma sorularında test edilir. Soru cümlesinde bir zaman ifadesi, neden-sonuç ilişkisi veya zıtlık sinyali varsa doğru bağlacı seçmek gerekir. Cloze test paragraflarında da bağlaçlar akışı sağladığı için boşlukların büyük bölümünü oluşturur. Cümle tamamlama sorularında ise verilen yarım cümlenin bağlacına göre hangi anlam ilişkisinin kurulması gerektiğini belirlemek kritik adımdır.

Bu ünite, İngilizce dil bilgisinin birçok alanıyla kesişir. Zaman bağlaçları, zamanlar ve perfect yapılar ünitesiyle doğrudan bağlantılıdır; çünkü 'by the time' past perfect, 'when' ise simple past ile birlikte çalışır. Koşul bağlaçları ilerleyen konularda koşul cümleleriyle (conditionals) derinleşir. Zıtlık ve amaç bağlaçlarını doğru kullanmak ise paragraf yazma ve çeviri sorularında cümle akışını kurmayı sağlar.

Amaç bağlaçları 'so that' ve 'in order to' arasındaki seçim sınavda sık çıkar. 'So that' arkasından tam cümle (özne + yüklem) alır: 'She studied hard so that she could pass the exam' (Sınavı geçebilmek için çok çalıştı). 'In order to' ise sadece mastar (infinitive) alır ve özneyi tekrarlamaz: 'She studied hard in order to pass the exam.' İki yapı aynı anlamı taşısa da arkasına gelen unsurun cümle mi yoksa mastar mı olduğuna bakarak doğru seçim yapılır.

Çalışmaya anlamsal gruplardan başlayın: önce zaman, sonra sebep, ardından zıtlık bağlaçlarını ayrı ayrı ele alın. Her grubu öğrendikten sonra o grubun bağlaçlarını karşılaştırın; örneğin 'while' ile 'whereas' arasındaki farkı örnek cümlelerle yan yana koyun. 'While I was cooking, she was reading' (Ben yemek pişirirken, o okuyordu) ile 'She is outgoing, whereas her sister is shy' (O dışa dönük, oysa kız kardeşi içe dönük) karşılaştırması bu farkı somutlaştırır.

Her bağlacı kural olarak değil ipucu olarak öğrenin. Cümlede 'since 2010' görürseniz present perfect düşünün; 'for three hours' görürseniz yine present perfect ya da past perfect devreye girer; 'ago' görürseniz simple past bekleyin. 'By the time' görürürseniz cümlenin zaman katmanına bakın: hangisi önce bitti? Bağlaçları bu şekilde ipuçlarına bağlayarak öğrenmek, sınav sırasında otomatik tanıma sağlar ve süreyi kısaltır.

Öğrendikten sonra mutlaka karışık alıştırma yapın; çünkü sınav bağlaçları ayrı ayrı değil, birbirine karıştırılmış seçenekler olarak sunar. Bir cümlede hem 'although' hem 'despite' seçeneği varsa bağlacın ardından gelen yapının cümle mi isim mi olduğuna bakın. Hata yaptığınız soruları bir kenara not alın ve o bağlaç çiftini iki gün sonra tekrar çalışın. Tekrar aralıklı yapıldığında akılda kalıcılık artar ve sınav stresinde bile doğru şık görünür hale gelir.

En sık yapılan hata 'despite' ve 'although' karıştırmaktır. Öğrenciler 'despite it rained' gibi yanlış yapılar üretir; oysa 'despite' edat olduğu için arkasına doğrudan cümle gelmez. Doğrusu 'despite the rain' ya da 'despite it raining' şeklinde olmalıdır. Bu hatayı önlemek için kendinize şunu sorun: bağlacın ardından özne + yüklemden oluşan tam bir cümle mi geliyor? Eğer evet ise 'although' seçin, değilse 'despite' veya 'in spite of' kullanın.

İkinci yaygın hata 'since' bağlacının hem zaman hem sebep anlamına gelmesinden kaynaklanan karışıklıktır. 'Since she left' ifadesi 'o gittiğinden beri' (zaman) ya da 'o gittiği için' (sebep) anlamını taşıyabilir. Sınav sorularında bu belirsizlikten kaçınmak için cümlenin geri kalanına bakın: zaman ifadesi ya da zaman dilimi varsa zaman anlamı öne çıkar; mantıksal neden-sonuç ilişkisi varsa sebep anlamı geçerlidir. Bağlamı görmezden gelerek ezberci seçim yapmak bu hata tipinde çoğu zaman yanlış şıka götürür.

Üçüncü hata 'so' ile 'therefore' arasındaki söz dizimi farkını göz ardı etmektir. 'So' bir bağlaçtır ve iki bağımsız cümleyi virgülle birleştirerek kullanılır; 'therefore' ise bir zarf olup cümlenin başına ya da ortasına gelir ve önceki cümleye noktalı virgülle ya da yeni cümleyle bağlanır. 'It rained, so the match was cancelled' doğruyken 'It rained, therefore the match was cancelled' noktalama açısından hatalıdır. Bu farkı örnekli görmek, sınav cümlelerinde bağlacın konumuna dikkat etme alışkanlığı kazandırır.

• Cümlede 'by the time' gördüğünüzde hemen diğer cümlecikteki zamana bakın: önceki eylem bitmişse past perfect (had + V3) beklenir.
• Boşluktan sonra tam bir cümle (özne + yüklem) geliyorsa 'despite' yerine 'although' ya da 'even though' seçin.
• 'So that' ile 'in order to' arasında seçerken yalnızca şuna bakın: arkasında özne + yardımcı fiil varsa 'so that', sadece mastar varsa 'in order to' kullanın.
• 'Since' içeren bir seçeneği değerlendirirken cümlenin geri kalanında zaman dilimi mi yoksa sonuç mu olduğuna bakarak zaman-sebep belirsizliğini hemen çözün.

Aşağıdaki sorular Dubba editör ekibi tarafından bu ünite için hazırlandı. Cevabı görmeden önce kendin çözmeyi dene.

DubbAI'ye 'although/despite, since (zaman/sebep), by the time/until çiftleri üzerinden 5 soruluk karışık bağlaç testi oluştur' diyebilirsiniz; böylece en çok karıştırdığınız çiftlere odaklanan kişisel bir pratik seti elde edersiniz.