Matematik · TYT temeli
Üslü sayılar: kurallar, konu anlatımı ve çözümlü sorular
Üslü sayılar (üslü ifadeler) konusu 14 küçük adımda: her adımda kural, çözümlü örnek, çözümlü sorular ve tipik hatalar. İstersen seviyeni bulup yalnızca eksik olduğun adımları çalış.
Son güncelleme:
Üslü sayı, bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımıdır: ifadesinde taban, üstür. Tabanlar aynıysa çarpmada üsler toplanır, bölmede çıkarılır; üssün üssünde üsler çarpılır. Negatif üs sayıyı negatif yapmaz, çarpmaya göre tersini aldırır. Sıfırdan farklı her sayının sıfırıncı kuvveti 1'dir.
Hangi adımda eksiğin var?
6-8 kısa soruluk seviye tespiti bildiğin adımları atlar, eksik olan en temel adımı bulur. Sonra her adımı kısa ders ve art arda 3 doğruyla kapatırsın. Ücretsiz, kayıt gerekmez.
Seviyeni bul ve çalışÜslü sayılar kuralları
Konunun bütün kuralları tek tabloda. Her kuralın anlatımı ve çözümlü soruları kendi sayfasında.
| Kural | Formül |
|---|---|
| Üs Nedir | ( tane) |
| Negatif Sayının Kuvveti | : çiftse pozitif, tekse negatif |
| Sıfırıncı Kuvvet | () |
| Negatif Üs | () |
| Kesrin Negatif Üssü | |
| Üslü Sayılarda Çarpma | |
| Üslü Sayılarda Bölme | () |
| Üssün Üssü | |
| Üslü Sayılarda Toplama ve Çıkarma | |
| Üsleri Aynı Olan Sayılarda Çarpma ve Bölme | |
| Üslü Sayılarda Taban Eşitleme | |
| Üslü Denklemler | () |
Bu sayfalar tam sayı üsleri kapsar. Rasyonel (kesirli) üsler ve köklü sayılar ayrı bir konudur.
Üslü sayılar konu anlatımı: 14 adım
Adımlar birbirine dayanır: örneğin negatif üssü anlamadan üslü sayılarda bölme oturmaz. Bu yüzden sıra önemlidir; yukarıdan aşağı ilerle.
1. Temeller
Ortaokuldan gelen dört temel
- 1. Tam Sayılarda Çarpma ve İşaret Kuralı
Tam sayılar çarpılırken işareti eksi sayısı belirler: çift sayıda eksi pozitif, tek sayıda eksi negatif sonuç verir. Kural, örnek ve çözümlü sorular.
- 2. Kesirlerde Çarpma ve Çarpmaya Göre Ters
Kesirlerde çarpmada pay payla, payda paydayla çarpılır. Çarpmaya göre ters, pay ile paydanın yer değiştirmiş hâlidir. Kural ve çözümlü sorular.
- 3. Üs Nedir
Üslü sayıda alttaki sayı taban, üstteki sayı üstür. Üs, tabanın kendisiyle kaç kez çarpılacağını gösterir: 2 üssü 5, beş tane 2'nin çarpımıdır ve 32 eder.
- 4. Negatif Sayının Kuvveti
Parantezli negatif sayının çift kuvveti pozitif, tek kuvveti negatiftir. Parantez yoksa eksi dışarıda kalır: (−3)² = 9, ama −3² = −9. Çözümlü sorular.
2. Sıfır ve negatif üs
Üs küçülünce ne olur?
- 5. Sıfırıncı Kuvvet
Sıfırdan farklı her sayının sıfırıncı kuvveti 1'dir. Üs bir azaldığında sonuç tabana bölünür; a üssü 1, a olduğundan bir adım sonrası a üssü 0, 1 olur.
- 6. Negatif Üs
Negatif üs sayıyı negatif yapmaz; sayının çarpmaya göre tersini aldırır. Örneğin 2 üssü −3, 1/8'dir; −8 değildir. Kural, örnek ve çözümlü sorular.
- 7. Kesrin Negatif Üssü
Negatif üs kesri ters çevirir ve üs pozitif olur. Örneğin 1/2 üssü −3, 2 üssü 3'e yani 8'e eşittir. Kural, çözümlü örnek ve tipik yanlışlar.
3. Üs kuralları
Çarpma, bölme, üssün üssü, toplama
- 8. Üslü Sayılarda Çarpma
Tabanları aynı olan üslü sayılar çarpılırken üsler toplanır. Üsler çarpılmaz; üslerin çarpıldığı durum üssün üssüdür.
- 9. Üslü Sayılarda Bölme
Tabanları aynı olan üslü sayılar bölünürken paydaki üsten paydadaki üs çıkarılır. Sıra önemlidir: üstteki eksi alttaki.
- 10. Üssün Üssü
Üslü bir sayının kuvveti alınırken üsler çarpılır. Örneğin 2 üssü 3'ün karesi, 2 üssü 6'dır ve 64 eder. Kural, çözümlü örnek ve çözümlü sorular.
- 11. Üslü Sayılarda Toplama ve Çıkarma
Toplama ve çıkarmada üs kuralı yoktur; üsler toplanmaz. Tabanı ve üssü aynı olan terimler sayılır, üsler farklıysa küçük kuvvet ortak çarpana alınır.
- 12. Üsleri Aynı Olan Sayılarda Çarpma ve Bölme
Üsler aynıysa tabanlar çarpılır ya da bölünür, üs aynı kalır. Örneğin 2 üssü 3 ile 5 üssü 3'ün çarpımı, 10 üssü 3'tür.
4. Taban ve denklem
Tabanı eşitle, denklemi çöz
- 13. Üslü Sayılarda Taban Eşitleme
Farklı tabanlı üslü sayılar, büyük taban küçüğün kuvveti olarak yazılarak aynı tabana çevrilir. Örneğin 8 üssü 4, 2 üssü 12'ye eşittir.
- 14. Üslü Denklemler
Üslü denklemde iki taraf aynı tabanda yazılır; tabanlar eşit olduğunda üsler de eşittir. Sonra üslerden oluşan basit denklem çözülür.
TYT'de üslü sayılar
MEB'in 2018-2025 TYT çıkmış sorular kitabındaki konu dağılım tablosuna göre “Üslü İfadeler ve Denklemler” başlığından sekiz sınavın her birinde 2 soru çıktı. Üs kuralları köklü sayılar gibi sonraki konuların da temelidir.
Üs sorularında çoğu zaman üç adım birlikte kullanılır: tabanları eşitlemek, aynı tabanda üsleri toplayıp çıkarmak ve üslü terimleri ortak çarpan parantezine almak. Üçünün de anlatımı kendi sayfasında: taban eşitleme, üslü sayılarda çarpma ve üslü sayılarda toplama ve çıkarma.
Sık sorulan sorular
Üslü sayı nedir?
Üslü sayı, bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımının kısa yazılışıdır. Alttaki sayı taban, üstteki sayı üstür; üs, tabanın kaç kez çarpılacağını gösterir. Örneğin 2 üssü 5, beş tane 2'nin çarpımıdır ve 32 eder.
Üslü sayılarda çarpma ve bölme nasıl yapılır?
Tabanlar aynıysa çarpmada üsler toplanır, bölmede paydaki üsten paydadaki üs çıkarılır. Üsler aynı, tabanlar farklıysa tabanlar çarpılır ya da bölünür ve üs aynı kalır.
Negatif üs ne demek?
Negatif üs sayıyı negatif yapmaz; sayının çarpmaya göre tersini aldırır. 2 üssü −3, 1 bölü 2 üssü 3'e yani 1/8'e eşittir. Kesirli bir sayının negatif üssü alınırken kesir ters çevrilir.
Bir sayının sıfırıncı kuvveti kaçtır?
Sıfırdan farklı her sayının sıfırıncı kuvveti 1'dir. Üs bir azaldığında sonuç tabana bölünür; sayının birinci kuvveti kendisi olduğundan, bir adım sonrası 1 olur.
Üslü sayılarda toplama nasıl yapılır?
Toplamada üsler toplanmaz. Tabanı ve üssü aynı olan terimler sayılır: iki tane 3 üssü 4, 2 çarpı 3 üssü 4 eder. Üsler farklıysa küçük kuvvet ortak çarpan olarak dışarı alınır.
TYT'de üslü sayılardan kaç soru çıkar?
MEB'in 2018-2025 TYT çıkmış sorular kitabındaki konu dağılımına göre “Üslü İfadeler ve Denklemler” başlığından sekiz sınavın her birinde 2 soru çıktı. Üs kuralları ayrıca problem ve denklem sorularının içinde de kullanılır.
Üslü sayılar hangi sınıfta öğrenilir?
Tam sayı üsler ve temel üs kuralları ortaokulda, 8. sınıfta işlenir. 9. sınıfta konu gerçek sayılara genişler ve köklü gösterimlerle birlikte ele alınır. Bu sayfalar tam sayı üsleri kapsar.