10. sınıf · 1. dönem 2. yazılı
Biyoloji · Senaryo 2
6 ana soru · 14 madde · 100 puan · 40 dakika
- Soru 117 puan
Kaan, bir spor mağazasında satılan bir besin takviyesinin tanıtım broşüründe aşağıdaki üç ifadeyi okumuş ve bunların doğru olup olmadığını sorgulamaya karar vermiştir.
- İfade I: “Tabletteki hazır ATP mideden kana geçer, kanla taşınarak kas hücrelerinin içine girer.”
- İfade II: “Tek bir tablet, kaslarınızda bir hafta yetecek kadar ATP deposu oluşturur.”
- İfade III: “Tableti kullanan sporcunun hücreleri artık besinlerden ATP üretmek zorunda kalmaz.”
Kaan, ifadeleri sorgulamadan önce ATP molekülünün yapısını aşağıdaki tabloda özetlemiştir.
Bileşen Açıklama Azotlu organik baz Adenin Şeker Riboz Fosfat grubu sayısı Üç Adenin ile riboz arasındaki bağ ? Riboz ile fosfat grubu arasındaki bağ ? Fosfat grupları arasındaki bağlar ? Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
1.1. Kaan'ın tablosunda soru işaretiyle gösterilen üç bağ türünü adlandırınız. Ardından adenozin, AMP ve ADP moleküllerinin her birinin ATP'den yapısal farkını birer cümleyle yazınız.
1.2. Broşürdeki üç ifadenin her birini ATP'nin özelliklerine dayanarak sorgulayınız ve neden bilimsel olarak hatalı olduğunu açıklayınız. Açıklamanızda hücrenin ATP'yi nasıl kullanıp yeniden oluşturduğunu fosforilasyon ve defosforilasyon kavramlarıyla belirtiniz.
dubba.com.tr · 10. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 1
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 217 puan
Zeynep, okul bilim fuarı için “Canlılarda Sindirim” başlıklı bir sunum hazırlamaktadır. Sunumun bir bölümünde aşağıdaki canlı listesini kullanmayı planlamaktadır.
Canlı listesi: amip, akyuvar, sünger, çürükçül mantar, salyangoz, koyun
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
2.1. Listedeki canlıları hücre içi sindirim yapanlar ve hücre dışı sindirim yapanlar olarak sınıflandırınız. Sınıflandırmada kullandığınız ölçütü bir cümleyle belirtiniz.
2.2. Listedeki çürükçül mantar ve koyun hücre dışı sindirim yapar. Bu iki canlıda sindirim enzimlerinin besinle karşılaştığı yeri karşılaştırınız. Ardından koyunda sindirimin özelleşmiş bir sindirim kanalında gerçekleşmesinin canlıya sağladığı yararı ve çürükçül mantarların hücre dışı sindiriminin doğadaki sonucunu açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 2
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 317 puan
Biyoloji öğretmeni; güvercin, tilki, tavşan ve geyiğin sindirim yapılarına ait özellikleri aşağıdaki numaralı kutulara yazmıştır.
Kutu No Özellik 1 Kesici dişler 2 Büyük, sivri köpek dişleri 3 Geniş, çıkıntılı yüzeyli azı dişleri 4 Diş yok, ağız gaga biçiminde 5 Tek bölmeli mide 6 Dört bölmeli mide 7 Bezli mide ve kaslı mide (taşlık) 8 Kursak 9 Vücut boyutuna göre kısa sindirim kanalı 10 Vücut boyutuna göre uzun sindirim kanalı 11 Selülozu sindiren mikroorganizmalar kör bağırsakta bulunur 12 Selülozu sindiren mikroorganizmalar işkembe ve börkenekte bulunur (Aynı numara birden fazla sorunun cevabı olarak kullanılabilir.)
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
3.1. Tavşan ile geyikte ortak olarak bulunan üç kutunun numarasını yazınız. Ardından bu iki otçulun selülozu sindirme biçimini, ilgili kutu numaralarını kullanarak mide yapısı ve selüloz sindiriminin gerçekleştiği yer bakımından karşılaştırınız.
3.2. Dört canlıdan yalnızca güvercinde bulunan üç kutunun numarasını yazınız. Ardından güvercinde diş bulunmamasının sindirimde nasıl karşılandığını bu yapıların görevlerini belirterek açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 3
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 417 puan
Ece, ince bağırsağın iç yüzeyinin emilime nasıl uyum sağladığını göstermek için eşit uzunlukta üç boru modeli hazırlamış ve modellerin iç yüzey alanlarını, A modelinin alanı 1 kabul edilerek karşılaştırmıştır.
Model İç yüzeyin yapısı Göreli iç yüzey alanı A Düz 1 B Parmak biçiminde çıkıntılarla kaplı 10 C B'deki çıkıntıları oluşturan her hücrenin boşluğa bakan yüzünde fırça biçiminde uzantılar var 200 Ece, B ve C modellerindeki her çıkıntının içine biri kırmızı, biri sarı olmak üzere iki ince hortum yerleştirmiştir. Kırmızı hortum kılcal kan damarını, sarı hortum lenf kılcalını temsil etmektedir.
Ece'nin öğretmeni modeli inceledikten sonra şu soruyu yöneltmiştir: “İnce bağırsağındaki çıkıntılar hasar görerek düzleşmiş, ancak sindirim enzimleri normal çalışan bir kişinin bağırsağı hangi modele benzer? Bu kişide enerji eldesi nasıl etkilenir?”
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
4.1. B ve C modellerindeki çıkıntı ve uzantıların ince bağırsaktaki karşılıklarını adlandırınız. Ardından hangi modelin emilime en uygun olduğunu tablodaki veriye dayanarak gerekçesiyle belirtiniz.
4.2. Çıkıntıların içinde iki ayrı taşıma yolu bulunmasının nedenini açıklayınız. Açıklamanızda glikoz ve amino asitlerin hangi yola geçtiğini, yağ asidi ve gliserolün ise epitel hücresinde hangi yapıya dönüştürülerek hangi yola geçtiğini şilomikron kavramıyla belirtiniz.
4.3. Öğretmenin sözünü ettiği kişide besinler normal biçimde sindirilse bile vücut hücrelerinin enerji eldesinin neden azalacağını sindirim, emilim ve taşıma süreçlerini ilişkilendirerek açıklayınız.
dubba.com.tr · 10. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 4
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 516 puan
Uzun bir çöl yolculuğunda günlerce beslenemeyen bir devenin hücreleri, enerji ihtiyacını vücuttaki depo besinlerden karşılar. Devenin hörgücünde büyük miktarda yağ, karaciğer ve kaslarında glikojen depolanmıştır; açlık uzadıkça kas proteinleri de yıkılmaya başlar. Bir veteriner hekimlik öğrencisi, bu üç besin grubunun eşit kütlelerinin hücrelerde oksijenli solunumla yıkımına ilişkin bilgileri, adlarını X, Y ve Z harfleriyle gizleyerek aşağıdaki tabloda özetlemiştir.
Özellik (eşit kütle için) X Y Z Yıkım sırasında tüketilen O₂ miktarı Çok Az Az Yıkım sonucunda açığa çıkan CO₂ miktarı Çok Az Az Yapı taşlarının hücresel solunuma katıldığı basamak Glikolizin ara basamakları ve Asetil-CoA Glikoliz Karbon sayısına göre Asetil-CoA, piruvat ya da Krebs döngüsü Yapı taşı solunuma katılmadan önce yapısından bir grup uzaklaştırılır mı? Hayır Hayır Evet Not: “Çok” ve “Az” üç besin grubu arasındaki göreli farkı gösterir; Y ile Z'nin değerleri birbirine yakındır.
Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.
5.1. X, Y ve Z'nin hangi besin grubu olduğunu ve hücresel solunuma katılan yapı taşlarını belirleyiniz. Her belirleme için tablodaki iki farklı veriyi gerekçe olarak kullanınız.
5.2. X'in yapı taşlarının hücresel solunuma iki farklı basamaktan katılmasının nedenini açıklayınız. Açıklamanızda hangi yapı taşının hangi basamaktan katıldığını belirtiniz.
dubba.com.tr · 10. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 5
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla. - Soru 616 puan
Defne, etil alkol fermantasyonunu gözlemlemek için bir deney kurmuştur. Dört özdeş cam şişeye eşit miktarda ılık su ve eşit miktarda taze ekmek mayası koymuş, şişelere farklı miktarlarda sofra şekeri eklemiştir. Her şişenin ağzına özdeş birer balon geçirmiş ve şişeleri aynı sıcaklıktaki ortamda bekletmiştir. Belirli aralıklarla balonların çevresini ölçerek başlangıca göre artışı aşağıdaki tabloya kaydetmiştir.
Şişe Eklenen şeker (g) 30. dk çevre artışı (cm) 60. dk çevre artışı (cm) 90. dk çevre artışı (cm) 1 0 0 0 0 2 5 3 7 11 3 10 6 13 20 4 15 8 16 25 Bu deneyle ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız.
6.1. Bu deneyin bağımsız değişkenini, bağımlı değişkenini ve kontrol değişkenlerinden ikisini belirleyiniz. Ardından Şişe 1'in deneydeki işlevini açıklayınız.
6.2. Balonların şişmesine neden olan gazı ve bu gazın hangi fermantasyon türünde oluştuğunu belirtiniz. Bu fermantasyon türünde piruvatın hangi ara ürüne, ardından hangi son ürüne dönüştürüldüğünü açıklayınız.
6.3. Defne, Şişe 1'deki balonun hiç şişmediğini gözlemlemiştir. Bu gözlemin nedenini, fermantasyonun glikolizin devamlılığındaki rolünü açıklayarak gerekçelendiriniz.
dubba.com.tr · 10. sınıf biyoloji · senaryo 2 · Soru 6
Önce kâğıda çöz; sonra ölçütü ve olası cevabı burada gör, kendini puanla.
Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu kâğıttaki konuları test et
Kâğıtta puan kaybettiğin konunun 12 soruluk testini çöz; çözümler test bitince açılır. Her konunun ilk iki testi ücretsiz, hesap gerekmez.
- BİY.10.1.1 · kâğıtta 1 soruCanlıların yaşamına devam edebilmesi için enerjinin gerekliliğini sorgulayabilmeTesti çöz
- BİY.10.1.5 · kâğıtta 2 soruCanlılarda sindirim çeşitlerini ve yapılarını sınıflandırabilmeTesti çöz
- BİY.10.1.6 · kâğıtta 1 soruİnsanda enerji eldesi için sindirim, emilim ve taşıma süreçlerinin gerekliliği ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilmeTesti çöz
- BİY.10.1.8 · kâğıtta 1 soruFarklı besin gruplarından enerji eldesi süreçlerini karşılaştırabilmeTesti çöz
- BİY.10.1.9 · kâğıtta 1 soruFermantasyon ile ilgili deney yapabilmeTesti çöz
Cevap ve puanlama anahtarı
Bu senaryonun anahtarı açık: her maddenin tam puan ölçütü, olası yanıtı, kısmi ve sıfır puan durumu aşağıda. Önce kâğıdı çöz, sonra aç.
Anahtarı göster: tam puan, kısmi puan, olası yanıt
Puanlama anahtarı ve örnek cevaplar Dubba’nın hazırladığı örneklerdir; resmî değerlendirme ölçütleri ODSGM ve okulun tarafından belirlenir. Yasal uyarı (yeni sekmede açılır).
Kendini puanla
Anahtardaki ölçütlere bakarak her maddeden aldığın puanı yaz ya da Tam / 0 düğmesine bas. Toplamın ve konu konu durumun hemen çıkar.
Toplam: 0 / 100