Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları
Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.
MAT.11.3.1 · f (x) = sinx (x ∈ ℝ), f (x) = cosx (x ∈ ℝ), f (x) = tanx (x ∈ ℝ, x ≠ π/2 + kπ, k ∈ ℤ ) ve f (x) = cotx (x ∈ ℝ, x ≠ kπ, k ∈ ℤ) şeklinde tanımlı trigonometrik referans fonksiyonların nitel özellikleri ile bu fonksiyonlardan türetilen [g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] trigonometrik fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
MAT.11.3.2 · Trigonometrik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemleri içeren problemleri çözebilme
12 çözümlü soru
1.Kolay
MAT.11.3.1 · f (x) = sinx (x ∈ ℝ), f (x) = cosx (x ∈ ℝ), f (x) = tanx (x ∈ ℝ, x ≠ π/2 + kπ, k ∈ ℤ ) ve f (x) = cotx (x ∈ ℝ, x ≠ kπ, k ∈ ℤ) şeklinde tanımlı trigonometrik referans fonksiyonların nitel özellikleri ile bu fonksiyonlardan türetilen [g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] trigonometrik fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: a) Trigonometrik referans fonksiyonların nitel özelliklerini (tanım kümesi, görüntü kümesi, işareti, artanlığı-azalanlığı, maksimum-minimum noktaları, sıfırları, bire birliği, tekliği-çiftliği, örtenliği, periyodu) matematiksel temsilleri kullanarak belirler.
11. sınıf öğrencileri, trigonometrik referans fonksiyonların nitel özelliklerini incelemek için bir araştırma ödevi hazırlamıştır. Bir grup, seçtiği referans fonksiyonun birim çemberdeki karşılıklarını incelemiş ve bazı değerleri aşağıdaki tabloya kaydetmiştir.
x
0
4π
2π
43π
π
f(x)
0
1
tanımsız
−1
0
Tablodaki x değerleri dikkate alındığında f fonksiyonunun sıfırlarının kümesi aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 1
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Bir fonksiyonun sıfırı, fonksiyon değerinin 0 olduğu x değeridir. Tabloda f(0)=0 ve f(π)=0 olduğundan 0 ve π sıfırdır. f(4π)=1 ve f(43π)=−1 olduğundan bu değerler sıfır değildir. f(2π) tanımsız olduğundan 2π tanım kümesinde yoktur; dolayısıyla sıfır da değildir. Bu nedenle sıfırların kümesi {0,π} olur.
2.Kolay
MAT.11.3.1 · f (x) = sinx (x ∈ ℝ), f (x) = cosx (x ∈ ℝ), f (x) = tanx (x ∈ ℝ, x ≠ π/2 + kπ, k ∈ ℤ ) ve f (x) = cotx (x ∈ ℝ, x ≠ kπ, k ∈ ℤ) şeklinde tanımlı trigonometrik referans fonksiyonların nitel özellikleri ile bu fonksiyonlardan türetilen [g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] trigonometrik fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: e) Varsayımlarından yararlanıp farklı durumlarla ilgili örüntüleri listeleyerek türetilen fonksiyonların nitel özellikleriyle ilgili örüntüleri geneller.
Bir doğa yürüyüşü grubu, haritasındaki parkurların başlangıç noktasına göre yükseklik değişimini metre cinsinden h(x)=k⋅sin(mx)+s modelleriyle inceliyor. Burada x, parkur üzerindeki konumu radyan cinsinden gösteren gerçel sayıdır. Haritada üç parkurun periyodu yazılıdır; Tepe turu parkurunun periyodu boş bırakılmıştır.
Parkur
Yükseklik modeli
Periyot
Çamlık
h(x)=3sin(x)+2
2π
Dereboyu
h(x)=3sin(2x)+2
π
Sırt yolu
h(x)=6sin(2x)−1
π
Tepe turu
h(x)=6sin(4x)−1
—
Tablodaki modeller ve periyotlar karşılaştırılarak örüntü genellendiğinde Tepe turu parkurunun periyodu aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 2
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Tablodaki durumlar yan yana sıralanır.
Çamlıkta m=1 iken periyot 2π=12π dir.
Dereboyunda m=2 olunca periyot π=22π olur; yani m iki katına çıkınca periyot yarıya iner.
Sırt yolunda m yine 2 dir; k ve s değişmesine rağmen periyot yine π dir. Öyleyse periyot k ve s değerlerine bağlı değildir, T=∣m∣2π dir.
Tepe turunda m=4 olduğundan T=42π=2π bulunur. Aynı sonuç, Sırt yolundaki π periyodunun m iki katına çıktığı için yarıya inmesiyle de görülür.
3.Kolay
MAT.11.3.1 · f (x) = sinx (x ∈ ℝ), f (x) = cosx (x ∈ ℝ), f (x) = tanx (x ∈ ℝ, x ≠ π/2 + kπ, k ∈ ℤ ) ve f (x) = cotx (x ∈ ℝ, x ≠ kπ, k ∈ ℤ) şeklinde tanımlı trigonometrik referans fonksiyonların nitel özellikleri ile bu fonksiyonlardan türetilen [g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] trigonometrik fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: ç) Trigonometrik referans fonksiyonlar ile bu fonksiyonlardan türetilen fonksiyonların grafik temsilleri ile cebirsel temsilleri arasındaki ilişkiyi ifade eder.
Bir okul binasının ön cephesinde, üst kenarı sinüs eğrisi biçiminde dalgalanan bir güneş kırıcı panel bulunmaktadır. Bu üst kenarın yerden yüksekliğinin grafiği, y=sinx referans fonksiyonunun grafiğine yalnızca dikey gerilme ve yukarı öteleme uygulanarak elde edilmiştir. Cephe ölçümünde üst kenarın yerden en büyük yüksekliği 6 m, en küçük yüksekliği 2 m olarak belirlenmiştir.
Mimar bu profili g(x)=ksinx+s (k>0, s>0) biçiminde modelliyor. Buna göre g fonksiyonunun cebirsel temsili aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 3
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
y=sinx grafiği [−1,1] aralığında değer alır. Dikey gerilme katsayısı k>0 olduğundan ksinx ifadesi [−k,k] aralığındadır. Buna s kadar yukarı öteleme eklenince g fonksiyonunun görüntüsü [s−k,s+k] olur.
Ölçülen en büyük yükseklik s+k=6, en küçük yükseklik s−k=2 dir.
İki eşitlik toplanırsa 2s=8 olduğundan s=4 bulunur. İki eşitlik çıkarılırsa 2k=4 olduğundan k=2 bulunur.
Bu nedenle g(x)=2sinx+4 olur. Doğru cevap D seçeneğidir.
4.Kolay
MAT.11.3.2 · Trigonometrik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemleri içeren problemleri çözebilme
Okulun fen bilimleri kulübü, basit sarkaç deneyinde sarkacın denge konumuna göre sapma açısını inceliyor. Sarkacın t saniye sonraki sapma açısı, radyan cinsinden θ(t)=6πcos(πt) modeli ile veriliyor. Öğrenciler, 0<t<2 aralığında sarkacın denge konumundan geçtiği, yani θ(t)=0 olduğu tüm anları bulmak istiyor.
Bu problemi çözmek için aşağıdakilerden hangisi uygun bir stratejidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 4
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
θ(t)=0 ise 6πcos(πt)=0 olur. 6π=0 olduğundan bu, cos(πt)=0 demektir. 0<t<2 eşitsizliği π ile çarpılınca 0<πt<2π elde edilir. α=πt için (0,2π) aralığında cosα=0 eşitliği α=2π ve α=23π değerlerinde sağlanır. Bunlar t=21 ve t=23 çözümlerini verir; her ikisi de (0,2) içindedir. B seçeneği denklemi ve aralık koşulunu birlikte kullandığı için uygun stratejidir. A ikinci kökü dışarıda bırakır. Fonksiyonun periyodu T=π2π=2 olduğundan C, aralığı ve periyodu yanlış genişletir. θ(t)=6π iken cos(πt)=1 olur; bu denge değil, en büyük sapmadır, dolayısıyla D uygun değildir. cos(πt) sıfır ve negatif değerler de aldığından E yanlıştır.
5.Orta
MAT.11.3.1 · f (x) = sinx (x ∈ ℝ), f (x) = cosx (x ∈ ℝ), f (x) = tanx (x ∈ ℝ, x ≠ π/2 + kπ, k ∈ ℤ ) ve f (x) = cotx (x ∈ ℝ, x ≠ kπ, k ∈ ℤ) şeklinde tanımlı trigonometrik referans fonksiyonların nitel özellikleri ile bu fonksiyonlardan türetilen [g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] trigonometrik fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: f) Genellemelerinin varsayımlarını karşılayıp karşılamadığını kontrol eder.
Okul kantini ders günlerinde 6 saat açık kalır ve öğrenciler bu sürede tost alışverişi yapar. Kantin sorumlusu, açılıştan sonra geçen t saatte bir saatte satılan tost sayısını g(t)=25−10cos(3πt), t∈[0,6] modeliyle verir. Deniz; f(t)=cost fonksiyonunun periyodunun 2π, görüntü kümesinin [−1,1] olması varsayımlarından hareketle şu genellemeyi yazar: "g(t)=s+k⋅cos(mt) biçimindeki fonksiyonlarda periyot yalnızca m'ye bağlıdır ve T=∣m∣2π değerini alır. Ayrıca k<0 iken en büyük değer s+k, en küçük değer s−k olur." Bu modelde s=25, k=−10 ve m=3π tür.
Deniz'in genellemesi, bu varsayımlar ve modeldeki s, k, m değerleri kullanılarak kontrol edildiğinde hangi sonuç elde edilir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 5
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Model g(t)=25+(−10)cos(3πt) biçimindedir; yani s=25, k=−10 ve m=3π tür. Kosinüsün periyodu 2π olduğundan T=∣m∣2π=π/32π=6 olur. Deniz'in periyot ifadesi bu değerle uyumludur; periyot kısmı varsayımı karşılar. Kosinüs [−1,1] aralığındaki her değeri aldığından k⋅cos(mt) ifadesi [−∣k∣,∣k∣]=[−10,10] aralığındadır. Bu nedenle g'nin en büyük değeri 25+10=35, en küçük değeri 25−10=15 olur; her iki uç değere de t∈[0,6] aralığında ulaşılır. Deniz'in değer iddiası ise en büyük değeri s+k=15, en küçük değeri s−k=35 olarak verir. Bu sonuçlar görüntü kümesi varsayımıyla çeliştiğinden genellemenin değer kısmı varsayımları karşılamaz. Kontrolün sonucu D seçeneğidir.
6.Orta
MAT.11.3.2 · Trigonometrik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemleri içeren problemleri çözebilme
Süreç bileşeni: ğ) Problemin olası çözüm stratejilerinin trigonometrik fonksiyon içeren farklı problem durumlarında kullanımı ile ilgili çıkarımlar yapar.
Bilim fuarındaki "Periyodik Hareket" projesinde bir grup iki düzenek kurmuştur. Birinci düzenek bir basit sarkaçtır. İki açı ölçümünün eşit olduğu anlar, periyodu 2π olan sin(t−6π)=cost, 0<t<2π denklemiyle modellenmiştir. Grup denklemi sinA=sinB özdeşliğine indirgemiş, bir periyotluk aralıkta 2 çözüm bulmuş ve bu sayıyı grafiklerin kesişim noktalarıyla doğrulamıştır. İkinci düzenek sabit açısal hızla dönen bir disktir. Disk üzerindeki bir noktanın yatay ve düşey konumlarının eşit olduğu anlar sin(2t)=cos(2t), 0<t<2π denklemiyle modellenmiştir.
Buna göre, birinci düzenekteki çözüm stratejisinin ikinci düzeneğe uyarlanmasıyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 6
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
İkinci denklem de yalnızca birinci kuvvet içeren g(t)=h(t) biçimindedir; cos(2t)=sin(2π−2t) yazılınca birinci düzenekteki sinA=sinB stratejisi aynen uygulanır. sin(2(t+π))=sin(2t+2π)=sin(2t) olduğundan her iki tarafın esas periyodu π'dir. Uzunluğu 2π olan aralık bu yüzden 2 periyot kapsar. u=2t dönüşümü her bir periyodu, birinci modeldeki bir tam periyoda taşır; orada aynı özdeşlik 2 çözüm verdiğinden her periyotta 2 eşitlik vardır. Toplam çözüm sayısı 2⋅2=4 olur. Doğrulama: sin(2t)=cos(2t) ve bu noktalarda cos(2t)=0 olduğundan tan(2t)=1, yani 2t=4π+nπ ve t=8π+n2π (n∈Z). 0<t<2π koşulu −41<n<415 verir; n=0,1,2,3 için dört kök 8π, 85π, 89π ve 813π bulunur. sinA=π−B kolu 0=2π+2kπ çelişkisini verdiğinden ek kök yoktur.
7.Orta
MAT.11.3.2 · Trigonometrik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemleri içeren problemleri çözebilme
Bir kentte bisiklet yolu ile ona paralel uzanan yaya yolu, bir viraj boyunca virajın merkez açısı x radyan olmak üzere modellenmiştir. İncelenen viraj 0<x<2π aralığındadır. Bisiklet yolunun referans düzleme göre yüksekliği h(x)=2+sinx metre, yaya yolunun yüksekliği ise k(x)=2+cosx metre olarak verilmiştir. Ulaşım planlamacısı, iki yolu bağlayacak rampa sayısını belirlemek üzere şu çıkarımı yapmıştır: «Bu aralıkta iki yolun yüksekliği yalnız bir kez eşitlenir; bu yüzden tek bir bağlantı noktası yeterlidir.»
Bu çıkarımın geçerliliği aşağıdakilerden hangisiyle doğru değerlendirilir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 7
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Yüksekliklerin eşitlenmesi h(x)=k(x) demektir: 2+sinx=2+cosx, yani sinx=cosx. cosx=0 iken sinx=±1=0 olduğundan bu açılar eşitliği sağlamaz; her iki yana cosx ile bölmek geçerlidir ve tanx=1 elde edilir. Genel çözüm x=4π+nπ (n∈Z) dir. 0<x<2π aralığında n=0 için x=4π, n=1 için x=45π kalır; n=2 ve n=−1 aralığın dışındadır. Yerine koyma: sin4π=cos4π ve sin45π=cos45π olduğundan her iki değer de köktür. Grafiksel olarak y=2+sinx ile y=2+cosx, y=sinx ile y=cosx ile aynı apsislerde kesişir; bir periyotta bu kesişim iki kez olur. Sözel olarak viraj boyunca iki yol iki farklı açıda aynı kotadır, tek bağlantı noktası yetmez. Çıkarım geçerli değildir; doğru değerlendirme C seçeneğidir.
8.Orta
MAT.11.3.2 · Trigonometrik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemleri içeren problemleri çözebilme
Süreç bileşeni: a) Trigonometrik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemlere ilişkin matematiksel bileşenleri (denklemi oluşturan fonksiyonların nitel özellikleri ile cebirsel ve grafik temsilleri) belirler.
Bir kentte ring hattında çalışan bir otobüsün, referans durağa göre konumu izlenmektedir. Doğu yönü pozitif, batı yönü negatif alınmaktadır. Otobüs en fazla durağın 400 metre batısına ve en fazla 800 metre doğusuna ulaşmakta; konum bu iki uç arasında sürekli değişmektedir. Otobüs her 12 dakikada bir aynı konuma aynı hareket yönüyle geri dönmektedir. Gözlem başlangıcında (t = 0) otobüs, bu iki uç konumun tam ortasında olup doğuya doğru ilerlemeye başlamaktadır. Konum metre, zaman dakika cinsindendir. Trafik mühendisi, otobüsün referans durakta olduğu anları g(t) = 0 denklemiyle inceleyecektir.
Bu gözlemlere göre g fonksiyonunun cebirsel temsili aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 8
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Uç değerler en büyük 800 ve en küçük -400 olduğundan genlik k=2800−(−400)=600, düşey kayma s=2800+(−400)=200 bulunur. Aynı konuma aynı yönle dönme süresi periyottur: T=12. g(t)=600sin(mt)+200 için ∣m∣2π=12 olduğundan ∣m∣=6π. t = 0 anında konum orta değerdedir ve doğuya (pozitif yöne) hareket vardır; yani fonksiyon artmaktadır. Bu davranış sinüse uyar: sin0=0 ve türev başlangıçta pozitiftir. Kosinüs ise t = 0 anında en büyük değerinden başlar. Ayrıca doğuya ilerleme m > 0 olmasını gerektirir. Böylece g(t)=600sin(6πt)+200 elde edilir. Kontrol: periyot 12, görüntü [-400, 800] ve g(0) = 200 olup fonksiyon başlangıçta artandır.
9.Zor
MAT.11.3.1 · f (x) = sinx (x ∈ ℝ), f (x) = cosx (x ∈ ℝ), f (x) = tanx (x ∈ ℝ, x ≠ π/2 + kπ, k ∈ ℤ ) ve f (x) = cotx (x ∈ ℝ, x ≠ kπ, k ∈ ℤ) şeklinde tanımlı trigonometrik referans fonksiyonların nitel özellikleri ile bu fonksiyonlardan türetilen [g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] trigonometrik fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: g) Genellemelerinden elde ettiği önermeleri uygun sözel veya cebirsel dil ile sunar.
Bir okul laboratuvarında üç basit sarkaç kurulmuştur. Askı noktasının yerden yüksekliği s metre, ip uzunluğu L metre (L>0) ve ipin düşeyle yaptığı açı θ radyandır. Modeller θ∈R için tanımlanmıştır. Uçtaki kütlenin yerden yüksekliği (metre) aşağıdaki tablodadır. Kosinüsün içindeki açının katsayısı m (m=0) ile gösterilir; cosθ için m=1, cos(2θ) için m=2 alınır.
Düzenek
s (m)
L (m)
Yükseklik modeli
1
1,5
0,6
h1(θ)=1,5−0,6cosθ
2
2
0,8
h2(θ)=2−0,8cos(2θ)
3
2,4
1,2
h3(θ)=2,4−1,2cosθ
Öğrenciler, tablodaki modellerin periyodu, görüntü kümesi ve tekliği-çiftliğine ilişkin genellemelerini bir önerme olarak yazacaktır.
Üç modelin tümü için geçerli olan genellemeyi uygun cebirsel dille sunan önerme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 9
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Modeller h(θ)=s−Lcos(mθ) biçimindedir: 1. düzenekte s=1,5, L=0,6, m=1; 2. düzenekte s=2, L=0,8, m=2; 3. düzenekte s=2,4, L=1,2, m=1.
L>0 ve cos(mθ) ifadesi [−1,1] aralığındaki her değeri aldığından −Lcos(mθ) ifadesi [−L,L] aralığını tarar. Dolayısıyla görüntü kümesi [s−L,s+L] olur. En küçük değer cos(mθ)=1 iken s−L, en büyük değer cos(mθ)=−1 iken s+L dir. Örneğin h1(0)=0,9=s−L ve h1(π)=2,1=s+L; h2(0)=1,2, h2(π/2)=2,8.
cos(mθ) fonksiyonunun en küçük pozitif periyodu ∣m∣2π dir. Bu değer 1. ve 3. modellerde 2π, 2. modelde π olur. 2π, 2. modelin bir periyodudur ama en küçük pozitif periyodu değildir.
h(−θ)=s−Lcos(−mθ)=s−Lcos(mθ)=h(θ) olduğundan üç model de çift fonksiyondur. Sabit olmayan periyodik oldukları için bire bir değildir.
A, 2. modelin en küçük pozitif periyodunu 2π sanır ve en büyük değeri s alır; oysa en büyük değer s+L dir. B, periyodu L ile kurar, fonksiyonları tek sayar ve s ötelemesini görüntüye katmaz. C, periyodu ∣m∣ ile çarpar; 2. modelde bu 4π verir, ayrıca fonksiyonlar bire bir değildir. D, periyodu ve çiftliği doğru kurar fakat θ=0 değerini en büyük sanır; h(0)=s−L en küçük değerdir. Üç iddiayı da doğru kuran önerme E dir.
10.Zor
MAT.11.3.1 · f (x) = sinx (x ∈ ℝ), f (x) = cosx (x ∈ ℝ), f (x) = tanx (x ∈ ℝ, x ≠ π/2 + kπ, k ∈ ℤ ) ve f (x) = cotx (x ∈ ℝ, x ≠ kπ, k ∈ ℤ) şeklinde tanımlı trigonometrik referans fonksiyonların nitel özellikleri ile bu fonksiyonlardan türetilen [g(x) = k ∙ f (mx ± r) ± s (k, m, r, s ∈ ℝ, k ≠ 0, m ≠ 0)] trigonometrik fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: ğ) Elde ettiği önermelerin gerçek yaşam bağlamlarındaki kullanışlılığını değerlendirir.
Geleneksel bir çini atölyesinde 48 cm uzunluğundaki bir bordür şeridine dalga motifi basılacaktır. Motifin şeridin alt kenarından yüksekliği, santimetre cinsinden g(x)=2sin(8πx)+3 fonksiyonuyla modellenmektedir. Burada x şeridin sol ucundan santimetre cinsinden uzaklık, 0≤x≤48 ve g(x)=k⋅sin(mx)+s biçiminde olup k=2, m=8π, s=3 tür. Motif, bir periyot uzunluğundaki şablonun tekrarlanmasıyla oluşturulur. Sır, yükseklik 1 cm'den küçük veya 5 cm'den büyük olduğunda kenardan taşar. Motifi daha belirgin yapmak isteyen bir öğrenci, k katsayısını iki katına çıkararak h(x)=4sin(8πx)+3 modelini kurmuş ve şu önermeyi elde etmiştir: "k iki katına çıkarılırsa periyot yarıya iner; böylece şeritteki tekrar sayısı iki katına çıkar ve sır kenardan taşmaz."
Bu önermenin, motifi sır taşmadan ve tekrar sayısını artırarak uygulama kararındaki kullanışlılığına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 10
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
1. h(x)=4sin(8πx)+3 fonksiyonunda k=4, m=8π, r=0 ve s=3 tür. Sinüsün periyodu 2π olduğundan periyot T=∣m∣2π=π/82π=16 cm'dir. k ve s periyodu değiştirmez; dolayısıyla "k iki katına çıkınca periyot yarıya iner" iddiası yanlıştır.
2. Şerit 48 cm olduğundan tekrar sayısı 1648=3 olur. Mevcut g fonksiyonunun periyodu da 16 cm, tekrar sayısı da 3 tür. Tekrar sayısı iki katına çıkmaz.
3. Görüntü kümesi: sin değeri [−1,1] aralığında olduğundan h(x)∈[3−4,3+4]=[−1,7] dir. −1<1 ve 7>5 olduğu için yükseklik güvenli aralığın dışına çıkar; sır taşar. Karar hem taşmama hem de tekrar sayısını artırma koşullarını birlikte istediğinden önerme bu kararda kullanışlı değildir.
4. Taşma birleşim noktalarına özgü de değildir. Maksimumlar sin(8πx)=1 iken x=4+16n konumlarındadır (x=4,20,36). Birleşim noktaları x=0,16,32,48 iken h(x)=3 olur; yani en büyük taşma şablon ek yerlerinde değil, periyodun içindedir.
11.Zor
MAT.11.3.2 · Trigonometrik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemleri içeren problemleri çözebilme
Süreç bileşeni: f) Elde ettiği çözümü farklı yöntemleri kullanarak doğrular.
Ela, okul projesi için telefonundaki ücretsiz sensör uygulamasını kullanmaktadır. Uygulama, telefonun salınımını t radyan cinsinden zaman değişkeni olmak üzere y=sin(2t+6π) modeli ile gösterir. Ela, sinyalin 21 eşik değerine eşit olduğu anları 0<t<2π aralığında aramaktadır. Bu anları önce ilgili trigonometrik denklemi çözerek belirlemiş, sonra fonksiyonun periyodunu ve y=21 doğrusunun grafikle kesişimlerini yorumlayarak sonucunu kontrol etmiştir.
Buna göre her iki yöntemle de doğrulanan anların sayısı kaçtır?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 11
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Çözülecek denklem sin(2t+6π)=21, 0<t<2π dir. u=2t+6π denilsin. sinu=21 için u=6π+2kπ veya u=65π+2kπ, k∈Z.
1. aile: 2t+6π=6π+2kπ⇒t=kπ. k=0 için t=0, k=2 için t=2π açık aralığın dışındadır; yalnızca k=1 için t=π aralıktadır.
2. aile: 2t+6π=65π+2kπ⇒t=3π+kπ. k=0 için t=3π, k=1 için t=34π aralıktadır; k=−1 ve k=2 aralık dışıdır.
Cebirsel çözüm kümesi {3π,π,34π} olup eleman sayısı 3 tür. Yerine yazarak doğrulama: sin(65π)=21, sin(6π)=21, sin(617π)=sin(65π)=21.
Grafikle doğrulama: Periyot T=π dir; (0,2π) iki periyot uzunluğundadır ve y=21 bir periyotta grafiği iki kez keser. Ancak t=0 ve t=2π için de eşitlik sağlanır, bu iki uç açık aralığa girmez. Bu yüzden kaba sayım olan 4, uçlar elenince 3 e iner. İki yöntem de 3 verir.
12.Zor
MAT.11.3.2 · Trigonometrik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemleri içeren problemleri çözebilme
Süreç bileşeni: c) Trigonometrik fonksiyonlarla ifade edilebilen denklemlerin problem bağlamındaki temsillerini farklı temsillere dönüştürür.
Okulun matematik kulübü, şehir parkındaki dönme dolabın bir kabininin yerden yüksekliğini modellemek için tartışmaktadır. Üyelerin uzlaştığı bilgiler şunlardır: Dolabın merkezi yerden 30 m yükseklikte, yarıçapı 20 m'dir ve kabin merkez çevresinde düzgün dönmektedir. x, gözlem başladıktan sonra kabinin döndüğü açıyı radyan cinsinden gösterir; x açısı 2π radyan arttığında kabin tam bir tur atar. Bu nedenle yükseklik fonksiyonunun esas periyodu 2π radyandır. Gözlem başladığında (x = 0) kabinin yerden yüksekliği 20 m'dir ve kabin yükselmeye devam etmektedir. Kulüp, kabinin yerden yüksekliğinin 40 m olduğu durumları cebirsel olarak yazmak istemektedir.
Bu problem durumunu temsil eden denklem aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (1) · Yaprak test 1 · Soru 12
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Merkez yüksekliği orta değer, yarıçap genliktir. Esas periyot 2π olduğundan T = 2π/|m| = 2π ve |m| = 1 olur. Böylece model h(x) = 30 + 20\sin(x + \varphi) biçimindedir. x = 0 iken h(0) = 20: 30 + 20\sin\varphi = 20 ⇒ \sin\varphi = -1/2. Kabin yükselmeye devam ettiğinden, \sin fonksiyonunun [-\pi/2, \pi/2] aralığında artan olduğu kullanılır: \cos\varphi > 0 olmalıdır. Bu iki koşulu sağlayan değer \varphi = -\pi/6'dır. Dolayısıyla h(x) = 30 + 20\sin\left(x - \dfrac{\pi}{6}\right). Yüksekliğin 40 m olması: 30 + 20\sin\left(x - \dfrac{\pi}{6}\right) = 40. Doğrulama: x = 0 için sin(-\pi/6) = -1/2 ve yükseklik 20 m'dir. Küçük bir artı değer olarak x = \pi/6 alınırsa sin 0 = 0 ve yükseklik 30 m olur; 20 m'den büyüktür, yani kabin yükselmektedir. Esas periyot 2π/1 = 2π'dir. A seçeneği x = 0'da 40 m, E seçeneği x = 0'da 30 + 10\sqrt{3} m verir. C'nin esas periyodu π'dir. D, x = 0'da 20 m verir; ancak x = \pi/6 için yükseklik 30 - 10\sqrt{3} < 20 olduğundan kabin alçalır.
Nicelikler ve Değişimler (1): diğer yaprak testler