İçeriğe atla
YeniMaarif uyumlu matematik testleriHemen çöz

Maarif uyumlu · 12. sınıf matematik · 4. Tema: Değişimin Matematiği (1)

Değişimin Matematiği (1): yaprak test 1

12. sınıf matematiğin 4. teması Değişimin Matematiği (1) için 12 soru: 4 kolay, 4 orta, 4 zor.

Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).

Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları

Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.

  • MAT.12.4.1 · Fonksiyonların belirli bir nokta civarındaki veya sonsuzdaki davranışını limit kavramını kullanarak grafikler üzerinden yorumlayabilme
  • MAT.12.4.2 · Cebirsel temsili verilen bir fonksiyonun belirli bir noktadaki veya sonsuzdaki limiti hakkında muhakeme yapabilme
  • MAT.12.4.3 · Bir fonksiyonun bir noktadaki limitinin belirsizlik durumunu yorumlayabilme
  • MAT.12.4.4 · Bir fonksiyonun tanımlı olduğu noktalardaki sürekliliğini yorumlayabilme

12 çözümlü soru

1.Kolay

MAT.12.4.1 · Fonksiyonların belirli bir nokta civarındaki veya sonsuzdaki davranışını limit kavramını kullanarak grafikler üzerinden yorumlayabilme

Süreç bileşeni: b) Grafikten elde ettiği bilgileri tablo veya sözel temsiller yoluyla yaklaşma fikrine ulaşacak şekilde dönüştürür.

Elif, akıllı telefonundaki pil izleme uygulamasında şarj olurken pil sıcaklığının zamana bağlı grafiğini inceliyor. Grafikte yatay eksen süreyi dakika, düşey eksen pil sıcaklığını °C cinsinden gösteriyor. Uygulama 4. dakikada sıcaklık kaydı alamamış; bu durum grafikte boş noktalarla gösterilmiştir.
Fonksiyon grafiği
Grafikten okunan bilgilere göre 4. dakika civarındaki yaklaşmayı doğru anlatan sözel ifade aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 1

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

Grafikte 44. dakikanın solundaki parça, boş noktası (4,40)(4, 40) olacak biçimde yükselir. Bu yüzden süre 44 dakikaya soldan yaklaşırken sıcaklık 4040 °C'ye yaklaşır. 44. dakikanın sağındaki parça ise boş noktası (4,32)(4, 32) olan yerden başlar. Bu yüzden süre 44 dakikaya sağdan yaklaşırken sıcaklık 3232 °C'ye yaklaşır. İki yaklaşma değeri birlikte okunduğunda doğru sözel ifade A seçeneğidir.
2.Kolay

MAT.12.4.3 · Bir fonksiyonun bir noktadaki limitinin belirsizlik durumunu yorumlayabilme

Süreç bileşeni: b) İncelediği fonksiyonun cebirsel ifadesini belirsizlik durumunu ortadan kaldıracak şekilde dönüştürür.

Okul bahçesinde kenar uzunluğu xx metre olan kare biçimli bir çiçek tarhı düzenlenecektir. Tarhın alanı x2x^{2} metrekaredir; kenar uzunluğu 4 m olduğunda alan 16 m² olur. Proje grubu, kenar uzunluğu 4 m'den farklı bir değere değiştirildiğinde alandaki değişimin kenar uzunluğundaki değişime oranını f(x)=x2−16x−4f(x)=\dfrac{x^{2}-16}{x-4} fonksiyonu ile incelemektedir. Bu fonksiyon x=4x=4 için 00\dfrac{0}{0} belirsizliği oluşturmaktadır. Projede bu belirsizlik, fonksiyonun cebirsel ifadesi dönüştürülerek giderilmek istenmektedir. Bu fonksiyondaki 00\dfrac{0}{0} belirsizliğini ortadan kaldıran dönüştürülmüş cebirsel ifade aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 2

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

x=4x=4 için pay 42−16=04^{2}-16=0 ve payda 4−4=04-4=0 olduğundan 00\dfrac{0}{0} belirsizliği vardır; pay sıfırdan farklı bir sayı olsaydı bu bir belirsizlik değil, tanımsızlık olurdu. Pay iki kare farkı olarak çarpanlara ayrılır: x2−16=(x−4)(x+4)x^{2}-16=(x-4)(x+4). Böylece f(x)=(x−4)(x+4)x−4f(x)=\dfrac{(x-4)(x+4)}{x-4} yazılır. x≠4x\neq 4 için ortak çarpan sadeleştirilince f(x)=x+4f(x)=x+4 elde edilir. Belirsizliği ortadan kaldıran dönüştürülmüş cebirsel ifade x+4x+4 olduğundan doğru cevap B'dir.
3.Kolay

MAT.12.4.3 · Bir fonksiyonun bir noktadaki limitinin belirsizlik durumunu yorumlayabilme

Süreç bileşeni: a) Bir fonksiyonun bir noktadaki limitinin belirsizlik durumunu grafik veya tablo kullanarak inceler.

12. sınıfta yürütülen araştırma ödevinde bir grup, polinom fonksiyonlar olan ff ve gg için f(x)g(x)\dfrac{f(x)}{g(x)} ifadesinin x=2x = 2 noktasındaki limit durumunu tabloyla inceliyor. Grubun kaydettiği yakın değerler şöyledir:
xxf(x)f(x)g(x)g(x)
1,91{,}9−0,2-0{,}2−0,1-0{,}1
1,991{,}99−0,02-0{,}02−0,01-0{,}01
2,012{,}010,020{,}020,010{,}01
2,12{,}10,20{,}20,10{,}1
Bu tabloya göre lim⁡x→2f(x)g(x)\lim_{x \to 2}\dfrac{f(x)}{g(x)} limitinin durumu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 3

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

Tabloda xx, 22'ye soldan yaklaşırken f(x)f(x) değerleri −0,2-0{,}2 ve −0,02-0{,}02; sağdan yaklaşırken 0,020{,}02 ve 0,20{,}2 olmaktadır. Mutlak değerler küçülerek 00'a yaklaştığı için lim⁡x→2f(x)=0\lim_{x \to 2} f(x) = 0 olur. Aynı şekilde g(x)g(x) değerleri −0,1-0{,}1, −0,01-0{,}01, 0,010{,}01 ve 0,10{,}1 biçiminde değiştiğinden lim⁡x→2g(x)=0\lim_{x \to 2} g(x) = 0 olur. Payın ve paydanın limitleri 00 olduğundan lim⁡x→2f(x)g(x)\lim_{x \to 2}\dfrac{f(x)}{g(x)} ifadesi 00\dfrac{0}{0} belirsizliği taşır. Doğru seçenek D'dir. Pay da 00'a yaklaştığından sonsuz davranış ya da salt tanımsızlık söz konusu değildir. 00\dfrac{0}{0} biçimi limitin 00 olduğu anlamına gelmez. Yakın noktalarda bölümün 22'ye eşit olması da bu belirsizliği ortadan kaldırmaz.
4.Kolay

MAT.12.4.4 · Bir fonksiyonun tanımlı olduğu noktalardaki sürekliliğini yorumlayabilme

Süreç bileşeni: a) Fonksiyonların tanımlı olduğu bir noktadaki değeri ile o noktadaki limitini inceler.

Deniz, matematik dersinde Salih Zeki'nin Âsâr-ı Bâkıye ve Kâmûs-ı Riyâziyyât adlı eserlerindeki limit ve süreklilik çalışmalarına dayanan bir proje ödevi hazırlamaktadır. Öğretmen, bu çalışmalardan yola çıkarak yapılacak sınıf tartışması için tüm gerçel sayılarda tanımlı bir ff fonksiyonu vermiştir. Bu fonksiyonda x≠2x \neq 2 için f(x)=x+3f(x) = x + 3 ve f(2)=7f(2) = 7'dir. Buna göre ff fonksiyonunun x=2x = 2 noktasındaki değeri ile bu noktadaki limiti aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 4

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

ff fonksiyonu x=2x = 2 noktasında tanımlıdır ve bu noktadaki değer doğrudan f(2)=7f(2) = 7 olarak verilmiştir. xx, 22'ye x≠2x \neq 2 olacak biçimde yaklaşırken fonksiyon f(x)=x+3f(x) = x + 3 kuralına uyar. Bu nedenle lim⁡x→2f(x)=lim⁡x→2(x+3)=2+3=5\displaystyle \lim_{x \to 2} f(x) = \lim_{x \to 2} (x + 3) = 2 + 3 = 5 olur. Böylece x=2x = 2 noktasında fonksiyon değeri 77, limit ise 55'tir. Doğru seçenek B'dir.
5.Orta

MAT.12.4.1 · Fonksiyonların belirli bir nokta civarındaki veya sonsuzdaki davranışını limit kavramını kullanarak grafikler üzerinden yorumlayabilme

Süreç bileşeni: a) Bir fonksiyonun belirli bir nokta civarındaki veya sonsuzdaki davranışını grafiği üzerinden inceler.

Okuldaki el sanatları atölyesinde geleneksel çini motifi tasarlayan Deniz, motifin kenar eğrisini ff fonksiyonunun grafiğiyle modelliyor. Çizilen motif eğrisinin grafiği aşağıda verilmiştir.
Fonksiyon grafiği
Buna göre motif eğrisinin x=2x = 2 civarındaki ve artı sonsuzdaki davranışıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 5

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

Grafikte x=2x = 2 doğrusunun solundaki eğri, xx değeri 22'ye doğru artarken y=1y = 1 hizasına iner ve (2,1)(2, 1) noktasında açık nokta ile sonlanır. Bu nedenle x→2−x \to 2^{-} iken f(x)→1f(x) \to 1 olur. Aynı doğruya sağdan bakıldığında eğri (2,4)(2, 4) açık noktasına yaklaşır; yani sağdan yaklaşma değeri 44'tür, ancak bu değer sorulan sol yaklaşma değildir. Sağdaki eğri ise xx büyüdükçe 44 hizasından ayrılıp y=3y = 3 doğrusuna yaslanır ve bu doğru boyunca düzleşir. Dolayısıyla x→+∞x \to +\infty iken f(x)→3f(x) \to 3 olur. Soldan 11'e yaklaşma ile artı sonsuzda 33'e yaklaşma birlikte yalnızca C seçeneğindedir.
6.Orta

MAT.12.4.2 · Cebirsel temsili verilen bir fonksiyonun belirli bir noktadaki veya sonsuzdaki limiti hakkında muhakeme yapabilme

Süreç bileşeni: f) Genellemelerinin varsayımlarını karşılayıp karşılamadığını kontrol eder.

Ayşe, okulunda hazırladığı matematik proje ödevinde düz bir yolda ilerleyen model arabanın hareketini inceliyor. Arabanın harekete başladıktan t saniye sonraki konumu, metre cinsinden f(t)=t2f(t)=t^{2} fonksiyonu ile modelleniyor. Ayşe, kuracağı genellemeyi sınamak için t≠0t \neq 0 olmak üzere g(t)=1tg(t)=\dfrac{1}{t} fonksiyonunu tanımlıyor ve çarpımı h(t)=f(t)⋅g(t)=th(t)=f(t)\cdot g(t)=t olarak elde ediyor. t=0t=0 civarında oluşturduğu tablo şöyledir:
ttf(t)f(t)g(t)g(t)h(t)h(t)
−0,1-0{,}10,010{,}01−10-10−0,1-0{,}1
−0,01-0{,}010,00010{,}0001−100-100−0,01-0{,}01
0,010{,}010,00010{,}00011001000,010{,}01
0,10{,}10,010{,}0110100,10{,}1
Ayşe, proje sonunda şu genellemeyi yazıyor: «İki fonksiyonun çarpımının bir noktadaki limiti, bu fonksiyonların limitlerinin çarpımına eşittir. Genellemenin kullanılabilmesi için her iki limitin de birer gerçek sayı olarak var olması gerekir.» Ayşe, bu genellemeyi t=0t=0 noktası için ele alıyor. Buna göre genellemenin varsayımlarının bu noktada sağlanıp sağlanmadığına ilişkin doğru sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 6

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

Tabloda tt değerleri 00'a sağdan ve soldan yaklaşırken f(t)=t2f(t)=t^{2} değerleri 0,010{,}01 ve 0,00010{,}0001 olarak 00'a yaklaşır. Cebirsel olarak da lim⁡t→0t2=0\lim_{t \to 0} t^{2}=0 gerçek sayısıdır; yani lim⁡t→0f(t)\lim_{t \to 0} f(t) vardır. g(t)=1tg(t)=\dfrac{1}{t} değerleri solda −10-10 ve −100-100, sağda 100100 ve 1010 olur. Sağ ve sol yaklaşımlar aynı gerçek sayıda birleşmediği için lim⁡t→0g(t)\lim_{t \to 0} g(t) yoktur. h(t)=th(t)=t değerleri −0,1-0{,}1, −0,01-0{,}01, 0,010{,}01 ve 0,10{,}1 olarak 00'a yaklaşır. Ayrıca t≠0t \neq 0 iken t2⋅1t=tt^{2}\cdot\dfrac{1}{t}=t olduğundan lim⁡t→0h(t)=0\lim_{t \to 0} h(t)=0 vardır. Genellemenin varsayımı, her iki limitin de birer gerçek sayı olarak var olmasıdır. lim⁡t→0g(t)\lim_{t \to 0} g(t) olmadığı için bu varsayım t=0t=0 noktasında sağlanmaz; dolayısıyla lim⁡t→0h(t)=lim⁡t→0f(t)⋅lim⁡t→0g(t)\lim_{t \to 0} h(t)=\lim_{t \to 0} f(t)\cdot\lim_{t \to 0} g(t) yazılamaz. Çarpımın kendi limiti var olsa da genelleme bu noktada varsayımını karşılamaz. Doğru sonuç D'dir.
7.Orta

MAT.12.4.2 · Cebirsel temsili verilen bir fonksiyonun belirli bir noktadaki veya sonsuzdaki limiti hakkında muhakeme yapabilme

Süreç bileşeni: a) Bir fonksiyonun tablo, grafik ve cebirsel temsili üzerinde belirli bir nokta civarında veya sonsuzda aldığı değerleri belirler.

Defne, müzik dersi proje ödevi için bir orgun ses kaydını incelemektedir. Orgda bir tuşa basıldıktan sonra ses genliğinin (göreli birim) zamana göre değişimini iki parçalı bir matematiksel modelle ifade etmiştir. Kayıtta tt saniye cinsinden zamanı gösterir. t=2t=2 anında ses şiddetini değiştiren bir pedal kullanıldığı için model bu andan önce ve sonra farklıdır: t<2t<2 için f(t)=t2−4t−2f(t)=\dfrac{t^{2}-4}{t-2} ve t>2t>2 için f(t)=t+4f(t)=t+4 biçimindedir. Defne, modelin t=2t=2 anına yakın aldığı değerleri hesaplayarak aşağıdaki tabloyu oluşturmuştur.
tt1,91{,}91,991{,}991,9991{,}9992,0012{,}0012,012{,}012,12{,}1
f(t)f(t)3,93{,}93,993{,}993,9993{,}9996,0016{,}0016,016{,}016,16{,}1
Tablodaki değerlere göre tt değişkeni 22'ye yaklaşırken ff fonksiyonunun aldığı değerlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 7

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

Tabloda tt, 22'ye soldan yaklaşırken tt değerleri 1,91{,}9; 1,991{,}99; 1,9991{,}999 biçiminde sıralanır. Buna karşılık gelen genlikler 3,93{,}9; 3,993{,}99; 3,9993{,}999 olduğundan f(t)f(t) soldan 44'e yaklaşır. tt, 22'ye sağdan yaklaşırken 2,12{,}1; 2,012{,}01; 2,0012{,}001 değerleri izlenmelidir. Bu yöndeki genlikler 6,16{,}1; 6,016{,}01; 6,0016{,}001 biçiminde değiştiğinden f(t)f(t) sağdan 66'ya yaklaşır. Cebirsel model de aynı sonucu verir: t<2t<2 için t2−4t−2=(t−2)(t+2)t−2=t+2\dfrac{t^{2}-4}{t-2}=\dfrac{(t-2)(t+2)}{t-2}=t+2 ve t+2t+2, 22'ye soldan yaklaşırken 44'e gider. t>2t>2 için f(t)=t+4f(t)=t+4 ifadesi 22'ye sağdan yaklaşırken 66'ya gider. İki yöndeki değerler farklı olduğundan doğru ifade C seçeneğidir.
8.Orta

MAT.12.4.4 · Bir fonksiyonun tanımlı olduğu noktalardaki sürekliliğini yorumlayabilme

Süreç bileşeni: c) Fonksiyonların tanımlı olduğu bir noktadaki sürekliliğini o noktadaki değerinin limitine eşitliği olarak ifade eder.

Bir kentte metro istasyonuna bitişik aktarma otoparkının ücret tarifesi, park süresi tt saat olmak üzere ff fonksiyonu ile modellenmektedir. 0<t≤40<t\leq 4 için tarifenin grafiği şöyle çizilmiştir: 0<t<20<t<2 iken ücret 4040 TL, tam t=2t=2 iken 5555 TL, 2<t≤32<t\leq 3 iken 4040 TL ve 3<t≤43<t\leq 4 iken 7070 TL'dir. Boş noktalar o değerin fonksiyona ait olmadığını, dolu noktalar ise fonksiyonun aldığı değeri gösterir.
Fonksiyon grafiği
Buna göre ff fonksiyonunun bir noktadaki sürekliliğini, o noktadaki limitin fonksiyon değerine eşit olmasıyla doğru açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 8

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

t=1t=1 noktası (0,2)(0,2) aralığındadır. Bu aralıkta grafik yatay olup f(t)=40f(t)=40 tir; dolayısıyla f(1)=40f(1)=40 ve 11 civarındaki değerler de 4040 tır. Böylece lim⁡t→1f(t)=40=f(1)\lim_{t \to 1} f(t)=40=f(1) olur. Süreklilik koşulu sağlandığından ff, t=1t=1 de süreklidir; bu açıklama E seçeneğidir. t=2t=2 için soldan ve sağdan yaklaşınca değerler 4040 tır: lim⁡t→2−f(t)=lim⁡t→2+f(t)=40\lim_{t \to 2^{-}} f(t)=\lim_{t \to 2^{+}} f(t)=40. İki taraflı limit vardır ve 4040 tır; ancak f(2)=55≠40f(2)=55 \neq 40 olduğundan eşitlik bozulur ve ff, t=2t=2 de sürekli değildir. A daki eşitlik yanlıştır. C de ise yalnızca tanımlı olmak süreklilik için yetmez. t=3t=3 için lim⁡t→3−f(t)=40\lim_{t \to 3^{-}} f(t)=40 ve lim⁡t→3+f(t)=70\lim_{t \to 3^{+}} f(t)=70 olduğundan tek taraflı limitler farklıdır; lim⁡t→3f(t)\lim_{t \to 3} f(t) yoktur. f(3)=40f(3)=40 olmasına rağmen ff, t=3t=3 te sürekli değildir. B de yalnızca sol limitin eşitliği süreklilik vermez. D de ise var olmayan iki taraflı limit, f(3)f(3) e eşit sayılmıştır.
9.Zor

MAT.12.4.1 · Fonksiyonların belirli bir nokta civarındaki veya sonsuzdaki davranışını limit kavramını kullanarak grafikler üzerinden yorumlayabilme

Süreç bileşeni: c) Bir fonksiyonun belirli bir nokta civarındaki veya sonsuzdaki limitini sözel olarak yeniden ifade eder.

Kodlama ve robotik kulübü, çizgi izleyen robotun sensör farkı xx birim iken ürettiği direksiyon düzeltmesini ff fonksiyonu ile inceliyor. Grafik x<4x < 4 için çizilmiştir. x=−2x = -2 girdisinde kod çıktı vermez. İçi boş daireler, bulundukları noktaların grafiğe ait olmadığını; kesikli doğru ise sensörün doyduğu x=1x = 1 doğrusunu gösterir. x≥4x \geq 4 için robot kararlı seyir koduna geçer ve bu kodun bazı çıktıları tablodadır.
xx445566881212
f(x)f(x)553,13{,}12,42{,}42,062{,}062,012{,}01
Fonksiyon grafiği
Grafik ve tabloya göre fonksiyonun limit davranışını sözel olarak doğru ifade eden seçenek hangisidir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 9

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

Grafikte x=−2x = -2 noktasında, yüksekliği 11 olan içi boş bir daire vardır. Bu dairenin solundaki parça da sağındaki parça da aynı yüksekliğe gelir. Dolayısıyla xx, −2-2'ye soldan ve sağdan yaklaşırken fonksiyon değerleri 11'e yaklaşır. Kod bu girdide çıktı vermese de sağ ve sol yaklaşma değerleri eşit olduğundan limit 11'dir. Tabloda xx değerleri 44; 55; 66; 88; 1212 iken düzeltmeler 55; 3,13{,}1; 2,42{,}4; 2,062{,}06; 2,012{,}01 olur. Bu değerlerin 22'ye farkları 33; 1,11{,}1; 0,40{,}4; 0,060{,}06; 0,010{,}01 biçiminde küçülür. Yani xx sınırsız büyüdükçe fonksiyon değerleri 22'ye yaklaşır; 22'ye eşit olması gerekmez. Bu iki sözel ifade birlikte yalnızca C seçeneğindedir. Kontrol: x=1x = 1'in solunda grafik yukarı doğru sınırsız yükselir, sağında aşağı doğru sınırsız alçalır; iki yan da 00'a yaklaşmaz. x=4x = 4'e soldan yaklaşılan yükseklik −1-1, tablodaki değer ise 55'tir; iki taraf eşit olmadığından bu noktadaki limit 55 değildir.
10.Zor

MAT.12.4.2 · Cebirsel temsili verilen bir fonksiyonun belirli bir noktadaki veya sonsuzdaki limiti hakkında muhakeme yapabilme

Süreç bileşeni: d) Farklı fonksiyonların ve bu fonksiyonlarla yapılan işlemlerin belirli bir noktadaki veya sonsuzdaki limitlerine yönelik varsayımlarda bulunur.

Bir kasabanın bugünden itibaren xx yıl sonraki nüfusunu, uygun koşullarda f(x)=5000−1000⋅e−0,1xf(x)=5000-1000\cdot e^{-0{,}1x}, x≥0x\ge 0 fonksiyonu modellemektedir. Nüfus uzun vadede 50005000'e yaklaşır; bu durum grafikte de görülmektedir. Proje grubu, uzun erimli düzey ile model nüfusu arasındaki farkı u(x)=5000−f(x)u(x)=5000-f(x), modeldeki üstel azalmayı dengeleyen çarpanı ise v(x)=e0,1xv(x)=e^{0{,}1x} olarak tanımlamış ve bazı değerleri tabloda göstermiştir.
xx (yıl)u(x)u(x)v(x)v(x)u(x)⋅v(x)u(x)\cdot v(x)
00100010001110001000
10101000e−11000e^{-1}e1e^{1}10001000
20201000e−21000e^{-2}e2e^{2}10001000
30301000e−31000e^{-3}e3e^{3}10001000
Fonksiyon grafiği
Proje grubu; ff, uu ve vv ile bu fonksiyonlar üzerinde yapılan işlemlerin x→∞x\to\infty için limitlerine yönelik varsayımlar ileri sürmüştür. Bu varsayımlardan hangisi doğrudur?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 10

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

u(x)=5000−f(x)=1000e−0,1xu(x)=5000-f(x)=1000e^{-0{,}1x} olur. x→∞x\to\infty iken e−0,1x→0e^{-0{,}1x}\to 0 olduğundan lim⁡f(x)=5000\lim f(x)=5000 ve lim⁡u(x)=0\lim u(x)=0'dır. v(x)=e0,1xv(x)=e^{0{,}1x} sınırsız büyüdüğünden lim⁡v(x)\lim v(x) bir gerçel sayı değildir. u(x)⋅v(x)=1000e−0,1x⋅e0,1x=1000u(x)\cdot v(x)=1000e^{-0{,}1x}\cdot e^{0{,}1x}=1000 sabitidir; tablo da bunu gösterir. Öyleyse lim⁡x→∞[u(x)⋅v(x)]=1000\lim_{x\to\infty}[u(x)\cdot v(x)]=1000'dir. Çarpımın limitinin, limitlerin çarpımına eşitlenebilmesi için her iki limitin de gerçel sayı olarak var olması gerekir. lim⁡v(x)\lim v(x) gerçel sayı olmadığından bu kural uu ve vv için uygulanamaz; 0⋅∞0\cdot\infty belirsizliği 00 sonucu vermez. Dolayısıyla B doğrudur. A yanlıştır: çarpımın limiti 00 değil 10001000'dir. C yanlıştır: her sonlu xx için f(x)=5000−1000e−0,1x<5000f(x)=5000-1000e^{-0{,}1x}<5000'dir. Limitin 50005000 olması, nüfusun bu değere eşitlenmesi demek değildir. D yanlıştır: lim⁡f\lim f ve lim⁡u\lim u gerçel sayıdır, dolayısıyla lim⁡(f⋅u)=5000⋅0=0\lim(f\cdot u)=5000\cdot 0=0 vardır. E yanlıştır: v(x)≠0v(x)\neq 0 olduğundan v(x)v(x)=1\dfrac{v(x)}{v(x)}=1 ve limit 11'dir.
11.Zor

MAT.12.4.3 · Bir fonksiyonun bir noktadaki limitinin belirsizlik durumunu yorumlayabilme

Süreç bileşeni: c) Hesapladığı limit değerini, dönüştürdüğü fonksiyon ile başlangıç fonksiyonunun grafiklerini karşılaştırarak yeniden ifade eder.

Bir lise iklim kulübü, proje ödevinde bir günün ortalama sıcaklığının iklim normalinden farkını xx (°C) ile gösteriyor. Kulüp, yağış anomali katsayısını f(x)=x3−2x2−5x+6x−af(x)=\dfrac{x^{3}-2x^{2}-5x+6}{x-a} modeliyle inceliyor. İncelenen güne ait veriler tablodadır.
ÖlçümDeğer (°C)
İklim normali24
Günün ortalama sıcaklığı27
Sıcaklık sapması aa, günün ortalama sıcaklığından iklim normalinin çıkarılmasıyla bulunuyor. Kulüp, x=ax=a noktasında modelin 0/00/0 belirsizliği verdiğini fark ediyor. Çarpanlara ayırarak elde edilen fonksiyonun grafiği ile ff fonksiyonunun grafiği karşılaştırıldığında, x=ax=a noktasındaki limit nasıl ifade edilir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 11

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

Tablodan sıcaklık sapması a=27−24=3a=27-24=3 bulunur; incelenen nokta x=3x=3 tür. Pay: 33−2⋅32−5⋅3+6=27−18−15+6=03^{3}-2\cdot 3^{2}-5\cdot 3+6=27-18-15+6=0, payda da 00 olduğundan x=3x=3 te 0/00/0 belirsizliği vardır. Bu, limitin yokluğu demek değildir. x−3x-3 payın bir çarpanıdır: x3−2x2−5x+6=(x−3)(x2+x−2)x^{3}-2x^{2}-5x+6=(x-3)(x^{2}+x-2) ve x2+x−2=(x+2)(x−1)x^{2}+x-2=(x+2)(x-1). x≠3x\neq 3 için f(x)=x2+x−2f(x)=x^{2}+x-2 dir. Sadeleştirilen fonksiyon g(x)=x2+x−2g(x)=x^{2}+x-2 olsun. g(3)=9+3−2=10g(3)=9+3-2=10. gg nin grafiği (3, 10)(3,\ 10) noktasından geçen paraboldür. ff nin grafiği aynı paraboldür; yalnız (3, 10)(3,\ 10) noktası grafikte yoktur (içi boş nokta). x=3x=3 dışındaki her gerçek sayıda iki grafik çakışır. Bu nedenle lim⁡x→3f(x)=g(3)=10\lim_{x\to 3} f(x)=g(3)=10 olur. Sadeleştirme limit değerini değiştirmez; yalnızca f(3)f(3) tanımsız kalır.
12.Zor

MAT.12.4.4 · Bir fonksiyonun tanımlı olduğu noktalardaki sürekliliğini yorumlayabilme

Süreç bileşeni: b) Fonksiyonların tanımlı olduğu bir noktadaki değeri ile o noktadaki limitini sürekliliğin cebirsel ifadesine dönüştürür.

Bir tarım kooperatifinin domates serasında her fideye damla sulama ile verilen sıvı gübre miktarı, sulamanın başlangıcından sonraki xx. saatte (0≤x≤60 \leq x \leq 6) gram cinsinden ff fonksiyonu ile modellenmektedir. x=3x = 3 anında vardiya değiştiği için pompa, aa ve bb gerçel sayılar olmak üzere yeni katsayılarla ayarlanmaktadır. Üretim modeli f(x)={x2−x−6x−3,0≤x<32a−b,x=3ax+b,3<x≤6\displaystyle f(x)=\begin{cases} \dfrac{x^{2}-x-6}{x-3}, & 0 \leq x < 3 \\ 2a-b, & x = 3 \\ ax+b, & 3 < x \leq 6 \end{cases} biçimindedir. Böylece ff fonksiyonu x=3x = 3 noktasında da tanımlıdır. Buna göre ff fonksiyonunun x=3x = 3 noktasındaki sürekliliğinin cebirsel ifadesi aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (1) · Yaprak test 1 · Soru 12

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

Fonksiyon x=3x = 3 noktasında tanımlıdır ve f(3)=2a−bf(3) = 2a - b dir. 0≤x<30 \leq x < 3 için pay çarpanlarına ayrılır: x2−x−6=(x−3)(x+2)x^{2} - x - 6 = (x - 3)(x + 2). Payda sıfır olmadığından f(x)=x+2f(x) = x + 2 olur. Dolayısıyla lim⁡x→3−f(x)=3+2=5\lim_{x \to 3^{-}} f(x) = 3 + 2 = 5 tir. Sağdan limit lim⁡x→3+f(x)=lim⁡x→3+(ax+b)=3a+b\lim_{x \to 3^{+}} f(x) = \lim_{x \to 3^{+}} (ax + b) = 3a + b dir. İki taraflı limitin var olması için bu değerler eşit olmalıdır: 5=3a+b5 = 3a + b. Sürekliliğin cebirsel ifadesi, bu limitin fonksiyon değerine eşit olmasıdır: lim⁡x→3f(x)=f(3)\lim_{x \to 3} f(x) = f(3). Bu da 5=3a+b=2a−b5 = 3a + b = 2a - b demektir. Eşitlikler a=2a = 2, b=−1b = -1 için birlikte sağlanır; bu durumda soldan limit, sağdan limit ve f(3)f(3) değeri 55 olur.

İlgili rehberler