İçeriğe atla
YeniMaarif uyumlu matematik testleriHemen çöz

Maarif uyumlu · 9. sınıf matematik · 6. Tema: İstatistiksel Araştırma Süreci

İstatistiksel Araştırma Süreci: yaprak test 1

9. sınıf matematiğin 6. teması İstatistiksel Araştırma Süreci için 12 soru: 4 kolay, 4 orta, 4 zor.

Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).

Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları

Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.

  • MAT.9.6.1 · Tek nicel değişkenli veri dağılımları ile çalışabilme ve tek nicel değişken içeren veriye dayalı karar verebilme
  • MAT.9.6.2 · Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme

12 çözümlü soru

1.Kolay

MAT.9.6.1 · Tek nicel değişkenli veri dağılımları ile çalışabilme ve tek nicel değişken içeren veriye dayalı karar verebilme

Süreç bileşeni: ç) Nicel verileri toplayarak/elde ederek analize hazırlar.

Fen bilimleri dersinde bir grup öğrenci, aynı yükseklikten bırakılan bir topun yere düşme süresini kronometreyle altı kez ölçmüştür. Ham kayıtlar aşağıdaki gibidir. Öğrenciler, yalnızca kronometrenin doğru başlatılıp doğru durdurulduğu denemelerin düşme süresini temsil ettiğini kabul etmiştir.
DenemeKayıt
10,710{,}71 saniye
20,680{,}68 saniye
3Kronometre başlatılamamış, süre okunamamıştır
40,700{,}70 saniye
50,730{,}73 saniye
67,27{,}2 saniye; öğrenci kronometreyi geç durdurduğunu belirtmiştir
Bu ham kayıtlar analize hazırlanırken aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 1

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

Analize hazırlama; ölçümü doğru tamamlanan, aynı değişkene ait ve aynı birimdeki değerleri veri listesi hâline getirmektir. Deneme 3’te süre okunamamıştır; bu deneme veri değildir. Deneme 6’da kronometre geç durdurulmuştur; 7,27{,}2 saniye düşme süresini temsil etmez ve 0,720{,}72 yapılarak düzeltilmez. Doğru başlatılıp doğru durdurulan denemeler 1, 2, 4 ve 5’tir. Bu dört kayıt zaten saniye cinsindendir: 0,710{,}71; 0,680{,}68; 0,700{,}70 ve 0,730{,}73. Ortalama hesaplamak ise hazırlık değil, analizdir. Bu nedenle yapılacak iş E’deki listedir.
2.Kolay

MAT.9.6.1 · Tek nicel değişkenli veri dağılımları ile çalışabilme ve tek nicel değişken içeren veriye dayalı karar verebilme

Süreç bileşeni: f) Nicel veri dağılımlarına dayalı istatistiksel araştırma sonucu elde edilen çıktılardan hareketle verilerin arasını ve ötesini yorumlayarak sonuç çıkarır.

Okulun kodlama ve robotik kulübü, aynı parkurda iki robot tasarımını denemiştir. Her robot 12 kez çalıştırılmış; tamamlanma süreleri (saniye) analiz edilerek aşağıdaki özet değerler elde edilmiştir.
RobotOrtanca (s)Çeyrekler açıklığı (s)
A204
B2012
Bu özet değerlere göre aşağıdaki yorumlardan hangisi uygundur?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 2

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

Ortancalar her iki robot için de 20 saniyedir. Ortanca tipik süreyi gösterdiğinden iki robotun tipik tamamlanma süreleri aynıdır. Çeyrekler açıklığı bir yayılım ölçüsüdür: Robot A için 4 saniye, Robot B için 12 saniyedir. Çeyrekler açıklığı daha büyük olan Robot B'nin süreleri daha fazla yayılım göstermektedir. Bu nedenle uygun yorum C seçeneğidir.
3.Kolay

MAT.9.6.2 · Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme

Süreç bileşeni: b) Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.

Bir okul gezisinde 7 öğrenci, müze girişinde bekledikleri süreyi dakika olarak şöyle kaydetmiştir: 10, 12, 14, 14, 14, 16, 60. Gezi sorumlusu bu verilere dayanarak "Öğrencilerin tipik bekleme süresi 20 dakikadır; çünkü bekleme sürelerinin ortalaması 20 dakikadır." yorumunu yapmıştır. Bu yorumdaki hata aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 3

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

Bekleme sürelerinin toplamı 10+12+14+14+14+16+60=14010+12+14+14+14+16+60=140 dakikadır. Ortalama 140/7=20140/7=20 dakika bulunur; yani ortalama doğru hesaplanmıştır. Verilerin altısı 10 ile 16 dakika arasındadır, 60 dakika bu gruptan belirgin biçimde uzaktır. Sıralı veride ortanca 4. değer olan 14 dakikadır. Bu nedenle 20 dakika grubun tipik bekleme süresini yansıtmaz; 60 dakikalık değer ortalamayı yukarı çekmiştir. Yorumdaki hata hesapta değil, aykırı değerden etkilenen ortalamanın tipik süre olarak kullanılmasıdır. Doğru seçenek A'dır.
4.Kolay

MAT.9.6.2 · Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme

Süreç bileşeni: a) Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.

Okul sergisi için hazırlanan 5 dijital fotoğrafın dosya boyutları 1313, 22, 66, 44 ve 55 MB olarak kaydedilmiştir. Mert, bu verilerin ortancasının 55 MB olduğunu söylemiştir. Mert'in bu söylemini destekleyen istatistiksel temellendirme aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 4

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

Dosya boyutları küçükten büyüğe sıralanır: 22, 44, 55, 66, 1313. Veri sayısı 55 olduğundan ortanca, sıralı dizinin ortasındaki 3.3. terimdir ve bu terim 55 MB'dir. Bu nedenle Mert'in söylemi ortancanın tanımıyla temellendirilir; doğru seçenek E'dir. Aritmetik ortalama (13+2+6+4+5)/5=6(13+2+6+4+5)/5=6 MB'dir, 55 MB hiç tekrar etmez, açıklık 13−2=1113-2=11 MB'dir ve verilen sıradaki üçüncü değer 66 MB'dir. Dolayısıyla A, B, C ve D yanlıştır.
5.Orta

MAT.9.6.1 · Tek nicel değişkenli veri dağılımları ile çalışabilme ve tek nicel değişken içeren veriye dayalı karar verebilme

Süreç bileşeni: e) Araştırma sorusu bağlamında toplanan/elde edilen nicel verileri belirlediği araçlarla analiz eder.

Ece, bilim fuarı projesi kapsamında özdeş koşullarda yetiştirdiği 11 fasulye fidesinin 20. gün sonundaki boylarını santimetre cinsinden ölçmüştür. Ölçümler küçükten büyüğe 88, 1010, 1111, 1212, 1212, 1313, 1414, 1616, 1717, 1919 ve 2222 biçiminde sıralanmıştır. Ece, bu fidelerin boylarının ortanca değerini ve çeyrekler açıklığını bulmayı amaçlayan bir araştırma sorusunu yanıtlamaktadır. Bu araştırma sorusuna göre yapılan analizde ortanca ve çeyrekler açıklığı aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 5

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

Veri sayısı n=11n=11 olduğundan ortanca, sıralı dizinin 6. değeridir: 1313 cm. Veri sayısı tek olduğu için ortanca alt ve üst yarıya dâhil edilmez. Alt yarı 88, 1010, 1111, 1212, 1212 olduğundan alt çeyrek bu beş değerin ortancası olan 1111 cm'dir. Üst yarı 1414, 1616, 1717, 1919, 2222 olduğundan üst çeyrek 1717 cm'dir. Çeyrekler açıklığı 17−11=617-11=6 cm'dir. Böylece ortanca 1313 cm, çeyrekler açıklığı 66 cm bulunur.
6.Orta

MAT.9.6.1 · Tek nicel değişkenli veri dağılımları ile çalışabilme ve tek nicel değişken içeren veriye dayalı karar verebilme

Süreç bileşeni: d) Araştırma sorusu bağlamında toplanan/elde edilen nicel verileri analiz etmek için görselleştirme (nokta grafiği, histogram, kutu grafiği) ve/veya özetleme [aritmetik ortalama, ortanca (medyan), tepe değer (mod), açıklık, çeyrekler açıklığı, standart sapma] araçlarından uygun olanı seçer.

Okul kantininde alışveriş yapan öğrencilerden rastgele seçilen 40 kişinin bir haftalık harcama tutarları TL cinsinden kaydedilmiştir. Araştırma sorusu, bu öğrencilerde bir haftalık harcama tutarının tipik değerinin ne olduğudur. Kayıtlarda tutarların büyük bölümü 25 TL ile 45 TL arasında toplanmakta; birkaç öğrencinin tutarı ise 100 TL ve üzerinde bulunmaktadır. Bu araştırma sorusunu cevaplamak için elde edilen verileri özetlerken öncelikle hangi aracın seçilmesi beklenir?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 6

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

Araştırma sorusu harcama tutarının tipik değerini sorduğu için seçilecek araç, dağılımın merkezini özetlemelidir. Açıklık yalnızca en büyük ve en küçük tutar arasındaki farkı, standart sapma ise tutarların yayılımını verir; ikisi de tipik tutarı göstermez. Aritmetik ortalama bir merkezi eğilim ölçüsüdür ancak 100 TL ve üzerindeki az sayıda tutar, ortalamayı çoğu öğrencinin bulunduğu 25–45 TL aralığının üzerine çeker. Tepe değer en sık tekrar eden tutardır; bağlamda tek bir tutarın daha sık geçtiği belirtilmemiş, yığılma bir aralık olarak verilmiştir. Ortanca sıralı verinin ortasındaki değerdir ve uçtaki birkaç yüksek tutardan aritmetik ortalama kadar etkilenmez. Bu nedenle tipik değeri özetlemek için ortanca seçilir. Doğru cevap D'dir.
7.Orta

MAT.9.6.2 · Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme

Süreç bileşeni: c) Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.

Bir yerel gazete, bir okuma kulübündeki 9 öğrencinin bir haftada okuduğu sayfa sayılarını 55, 66, 77, 88, 99, 1010, 1111, 1212 ve 4040 olarak vermiştir. Haberde şu yorum yapılmıştır: "Ortalama 1212 sayfa olduğuna göre öğrencilerin çoğu bir haftada 1212 sayfadan fazla okumuştur." Bu yoruma ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 7

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

Veriler küçükten büyüğe sıralıdır: 5,6,7,8,9,10,11,12,405, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 40. Toplam 5+6+7+8+9+10+11+12+40=1085+6+7+8+9+10+11+12+40=108 olduğundan ortalama 108:9=12108:9=12'dir; haberdeki ortalama doğrudur. 1212 sayfadan büyük olan tek değer 4040'tır. Böylece 99 öğrenciden 88'i en fazla 1212 sayfa okumuş, yalnızca 11'i 1212 sayfadan fazla okumuştur. "Öğrencilerin çoğu 1212 sayfadan fazla okumuştur" yorumu dağılımla çelişir. 4040 sayfalık aykırı değer ortalamayı yukarı çekmiştir; ortanca 99'dur. Ortalama doğru olsa da bu ortalamadan "çoğu öğrenci ortalamanın üzerindedir" sonucu çıkarılamaz. Yorum çürütülür; doğru değerlendirme C'dir.
8.Orta

MAT.9.6.2 · Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme

Süreç bileşeni: a) Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.

Okul radyosunda bir günde yayınlanan 9 şarkının süreleri, dakika olarak küçükten büyüğe şöyle dizilmiştir: 33, 33, 33, 44, 44, 55, 55, 66, 1212. Program sunucusu Ege, bu dağılıma dayanarak “Şarkıların süresi genellikle 5 dakikadır; çünkü ortalama 5 dakikadır.” yorumunu yapmıştır. Ege’nin bu yorumuna ilişkin istatistiksel olarak doğru temellendirme aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 8

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

Süreler dizili olduğundan toplam 3+3+3+4+4+5+5+6+12=453+3+3+4+4+5+5+6+12=45 bulunur. Ortalama 45/9=545/9=5 dakikadır; Ege’nin ortalama hesabı doğrudur. 99 veri için ortanca 5.5. sıradaki değer olan 44 dakikadır. Tepe değer, üç kez tekrar eden 33 dakikadır. 1212 dakikalık şarkı, diğer sürelerin toplandığı 33–66 aralığının belirgin biçimde dışındadır. Bu değer çıkarılırsa kalan 88 şarkının toplamı 3333, ortalaması 33/8=4,12533/8=4{,}125 olur. Tek bir uzun şarkı ortalamayı 4,1254{,}125 dakikadan 55 dakikaya yükseltmiştir. Şarkıların çoğu 33–66 dakika sürdüğünden tipik süreyi ortalamayla 55 dakika diye temellendirmek uygun değildir. Aykırı değerden daha az etkilenen ortanca olan 44 dakika tipik süreyi daha iyi temsil eder. Bu gerekçe E seçeneğindedir.
9.Zor

MAT.9.6.1 · Tek nicel değişkenli veri dağılımları ile çalışabilme ve tek nicel değişken içeren veriye dayalı karar verebilme

Süreç bileşeni: c) Nicel verileri toplamak/elde etmek için plan yapar.

Bir lisenin beslenme kulübü, okulumuzdaki öğrencilerin belirlenen bir okul gününde tükettiği su hacminin (mL) dağılımının nasıl olduğu sorusuna cevap aramaktadır. Evren, okuldaki 9, 10, 11 ve 12. sınıflarda kayıtlı 640 öğrencidir. Kulüp, veri toplama planının şu koşulları birlikte karşılamasını istemektedir: örneklem bütün sınıf düzeylerini temsil edecek şekilde ve rastgele seçilmelidir; tüm öğrenciler aynı ölçme aracını kullanmalıdır; toplanan veri, belirlenen tek bir okul gününde içilen suyun mililitre cinsinden hacmi olmalıdır. Bu koşulların tümünü karşılayan veri toplama planı aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 9

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

Araştırma sorusundaki değişken, belirlenen tek bir okul gününde içilen suyun mililitre cinsinden hacmidir. Evren 9, 10, 11 ve 12. sınıflardaki 640 öğrencidir. Plan; temsilî ve rastgele örneklem, ortak ölçme aracı ve bu değişkenin kendisi koşullarını birlikte sağlamalıdır. 1. Örneklem: Her sınıf düzeyinden öğrenci sayısına orantılı kura, bütün düzeyleri temsil eder ve seçim rastgeledir. 2. Araç ve birim: Herkes aynı 200 mL ölçekli ölçü kabını kullanır; sonuç mililitre olarak aynı çizelgeye yazılır. 3. Zaman: Veri, belirlenen salı gününe aittir; haftalık ortalama değildir. Bu üç koşul yalnızca A seçeneğinde birlikte vardır. B, örneklemi ve aracı doğru kurar; ancak yedi günün ortalamasını ölçer. Bu, tek bir okul günündeki hacim değişkeni değildir. C, aracı ve günü doğru kullanır; ancak örneklem yalnızca 12. sınıflardan oluştuğu için evrenin tamamını temsil etmez. D, düzeyleri ve ölçmeyi doğru kurar; ancak öğrencileri öğretmen seçtiği için seçim rastgele değildir. E, örneklemi ve günü doğru kurar; ancak ortak ölçü kabı yerine hatırlanan bardak sayısını kullandığı için istenen araç ve mililitre birimi sağlanmaz.
10.Zor

MAT.9.6.1 · Tek nicel değişkenli veri dağılımları ile çalışabilme ve tek nicel değişken içeren veriye dayalı karar verebilme

Süreç bileşeni: g) Nicel veriye dayalı araştırmadan elde edilen sonuçları, araştırma sorusu bağlamında değerlendirir.

Elif, okul serasında aynı tür fasulye fideleriyle bir istatistiksel araştırma yapmaktadır. Araştırma sorusu şudur: "Aynı koşullarda yetiştirilen fasulye fidelerinden günde 4 saat ışık alanlarla günde 8 saat ışık alanların bir haftalık boy artışı dağılımları arasında fark var mıdır?" Elif, 40 fideyi rastgele 20'şerli iki gruba ayırmış; bir gruba her gün 4 saat, diğer gruba her gün 8 saat ışık vermiştir. Su, toprak ve sıcaklık iki grupta da aynı tutulmuştur. Bir haftalık boy artışlarının (cm) değerleri tabloda ve kutu grafiğinde verilmiştir.
Işık süresiEn küçükAlt çeyrekOrtancaÜst çeyrekEn büyük
Günde 4 saat1,52,23,04,65,8
Günde 8 saat2,84,05,06,27,2
Kutu grafiği 2 3 4 5 6 7 Bir haftalık boy artışı (cm) Günde 4 saat Günde 8 saat
Araştırma sorusu bağlamında, bu sonuçlara ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi uygundur?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 10

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

Araştırma sorusu yalnızca bu serada, diğer koşullar aynıyken günde 4 saat ile 8 saat ışık alan fasulye fidelerinin boy artışı dağılımlarını karşılaştırır. Değerlendirme bu sorunun sınırları içinde kalmalıdır. 1. Merkez: Ortancalar 3,03{,}0 cm ve 5,05{,}0 cm olduğundan 8 saat grubunun merkezi daha yüksektir. Dağılımlar aynı değildir. 2. Örtüşme: 4 saat grubunun en büyük değeri 5,85{,}8 cm, 8 saat grubunun en küçük değeri 2,82{,}8 cm ve 5,8>2,85{,}8>2{,}8 olduğundan bazı 4 saat fideleri bazı 8 saat fidelerinden daha fazla uzamıştır. Üst çeyrek 4,64{,}6, diğer grubun alt çeyreği 4,04{,}0 değerinden de büyüktür. Dolayısıyla fark her fide için geçerli değildir. 3. Çeyrekler açıklığı: 4,6−2,2=2,44{,}6-2{,}2=2{,}4 cm ve 6,2−4,0=2,26{,}2-4{,}0=2{,}2 cm. Yayılımlar yakındır; bu, merkezleri farklı olan dağılımların aynı olduğu anlamına gelmez. 4. Açıklık: 5,8−1,5=4,35{,}8-1{,}5=4{,}3 cm ve 7,2−2,8=4,47{,}2-2{,}8=4{,}4 cm. 4 saat grubunun açıklığı biraz daha küçüktür; daha küçük açıklık daha büyük etki demek değildir. 5. Rastgele ayırma, ışık dışındaki koşulları dengelemek içindir. Işık süresi araştırmacının müdahalesidir. Gözlenen fark yalnızca ölçüm değişebilirliğine bağlanamaz. 6. Veriler bu seradaki 40 fideye aittir. Sonuç, bu koşullar ve bu iki süre için yorumlanır; doğadaki tüm bitki türlerine ve her ortama kesin genellenemez. Bu nedenle uygun değerlendirme B'dir.
11.Zor

MAT.9.6.2 · Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme

Süreç bileşeni: b) Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.

Bir okulun çevre kulübü, belediyenin kâğıt geri dönüşüm kampanyasına ait bir paylaşımı inceliyor. Paylaşımda, bir mahalledeki 9 kumbara ile ilçedeki merkez deponun aynı hafta topladığı kâğıt miktarları birlikte verilmiştir. Merkez depo mahalle kumbarası değildir; büyük iş yerlerinin atığını alan ayrı bir tesistir. Miktarlar şöyledir:
Kaynak123456789Merkez depo
Kâğıt (kg)45566677826
Belediye yorumu şöyledir: «On kaynağın ortalaması 8 kg'dır. Öyleyse kaynakların yarısından fazlası en az 8 kg kâğıt toplamıştır. Merkez deponun eklenmesi gözlem sayısını artırdığı için ortalamayı daha güvenilir kılar.» Belediye yorumundaki hatayı veya yanlılığı doğru tespit eden ifade aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 11

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

Veriler sıralıdır: 4, 5, 5, 6, 6, 6, 7, 7, 8, 26. Toplam 80 kg olduğundan on kaynağın aritmetik ortalaması 80/10 = 8 kg'dır. Belediyenin ortalama işlemi doğrudur; hata hesap hatası değildir. Merkez depo ayrılınca kalan 9 kumbaranın toplamı 54 kg, ortalaması 54/9 = 6 kg olur. 26 kg'lık değer ortalamayı 6 kg'dan 8 kg'a çekmektedir. Ortanca, 5. ve 6. değerlerin ortalamasıdır: (6+6)/2 = 6 kg. Tepe değer, üç kez görülen 6 kg'dır. Tipik değer 8 kg veya 26 kg değildir. En az 8 kg toplayan kaynaklar yalnızca 8 kg ve 26 kg olanlardır; bu 10 kaynağın 2'sidir. 2, 5'ten küçük olduğu için «yarısından fazlası en az 8 kg toplamıştır» iddiası yanlıştır. Merkez depo büyük iş yerlerinin atığını alan ayrı bir tesis olduğundan mahalle kumbarasıyla aynı türden bir gözlem değildir. Karşılaştırılamayan bir birimi eklemek örneklemi temsilî biçimde büyütmez; gözlem sayısının artması, bu yanlılığı ortadan kaldırmaz. Bu nedenle hatayı ve yanlılığı doğru tespit eden ifade B'dir.
12.Zor

MAT.9.6.2 · Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme

Süreç bileşeni: b) Başkaları tarafından oluşturulan tek nicel değişkenli veri dağılımlarına ilişkin istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.

Bir mimarlık ofisi, restore edilecek bir okul binasındaki tüm taşıyıcı duvarların kalınlıklarını santimetre cinsinden ölçmüştür. Ölçümler 28, 40, 24, 74, 30, 36, 20, 38, 3428,\ 40,\ 24,\ 74,\ 30,\ 36,\ 20,\ 38,\ 34 ve 2626 şeklindedir. Ofisin raporunda şu yorum yer almaktadır: «7474 cm'lik ölçüm diğerlerinden oldukça büyüktür ve ortalamayı yükseltmiştir. Kalınlıkların ortalaması 3535 cm, ortancası 3232 cm'dir. Ortalama, ortancadan büyük olduğu için duvarların yarısından fazlası 3535 cm'den kalındır.» Bu yorumdaki hata veya yanlılık aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 9. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 12

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

Ölçümler küçükten büyüğe sıralanır: 20, 24, 26, 28, 30, 34, 36, 38, 40, 7420,\ 24,\ 26,\ 28,\ 30,\ 34,\ 36,\ 38,\ 40,\ 74. Toplam 20+24+26+28+30+34+36+38+40+74=35020+24+26+28+30+34+36+38+40+74=350 olduğundan ortalama 350/10=35350/10=35 cm'dir. Ölçüm sayısı çift olduğu için ortanca, 5. ve 6. değerlerin ortalamasıdır: (30+34)/2=32(30+34)/2=32 cm. Raporun ortalama ve ortanca değerleri doğrudur. 7474 cm, kendisine en yakın değer olan 4040 cm'den belirgin biçimde büyüktür. Bu değer çıkarılırsa toplam 276276, ortalama 276/9≈30,7276/9 \approx 30{,}7 cm olur. Demek ki 7474 cm ortalamayı düşürmez, 3535 cm'ye yükseltir. Raporun bu cümlesi de doğrudur. 3535 cm'den kalın olan ölçümler yalnızca 36, 38, 4036,\ 38,\ 40 ve 7474 cm'dir; yani 1010 duvarın 44'ü. Altı duvar ise 3535 cm'den incedir. Yarısından fazlası 3535 cm'den kalın değildir. Ortalamanın ortancadan büyük olması, verilerin çoğunun ortalamanın üstünde toplanması demek değildir. Uçtaki büyük değer ortalamayı yukarı çektiği için duvarların çoğu ortalamanın altında kalır. Yorumdaki hata bu geçersiz çıkarımdır.

İlgili rehberler