Kısa cevap: İyi bir yazılı kâğıdı kazanımdan geriye doğru hazırlanır. Önce hangi kazanımdan kaç soru sorulacağını belirlersin, sonra her kazanım için öğrencinin cevabı kendisi kurduğu bir soru yazarsın ve sınavdan önce her sorunun puanını ölçüt ölçüt gösteren bir puanlama anahtarı hazırlarsın. 2026-2027'den itibaren 9-11. sınıfların OYSS kapsamındaki derslerinde bu işin bir kısmını sistem yapıyor; zümrenin yazdığı iki soru ve kâğıdın düzeni yine sende.
Bu yazı lise öğretmeni için. OYSS'nin kapsamı ve 1. yazılı tarihleri OYSS sayfasında, öğrenciye yönelik hazırlık yöntemi OYSS yazılısına nasıl hazırlanılır yazısında.
Yönetmelik yazılı kâğıdı için ne diyor?
Kuralların çoğu Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 43-49. maddelerinde. Kâğıdı hazırlarken işine yarayanlar şunlar:
- Sınav sayısı: Bir dönemde her dersten iki yazılı yapılır. Haftalık ders saati altı ve üzeri olan derslerde il zümresi karar alırsa üçüncü sınav yapılabilir (md. 45/1-a).
- Duyuru: Sınav tarihleri e-Okul üzerinden ilan edilir (md. 45/1-a). Bir sınıfta bir günde ikiden fazla yazılı ve uygulamalı sınav yapılmaması esastır (md. 45/1-g).
- Ortak sınav: Birden fazla şubede okutulan derslerin sınavları ortak yapılır. Sorular ve cevap anahtarları zümre öğretmenlerince konu soru dağılım tablosuna göre hazırlanır ve sınav sonunda ilan edilir (md. 45/1-b).
- Süre: Zorunlu hâller dışında yazılı süresi bir ders saatini aşmaz (md. 45/1-ç). OYSS 1. yazılılarında süre 40 dakika.
- Kapsam: Sorular, bir önceki sınavdan sonra işlenen konulara ağırlık vererek geriye doğru azalan oranda tüm konuları kapsar (md. 45/1-d).
- Soru türü: Sınavlar, cevaplarını öğrencinin oluşturduğu ve farklı bilişsel düzeylerdeki kazanımları ölçen maddelerden oluşur (md. 45/2). Yani yazılıda çoktan seçmeli kâğıt değil, açık uçlu ya da kısa cevaplı soru beklenir.
- Cevap anahtarı önce yazılır: Sorularla birlikte cevap anahtarı da sınavdan önce, soru tiplerine göre ayrıntılı hazırlanır, her soruya verilecek puan ayrıntılı gösterilir ve anahtar sınav kâğıtlarıyla birlikte saklanır (md. 45/1-e). Ölçme aracına göre cevap anahtarı, dereceli puanlama anahtarı ya da kontrol listesi kullanılır (md. 43).
- Puan: Sınav 100 tam puan üzerinden değerlendirilir, sonuç e-Okul'a işlenir (md. 44).
Sınavdan sonrası da kâğıdın hazırlanışını etkiler. Sonuçlar sınav tarihini izleyen 10 iş günü içinde öğrenciye duyurulur; öğretmen ortak hataları açıklar; öğrenci isterse sınav evrakı onunla birlikte bir kez daha incelenir; veli sonucun ilanından sonraki 5 iş günü içinde okul yönetimine yazılı itiraz edebilir ve aynı branştan en az iki öğretmenden oluşan komisyon kâğıdı yeniden değerlendirir (md. 49). İtirazda komisyonun elindeki tek ölçü senin puanlama anahtarındır. Anahtar ne kadar açıksa itiraz o kadar kolay sonuçlanır.
OYSS'de kâğıdın hangi kısmı sende?
2026-2027 1. dönem 1. yazılılarından itibaren 9, 10 ve 11. sınıflarda on lise dersinin okul geneli ortak yazılıları OYSS üzerinden hazırlanıyor (11. sınıf İngilizce hariç). Kılavuza göre iş bölümü şöyle:
| Adım | Kim yapar |
|---|---|
| Senaryoyu seçip öğrencilere sınavdan önce duyurmak | Zümre |
| Senaryodaki iki kazanım için iki açık uçlu soru ve puanlama anahtarı | Zümre |
| Kalan sorular | MEB soru havuzu, sınavdan 4 gün önce açılır |
| Havuz sorularından en fazla ikisini gerekçeyle değiştirmek | Zümre |
| Soruların güçlük düzeyi ve puan değeri | Zümre (puan, sistemin verdiği aralıkta, toplam 100) |
| Soru sırası, cevap satır sayısı, cevap alanı zemini | Zümre (kâğıt en fazla 4 sayfa) |
| Soruların ve puanlama anahtarının bilimsel doğruluğunu kontrol edip onaylamak | Öğretmenler |
İki ayrıntı sık atlanıyor. Senaryo, soru kaynağı ve güçlük seviyeleri kaydedildikten sonra değiştirilemiyor; kaydetmeden önce zümrede son kez bak. Kâğıt kaydedildikten sonra da üzerinde değişiklik yapılamıyor. Ayrıca puanlar e-Okul'a kâğıttaki soru sırasıyla giriliyor, yani soru sırasını değiştirdiysen puan girerken o sırayı izle.
OYSS dışında kalan yazılılarda (12. sınıflar, 11. sınıf İngilizce, ODSGM tablosunda olmayan dersler) kâğıdı yine zümre hazırlıyor ve yukarıdaki yönetmelik kuralları geçerli: konu soru dağılım tablosu, öğrencinin cevabı kendisinin kurduğu sorular, sınavdan önce yazılmış ayrıntılı cevap anahtarı.
1. adım: Soru dağılımını kazanımdan çıkar
Kâğıda ilk sorudan değil, tablodan başla. ODSGM her ders ve sınıf için birkaç senaryo yayımlıyor; senaryo hangi öğrenme çıktısından kaç soru sorulacağını gösteriyor. Örnek olarak 9. sınıf matematik 1. dönem 1. yazılı tablosu:
| Öğrenme çıktısı | Senaryo 1 | Senaryo 2 | Senaryo 3 | Senaryo 4 |
|---|---|---|---|---|
| 9.1.1 Üslü ve köklü gösterimlerle işlemler | 3 | 2 | 2 | 3 |
| 9.1.2 Gerçek sayı aralıkları ve küme sembolleri | 2 | 1 | 2 | 1 |
| 9.1.3 Sayı kümelerinin özellikleri | 1 | 1 | 1 | 1 |
| 9.1.4 İşlem özelliklerini cebirsel ifade etme | 2 | 1 | 2 | 2 |
| 9.2.1 Doğrusal referans fonksiyon f(x) = x | - | 1 | 2 | - |
| Toplam soru | 8 | 6 | 9 | 7 |
Aynı sınavın 9. sınıf fizik tablosunda beş senaryo var ve toplam soru sayısı 5 ile 7 arasında değişiyor. Senaryo seçimi bu yüzden sınıfın hızına bağlı: 9.2.1'e henüz gelmediysen Senaryo 1 ya da 4 o kazanımı hiç sormuyor. Bütün derslerin senaryo aralıkları sınıf sayfalarımızda; örneğin 9. sınıf matematik.
2. adım: Puanı kazanım, kapsam ve güçlüğe göre dağıt
Kılavuz, puanın sorunun bağlı olduğu öğrenme çıktısına, kapsamına ve güçlük düzeyine göre belirlenmesini istiyor. Pratikte işe yarayan kural: soru ne kadar adım istiyorsa o kadar puan taşır. Tek kavramı soran kısa cevaplı bir madde ile gerekçe ve karşılaştırma isteyen bir madde aynı puanı almamalı.
Örnek bir dağılım (kendi kâğıdına göre uyarla): 8 soruluk kâğıtta 2 kolay soru 10'ar, 4 orta soru 12'şer, 2 zor soru 16'şar puan; toplam 20 + 48 + 32 = 100. OYSS'de bu sayıları sistemin her soru için verdiği aralıkta girersin; aralık dışında kalan bir puan planlamak işe yaramaz.
Kontrol: Kâğıdın puanının yarıdan fazlası tek bir kazanımda toplanıyorsa ya dağılımı ya da soruları gözden geçir. Not, bir kazanımı değil dersi göstermeli.
3. adım: Kâğıdın taslağını hazırla
İyi bir açık uçlu sorunun dört ölçütü var:
- Tek kazanımı ölçer. Soru tablodaki öğrenme çıktısına bağlıdır; cevabı başka bir konunun bilgisine takılmaz.
- Fiili açıktır. "Hakkında bilgi veriniz" yerine "hesaplayınız", "karşılaştırınız", "gerekçesiyle açıklayınız", "bir örnekle gösteriniz" yazılır. Öğrenci ne kadar yazacağını fiilden anlar.
- Cevabı sınırlıdır. İki öğretmen aynı kâğıdı okuduğunda aynı puanı verebilmeli. Bunu sağlayan şey anahtardaki ölçütlerdir.
- İpucu vermez. Sorunun kökü cevabı ya da bir önceki sorunun cevabını içermez.
Taslağı ders notundan ya da kitabın ilgili sayfalarından çıkarmak zaman alır. DubbAI bu adımı hızlandırabilir: ders notunu, PDF'in seçtiğin sayfalarını, Word, PowerPoint ya da görsel dosyasını verirsin, açık uçlu soru hazırlama aracı her soruyu tam puanlık örnek cevap, toplamı 10 olan ölçüt ölçüt puanlama taslağı ve metinden kaynak alıntısıyla getirir. A4 yazılı kâğıdını ve ayrı sayfada cevap anahtarını çıkarabilirsin. Sorular ve puanlama taslaktır: kazanıma uyup uymadığını, ölçütlerin gözlenebilir olup olmadığını sen kontrol edersin; kısmi puan satırlarını (aşağıdaki 4. adım) ve puanların senaryodaki aralığa uyumunu sen eklersin.
4. adım: Puanlama anahtarını ölçüt ölçüt yaz
Cevap anahtarı "cevap 5" der; puanlama anahtarı "şu adım 2 puan, şu gerekçe 2 puan" der. Yönetmelik, puanın soruya ayrıntılı dağıtılmasını istiyor. Aşağıdaki örnek 9. sınıf matematiğin 9.1.1 öğrenme çıktısına (üslü ve köklü gösterimlerle işlemlere dair muhakeme) göre yazıldı.
Soru 3 (10 puan). Bir öğrenci √(9 + 16) ifadesini şöyle hesaplamıştır: √9 + √16 = 3 + 4 = 7. a) √(9 + 16) ifadesinin doğru değerini işlemle bulunuz. b) Öğrencinin kullandığı yanlış kuralı yazınız ve bu kuralın neden genel olarak geçerli olmadığını açıklayınız.
| Ölçüt | Puan |
|---|---|
| a) Toplamayı kök içinde yapar: √(9 + 16) = √25 | 2 |
| a) Doğru sonucu bulur: 5 | 2 |
| b) Yanlış kuralı yazar: √(a + b) = √a + √b | 2 |
| b) Karekökün toplama üzerine dağılmadığını belirtir | 2 |
| b) Gerekçeyi 7 ≠ 5 karşılaştırmasıyla ya da başka bir karşı örnekle destekler | 2 |
| Toplam | 10 |
Anahtarın altına kısmi durumları da yaz. Örneğin: "a) şıkkında yalnız 5 yazılmış, işlem yoksa 2 puan." "b) şıkkında kural yazılmadan yalnız 'yanlış yapmış' denmişse puan verilmez." Bu satırlar itiraz geldiğinde ve iki öğretmen aynı kâğıdı okuduğunda farkı kapatır.
Puanlama anahtarlı başka örnekler görmek istersen 9. sınıf matematik yazılı soruları sayfasında her sorunun anahtarı ve tam puanlık örnek cevabı var. Bu sorular gerçek sınav soruları değil, ODSGM senaryosundaki kazanımlara göre bizim yazdığımız alıştırma sorularıdır.
5. adım: Kâğıt düzeni
OYSS'de kâğıdı sistem oluşturuyor; zümre soru sırasını, cevap satır sayısını ve cevap alanının zeminini düzenliyor. OYSS dışındaki yazılılarda düzeni kendin kurarsın. Okunaklı bir kâğıtta şunlar bulunur:
- Başlık alanı: Okul adı, eğitim öğretim yılı, dönem ve kaçıncı yazılı olduğu, ders, sınıf ve şube, sınav tarihi ve süresi.
- Öğrenci alanı: Ad soyad, numara, imza.
- Her sorunun yanında puanı: Öğrenci zamanını puana göre böler. "Soru 3 (10 puan)" yazmak yeter.
- Cevap alanı sorunun hemen altında: Satır sayısını beklediğin cevabın uzunluğuna göre ayarla. Matematik ve fizikte kareli ya da çizgisiz zemin işlem için daha rahat; OYSS bu zemini soru bazında seçmene izin veriyor.
- Puan tablosu: Kâğıdın başında ya da sonunda soru numarası, tam puan ve alınan puan sütunları. Puanı e-Okul'a soru soru girerken işini kolaylaştırır.
- Yönerge: Bir iki cümle yeter: "Cevaplarınızı işlem ve gerekçeleriyle yazınız. Süre 40 dakikadır."
Sayfa sınırı OYSS'de en fazla 4 sayfa; gerekirse öğrenciye ek kâğıt verilebiliyor. Pratik bir ölçü: 40 dakikalık sınavda kâğıdı kendin 20 dakikada bitiremiyorsan öğrenci için uzundur.
Sık yapılan hatalar
- Anahtarı sınavdan sonra yazmak. Yönetmelik anahtarın sınavdan önce hazırlanmasını istiyor. Sonradan yazılan anahtar, okunan ilk kâğıtlara göre şekillenir.
- Tek doğru yola kilitlenmek. Anahtar yalnız senin çözüm yolunu puanlıyorsa farklı ama doğru yolu izleyen öğrenci puan kaybeder. Anahtara "farklı doğru yöntem de tam puan alır" satırını ekle.
- Bir soruda iki kazanım ölçmek. Soru iki kazanımı birden ölçerse, e-Okul'daki kazanım analizi yanıltıcı olur; OYSS'de her soru tek öğrenme çıktısına bağlı.
- Belirsiz fiil. "Açıklayınız" ile "örnek veriniz" aynı cevabı istemez. Fiil belirsizse anahtar da belirsiz kalır.
- Toplamın 100 tutmaması. Son kontrolde puanları topla; OYSS'de sistem toplam 100'ü istiyor.
- Soruları paylaşmak. OYSS sorularının görüntüsünün alınması, çoğaltılması ve herhangi bir yerde paylaşılması kılavuza göre yasak. MEB'in SSS belgesine göre sonuçlardan sonra sorular ve anahtar sınıfta öğrencilerle değerlendirilebiliyor; ayrıntı OYSS sıkça sorulan sorular yazısında.
OYSS'de zümrenin yazdığı iki soru ve puanlama anahtarı zümre dosyasında muhafaza edilip sınavdan önce zümre başkanınca sisteme giriliyor. Soruyu sisteme girmeden önce zümrede birlikte okuyun; kayıttan sonra kâğıt üzerinde değişiklik yapılamıyor.
Kontrol listesi
Kâğıdı çoğaltmadan önce beş soruya "evet" diyebiliyor musun?
- Her soru senaryodaki ya da dağılım tablosundaki bir kazanıma bağlı.
- Her sorunun yanında puanı yazılı ve toplam 100.
- Puanlama anahtarı sınavdan önce, ölçüt ölçüt ve kısmi durumlarıyla yazıldı.
- Kâğıdı kendin süre tutarak çözdün ve sürenin yarısında bitirdin.
- Cevap alanları beklediğin cevaba yetiyor.
Kaynaklar: MEB Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği, md. 43-49 (mevzuat.gov.tr, 31 Ekim 2026'da erişildi); MEB ÖDSGM, OYSS Uygulama Kılavuzu ve okul geneli 1. yazılı uygulama takvimi (20 Ekim 2026); ODSGM, 1. dönem konu soru dağılım tabloları (2026-2027); MEB ÖDSGM, OYSS Sıkça Sorulan Sorular (Ekim 2026).
