DubbAI
Yapay zekâ ile açık uçlu ve kısa cevaplı soru hazırla
İki tip var. Açık uçlu soru öğrenciden açıklama, karşılaştırma ya da gerekçe ister; DubbAI her birini tam puanlık örnek cevap ve ölçüt ölçüt puanlama taslağıyla (toplam 10) getirir. Kısa cevaplı soru ise tek kelime ya da kısa bir ifadeyle cevaplanır. İkisinde de her soru metinden birebir kaynak alıntısıyla gelir.
Son güncelleme:
Açık uçlu ve kısa cevaplı soru ne işe yarar?
Çoktan seçmeli tanımayı ölçer. Kısa cevaplı soru hatırlamayı ölçer: şık olmadığı için tahmin şansı yoktur. Açık uçlu soru bir adım ileri gider: öğrenci bilgiyi açıklar, karşılaştırır ya da gerekçelendirir. Okul yazılıları ve OYSS bu ikinci türü ister.
Bu yüzden okul yazılılarının klasik bölümü, sözlü sınav hazırlığı ve öz değerlendirme için en doğru format budur. Aynı konuda önce kısa cevaplı çalışıp sonra çoktan seçmeliye geçmek, "şıktan tanıyorum ama boş kâğıda yazamıyorum" açığını kapatır.
DubbAI nasıl üretir?
Metnini yapıştır ya da PDF yükle. Açık uçlu tipte her soru dört parçayla gelir: açıklama, karşılaştırma ya da gerekçe isteyen soru; 2-5 cümlelik tam puanlık örnek cevap; 2-5 gözlenebilir ölçütten oluşan, toplamı 10 olan puanlama taslağı; ve cevabın dayandığı kaynak alıntısı. Toplamı 10 tutmayan puanlama ya da çok kısa örnek cevap otomatik olarak elenir. Kısa cevaplı tipte cevap 1-5 kelimedir. İki tipte de metinde karşılığı olmayan sorular kalite kontrolünde elenir.
Zorluk seviyesini sen seçersin: kolay doğrudan hatırlama ister, orta çıkarım gerektirir, zor birden fazla bilgiyi ilişkilendirir. Tek üretimde 1-12 soru isteyebilirsin. Her üretim tek tiptir; aynı konudan çoktan seçmeli ya da doğru-yanlış için ayrı bir üretim yaparsın.
Örnek çıktı: düzenlenmemiş açık uçlu sorular
DubbAI'ye kendi yazdığımız 9. sınıf biyoloji Yaşam ünitesi metninin “sık yapılan hatalar ve soru kalıpları” bölümünü (460 kelime) verdik; açık uçlu, orta zorluk, 3 soru istedik. Üretim 46 saniye sürdü. Sorular, örnek cevaplar ve puanlamalar hiç düzenlenmeden, geldiği gibi:
1. Dehidrasyon ve hidroliz tepkimelerinin anabolizma ve katabolizmayla ilişkisini açıklayınız. Lipitlerin bu ilişkide neden istisna olarak değerlendirildiğini gerekçesiyle yazınız. (10 puan)
Örnek cevap: Dehidrasyon tepkimeleri su çıkışı olan yapım tepkimeleridir ve anabolizmaya girer; glikozdan glikojen yapımı, amino asitlerden protein sentezi ve nükleotitlerin fosfodiester bağıyla zincire eklenmesi bu tepkimelere örnektir. Hidroliz ise aynı bağların su kullanılarak koparılmasıdır ve katabolizmaya girer; sindirim bu sürecin örneğidir. Lipitler ise monomerlerin tekrarıyla oluşan polimerler değildir; trigliseritte üç yağ asidinin gliserole bağlanması sırasında su çıksa bile lipitler polimer-monomer ilişkisine girmez, bu nedenle istisna olarak değerlendirilir.
- Dehidrasyon tepkimesinin su çıkışı olan yapım tepkimesi olduğunu ve anabolizmaya girdiğini belirtir3 puan
- Hidrolizin su kullanılarak bağların koparılması olduğunu ve katabolizmaya girdiğini belirtir3 puan
- Lipitlerin monomer tekrarıyla oluşan polimerler olmadığını ifade eder2 puan
- Trigliseritte su çıksa bile lipitlerin istisna sayıldığını gerekçesiyle açıklar2 puan
Kaynak alıntısı: “Bu ünitenin en verimli bağı, dehidrasyon ile hidroliz arasındaki ayna ilişkisidir. Glikozdan glikojen yapmak, amino asitlerden protein kurmak, nükleotitleri fosfodiester bağıyla zincirlemek hep su çıkışı olan yapım tepkimeleridir ve anabolizmaya girer. Sindirimde ise aynı bağlar su kullanılarak koparılır; bu da katabolizmadır. Bir istisnayı unutma: lipitler monomerlerin tekrarıyla oluşan polimerler değildir, trigliseritte üç yağ asidinin gliserole bağlanması sırasında su çıksa bile.”
2. Maltoz, sükroz ve laktoz disakkaritlerinin bileşenlerini karşılaştırınız. Bu üç disakaritin ortak özelliğini belirtiniz. (10 puan)
Örnek cevap: Maltoz iki glikoz biriminden, sükroz glikoz ve fruktozdan, laktoz ise glikoz ve galaktozdan oluşur. Bu üç disakaritin ortak özelliği her birinde glikozun bulunmasıdır; yani glikoz üçünde de ortak paydadır.
- Maltozun iki glikozdan oluştuğunu doğru yazar2 puan
- Sükrozun glikoz ve fruktozdan oluştuğunu doğru yazar2 puan
- Laktozun glikoz ve galaktozdan oluştuğunu doğru yazar3 puan
- Üçünde de glikozun ortak bileşen olduğunu belirtir3 puan
Kaynak alıntısı: “Sık yapılan hataların başında disakkaritlerin bileşenlerini karıştırmak geliyor. Maltoz iki glikozdan, sükroz glikoz ve fruktozdan, laktoz glikoz ve galaktozdan oluşur; üçünde de glikoz ortak paydadır.”
3. Enzimlerin düşük sıcaklıkta ve optimum üstü yüksek sıcaklıkta gösterdikleri aktivite farklılığını, her iki durumda enzim yapısına ne olduğunu belirterek karşılaştırınız. (10 puan)
Örnek cevap: Düşük sıcaklıkta moleküllerin hareketi yavaşladığı için enzim aktivitesi azalır; ancak enzimin yapısı bozulmaz. Buna karşın optimum sıcaklığın üstünde protein yapılı enzim denatüre olur ve işlevini yitirir. Dolayısıyla her iki durumda da enzim hızı düşer; fakat düşük sıcaklıkta enzim yapısı korunurken yüksek sıcaklıkta enzim denatüre olur.
- Düşük sıcaklıkta moleküllerin yavaşlaması nedeniyle hızın düştüğünü belirtir2 puan
- Düşük sıcaklıkta enzim yapısının bozulmadığını ifade eder3 puan
- Optimum üstü sıcaklıkta enzimin denatüre olduğunu belirtir3 puan
- İki durumu karşılaştırarak enzim yapısının korunup korunmadığı ayrımına ulaşır2 puan
Kaynak alıntısı: “Soğukta moleküller yavaşladığı için hız düşer ama enzimin yapısı bozulmaz; optimumun üstünde ise protein yapılı enzim denatüre olur.”
Puanlama bir taslaktır: ölçütlerin sınıfına ve kazanımına uyup uymadığına bak, gerekirse puanları yeniden dağıt. Kısmi puan durumlarını (örneğin “yalnız sonuç yazılmışsa”) eklemek için yazılı sınav kâğıdı rehberi.
Karşılaştırma: aynı metinden kısa cevaplı sorular
DubbAI'ye kendi yazdığımız 9. sınıf biyoloji Yaşam ünitesi metninin aynı bölümünü verip bu kez kısa cevaplı, orta zorluk, 3 soru istedik (38 saniye). Düzenlenmeden:
1. Çift sarmal DNA'da G ile C nükleotitleri arasında kaç hidrojen bağı kurulur?
Cevap: Üç
Kaynak alıntısı: “A ile T arasında iki, G ile C arasında üç hidrojen bağı kurulur.”
2. Nişastanın varlığını mavi-mor renk oluşturarak gösteren ayıraç nedir?
Cevap: İyot
Kaynak alıntısı: “nişasta iyotla mavi-mor, glikoz ve fruktoz Benedict ile kiremit kırmızısı, proteinler biüret ile renk değişimi, yağlar Sudan III ile kırmızı-turuncu verir.”
3. RNA'da timinin yerini alan azotlu baz hangisidir?
Cevap: Urasil
Kaynak alıntısı: “RNA'da timin yerine urasil bulunur.”
Fark açık: kısa cevaplı sorular doğru ve metne dayanıyor ama hatırlama düzeyinde; aynı metinden açık uçlu sorular dehidrasyon ile hidrolizi, sıcaklığın enzime iki farklı etkisini karşılaştırtıyor. Yazılı için açık uçlu tipi seç; soru fiillerini çeşitlendirmek için Bloom basamaklarına göre soru örnekleri.
Yazılıda kullanım
Üretilen set tek tıkla A4 yazılı kâğıdına dönüşür: açık uçlu sorular “(10 puan)” etiketi ve çizgili cevap alanıyla, kısa cevaplı sorular cevap satırıyla basılır. Cevap anahtarı ayrı sayfada gelir; açık uçlu sorularda örnek cevap ve puanlama ölçütleri de oradadır. Kâğıdı yazdır, PDF olarak kaydet ya da Word (.docx) dosyası olarak indirip okulunun şablonuna taşı.
İpucu: yazılı için kaynak olarak işlediğin bölümün tamamını değil, sorumlu tuttuğun sayfa aralığını yükle; PDF yüklerken sayfa aralığı seçebilirsin (örn. 42-58). Sorular tam o kapsamdan çıkar.
İyi açık uçlu ve kısa cevaplı sorunun ölçütleri
Üretilen soruları gözden geçirirken şu üç ölçüte bak; DubbAI bunlara göre üretir, ama son karar her zaman senindir:
- Tek kavram: soru bir şeyi sorar. "Hangi yılda ve kim tarafından" iki sorudur, ikiye bölünmelidir.
- Net cevap: cevabın doğruluğu tartışmasız olmalı; tarih, isim, terim, sayı. Yorum gerektiren cevap kısa cevaplı değil, açık uçlu kompozisyon sorusudur.
- Gözlenebilir puanlama: açık uçlu soruda her ölçüt cevapta görülebilecek bir öğe olmalı ("dehidrasyonu anabolizmayla ilişkilendirir"); "konuyu anlamış" gibi ölçüt iki öğretmende iki ayrı puan verdirir.
- Metne dayalı: cevap kaynak metinden doğrulanabilir olmalı. DubbAI bu yüzden her soruya kaynak alıntısı iliştirir.
Kimler için?
Öğretmenler yazılının klasik bölümünü dakikalar içinde hazırlar; öğrenciler not tekrarını pasif okumadan aktif hatırlamaya çevirir; kurs ve yayınevleri taslak soru bankasını hızla genişletir. ÖABT, KPSS ve AGS adayları için sözlü/mülakat hazırlığında da işe yarar: kavramı şıksız söyleyebilmek, mülakatın ta kendisidir.
Açık uçlu soru hazırlamayı dene
Metnini yapıştır ya da PDF'in sayfalarını seç, 'Açık uçlu' tipini seç, üret. Ücretsiz Google girişiyle.