Üst düzey soru üret — Bloom Taksonomisi

Bloom Taksonomisi, öğrenme hedeflerini bilişsel karmaşıklık düzeyine göre sıralayan bir sınıflandırma çerçevesidir. 1956'da Benjamin Bloom tarafından önerilen ve 2001'de güncellenen bu çerçeve, eğitimde hem hedef belirleme hem de ölçme değerlendirme tasarımında yaygın biçimde kullanılır.

Altı basamak, basitten karmaşığa şöyle sıralanır: hatırlama, anlama, uygulama, analiz etme, değerlendirme, yaratma. İlk üç basamak alt düzey, son üç basamak üst düzey bilişsel beceriler olarak adlandırılır.

• 1. Hatırlama — alt düzey

  Olgusal bilgiyi bellekten çekme. "Tanzimat Fermanı hangi yıl ilan edildi?" ÖABT'de doğrudan hatırlama soruları çıkar; bu basamak zorunludur ancak tek başına yetmez.

• 2. Anlama — alt düzey

  Bilgiyi kendi cümleleriyle açıklama, özetleme, sınıflandırma. "Tımar sisteminin amacını açıklayınız" tipi sorular bu basamaktadır.

• 3. Uygulama — alt düzey

  Öğrenilen bilgiyi yeni bir duruma aktarma. "Sanayi Devrimi'nin Osmanlı ekonomisine etkilerini öğrendiklerinizle ilişkilendiriniz."

• 4. Analiz Etme — üst düzey

  Bilgiyi bileşenlerine ayırma, ilişkileri ve örüntüleri bulma. "Osmanlı'nın dağılma sürecinde iç etkenler mi dış etkenler mi daha belirleyiciydi? Gerekçelendiriniz."

• 5. Değerlendirme — üst düzey

  Ölçüt temelinde yargıya varma, savunma ya da eleştirme. "Tanzimat reformlarının başarısız olduğu iddiasını değerlendiriniz."

• 6. Yaratma — üst düzey

  Bilgiyi yeniden düzenleyerek özgün bir çıktı üretme, plan ya da çözüm tasarlama. Standart sınavlarda nadir görülür; akademik yazım ve proje ödevlerinde öne çıkar.

DubbAI önce metindeki merkezi argümanları, nedensellik ilişkilerini ve karşıt görüşleri tespit eder. Alt düzey sorular için bu noktalardan olgusal ifadeler çıkarılır. Üst düzey sorular içinse aynı noktalar farklı biçimde işlenir: bir olgunun "neden" ya da "nasıl" olduğu sorulur, iki kavram arasındaki fark açıklatılır ya da bir yargının gerekçelendirilmesi istenir. Sonuçta her soru hangi Bloom basamağını hedeflediğini belirten bir etiketle sunulur.

Üst düzey sorular; analiz et, karşılaştır, gerekçelendir, sorgula, yorumla gibi eylemlerle başlar. Bunlar hem ÖABT'nin kavrama ağırlıklı sorularında hem de öğrencilerin kendi notlarını derinlemesine işlemesinde doğrudan işe yarar.

Öğretmen adayları: Ders notlarını yalnızca hatırlama düzeyinde değil, analiz ve değerlendirme düzeyinde de çalışmak için üst düzey sorular üretebilirler. Kavramı gerçekten anlamak ile ezberlemek arasındaki farkı bu sorularla test etmek mümkündür.

Öğretmenler: Sınıf tartışması, yazılı sınav ya da ödev sorusu hazırlarken farklı Bloom basamaklarını hedefleyen sorular üretmek için kullanabilirler. Hangi basamağa ait olduğunu etiketle görmek, sınav dengesini kurmayı kolaylaştırır.

Eğitim içerik ekipleri: Ders materyallerine düşündürücü sorular eklemek isteyen içerik ekipleri, sistematik üretim için DubbAI'ı taslak oluşturma aşamasında kullanabilir.

Üst düzey soru üretimi için en uygun giriş metni nedensellik ilişkisi, karşılaştırma ya da tartışmalı bir argüman içeren paragraflardır. Yalnızca tanım ve liste içeren metinlerden üst düzey soru üretmek güçtür; bu tür metinler çoğunlukla hatırlama ya da anlama düzeyinde sorular verir.

300–700 kelimelik, tek bir konuya odaklı metinler önerilir. Daha uzun metinleri bölümlere ayırıp her bölüm için ayrıca çalıştırmak hem kapsam hem kalite açısından daha iyi sonuç verir.

DubbAI ham taslak üretir; üst düzey sorularda özellikle soru kökünün netliği ve beklenen yanıtın kapsamı kontrol edilmelidir. Muğlak ya da aşırı geniş kapsamlı sorular sıkça çıkabilir; bunları alan uzmanının düzenlemesi gerekir.

Dubba'nın kendi soru bankasında tüm sorular Kürsü topluluk denetimiyle kör çözüm ve oylama sürecinden geçtikten sonra yayına girer. Kendi içeriğin için benzer bir gözden geçirme adımı kurman önerilir.