Maarif programındaki 10. sınıf biyoloji kitabının ilk teması Enerji, iki alt üniteden oluşur: Güneşten Besinlere ve Besinlerden Enerjiye. Temanın ana fikri tek bir zincirdir: Güneş ışığı fotosentezle besinlerin kimyasal bağlarına yerleşir, canlılar bu besinleri sindirip hücrelerine taşır, hücreler de besinleri solunumla parçalayıp enerjiyi ATP'ye aktarır. Bu zinciri kafanda kurduğun anda on alt başlık birbirinden kopuk ezber maddeleri olmaktan çıkar.
İlk durak canlılık için enerjinin önemi ve ATP'dir. ATP; adenin bazı, riboz şekeri ve üç fosfat grubundan oluşan nükleotit yapılı ortak enerji molekülüdür. Kitap bağ türlerini de ayırır: adenin ile riboz arasında glikozit bağı, riboz ile ilk fosfat arasında ester bağı, fosfatlar arasında fosfat bağları vardır. ADP'ye fosfat eklenerek ATP yapılmasına fosforilasyon, ATP'nin su ile parçalanıp enerji vermesine defosforilasyon denir. ATP hücre zarından geçemez, depolanmaz; her hücre kendi ATP'sini anlık üretip tüketir. Enerji veren tepkimelere ekzergonik, enerji isteyen tepkimelere endergonik dendiğini de bu başlıkta öğrenirsin.
İkinci ve üçüncü başlıklar fotosentezdir. Önce ışığın doğası ve pigmentler gelir: görünür ışık yaklaşık 380 ile 750 nm arasındadır, klorofil en çok mor, mavi ve kırmızı ışığı soğurur, yeşili büyük ölçüde yansıtır; karoten, ksantofil gibi yardımcı pigmentler farklı dalga boylarını yakalayıp klorofile aktarır. Ardından fotosentezin iki evresi işlenir. Işığın kullanıldığı tepkimeler ökaryotlarda kloroplastın granumunda olur; klorofil uyarılır, su fotolizle parçalanır, ETS üzerinde ATP üretilir, NADPH oluşur ve oksijen yan ürün olarak çıkar. Işığın kullanılmadığı tepkimeler, yani Calvin döngüsü, stromada gerçekleşir; ATP ve NADPH kullanılarak CO₂'den PGAL yapılır ve PGAL glikozdan amino asit ve yağlara kadar pek çok organik maddenin çıkış noktası olur. Fotosentez hızını etkileyen ışık şiddeti, dalga boyu, CO₂ miktarı, sıcaklık, su, mineraller ve pH ile minimum kuralı da bu kısımdadır. Üçüncü başlıkta Helmont, Priestley, Ingenhousz, Hill ve Calvin'in çalışmalarıyla fotosentezin denklemi, oksijenin sudan geldiği ve mor kükürt bakterilerinde hidrojen kaynağının H₂S olduğu ele alınır.
Dördüncü başlık kemosentezdir: bazı prokaryotlar ışık yerine H₂S, NH₃, nitrit, Fe²⁺ gibi inorganik maddeleri oksitleyerek elde ettikleri enerjiyle organik madde üretir. Klorofilleri olmadığı için gece gündüz fark etmeden üretim yapabilirler ve hidrotermal baca çevresindeki ekosistemlerin üreticisidirler.
Besinlerden Enerjiye kısmı sindirimle başlar. Kitap mekanik ve kimyasal sindirimi, hücre içi ve hücre dışı sindirimi ayırır; kuş, kurt, inek ve insan üzerinden diş, mide ve bağırsak adaptasyonlarını karşılaştırır. Geviş getirenlerde dört bölmeli mide (işkembe, börkenek, kırkbayır, şirden) ve kuşlarda kursak ile taşlık burada öğrenilir. Ardından insanda sindirim, emilim ve taşınma gelir: karbohidrat sindirimi ağızda, protein sindirimi midede, yağ sindirimi ince bağırsakta başlar ve üçü de ince bağırsakta tamamlanır. Villus ve mikrovilluslar emilim yüzeyini büyütür; glikoz ve amino asitler kana, yağlar şilomikron hâlinde lenfe geçer, kana geçen besinler önce karaciğere gider. Kitap enzimleri çoğunlukla isim vermeden 'enzim' olarak anar, sen de çalışırken yerleri ve ürünleri öne al.
Son dört başlık hücresel solunum, besinlerin solunuma katılma yolları, fermantasyon ve enerji-metabolizma ilişkisidir. Oksijenli solunum glikoliz, piruvatın oksidasyonu, Krebs döngüsü ve ETS ile ilerler; kitap glikolizde 2 ATP harcanıp 4 ATP üretildiğini (net 2), Krebs döngüsünün bir glikoz için iki kez dönüp 2 ATP verdiğini ve ATP'nin büyük kısmının ETS'de üretildiğini söyler. Oksijensiz solunumda son elektron alıcısı nitrat, sülfat gibi inorganik maddelerdir ve ETS yine çalışır. Fermantasyonda ise ETS yoktur; etil alkol fermantasyonu CO₂ çıkarır, laktik asit fermantasyonu çıkarmaz. Tema, anabolizma ve katabolizma ayrımı, besin gruplarının gram başına enerji değerleri (karbohidrat ve protein yaklaşık 4, yağ yaklaşık 9 kcal) ve dengeli beslenme ile kapanır.