İçeriğe atla
YeniMaarif uyumlu matematik testleriHemen çöz

Tarih · 11. sınıf

Savaşlar Sarmalında Osmanlı (1908-1918): konu anlatımı ve çalışma rehberi

11. sınıf tarih Savaşlar Sarmalında Osmanlı ünitesinde II. Meşrutiyet'ten Mondros'a savaşları, göç ve salgınları, Osmanlı'nın insanlığa katkılarını öğren.

Son güncelleme:

Ünitenin kapsamı ve temel kavramlar

Son ünite on yıllık ama çok yoğun bir dönemi üç başlıkta anlatıyor: 1908-1918 arasındaki siyasi ve askerî gelişmeler, aynı yıllardaki kitlesel göç ve salgınlar, son olarak Osmanlı Devleti'nin insanlık tarihine katkıları. Kitabın üst sınırı 30 Ekim 1918 Mondros Ateşkes Antlaşması; işgallere karşı örgütlenme ve Millî Mücadele 12. sınıfın konusu.

Siyasi çizgi şöyle: II. Abdülhamid 1878'de meclisi kapattıktan sonra Jön Türkler muhalefeti büyütüyor, 1889'da tıbbiye öğrencilerinin kurduğu cemiyet zamanla İttihat ve Terakki adıyla muhalefetin öncüsü oluyor ve 1907'de Selânik'teki Osmanlı Hürriyet Cemiyeti ile birleşiyor. Haziran 1908 Reval Görüşmeleri'nin Makedonya'nın elden çıkacağı korkusunu artırması ve Manastır'daki birliklerin harekete geçmesiyle II. Meşrutiyet 23 Temmuz 1908'de ilan ediliyor; meclis 17 Aralık'ta toplanıyor. Aynı yıl Bulgaristan bağımsızlığını ilan ediyor, Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i ilhak ediyor, Girit Yunanistan'a bağlanma kararı alıyor. 13 Nisan 1909'daki 31 Mart Olayı Hareket Ordusu tarafından bastırılıyor, II. Abdülhamid tahttan indirilip V. Mehmed Reşad getiriliyor, 1909'da Kanun-ı Esasi değiştirilerek padişahın yetkileri daraltılıyor. Dönemin fikir akımları Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık; Prens Sabahattin ademimerkeziyetçiliği savunuyor.

Ardından savaşlar zinciri geliyor. İtalya 1911'de Trablusgarp'a saldırıyor; Enver Bey ve Mustafa Kemal gibi gönüllü subaylar yerel halkı örgütleyerek direniyor, İtalya On İki Ada'yı işgal ediyor ve 18 Ekim 1912 Uşi Antlaşması'yla Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakılıyor. Ekim 1912'de Karadağ'ın savaş açmasıyla I. Balkan Savaşı başlıyor; Kırkkilise ve Lüleburgaz yenilgileriyle ordu Çatalca'ya çekiliyor, Selânik ve Makedonya kaybediliyor. 23 Ocak 1913 Bâbıâli Baskını'ndan sonra 30 Mayıs 1913 Londra Antlaşması'yla Midye-Enez hattı sınır oluyor. II. Balkan Savaşı'nda Edirne 21 Temmuz 1913'te geri alınıyor, 29 Eylül 1913 İstanbul Antlaşması'yla Meriç sınır kabul ediliyor. Adalar Denizi ve Batı Trakya sorunları bu süreçte doğuyor.

I. Dünya Savaşı'nın nedenleri sömürge ve sanayi rekabeti, İtalya ile Almanya'nın siyasi birliği, Alsace-Lorraine meselesi, Rusya'nın sıcak denizler hedefi ve bloklaşma (1882 Üçlü İttifak, 1907 Üçlü İtilaf); kıvılcım 28 Haziran 1914 Saraybosna suikastı. Osmanlı 2 Ağustos 1914'te Almanya ile gizli ittifak yapıyor, Yavuz ve Midilli gemilerinin Karadeniz'de Rus limanlarını bombalamasıyla fiilen savaşa giriyor. Cepheler: Kafkas (Sarıkamış Harekâtı, Erzincan Mütarekesi, Brest-Litovsk), Çanakkale (18 Mart 1915 deniz zaferi, 25 Nisan çıkarmaları, 9 Ocak 1916 çekiliş), Irak (Selman-ı Pak, 29 Nisan 1916 Kûtül'amâre), Kanal ve Filistin, Hicaz ve Yemen (Medine Müdafaası), Kafkas İslam Ordusu'nun 15 Eylül 1918'de Bakü'yü kurtarması. Kitap Sevk ve İskân Kanunu'nu (27 Mayıs 1915) savaş koşullarındaki güvenlik gerekçesiyle anlatıyor. Mondros'un 7. ve 24. maddeleri işgallerin önünü açıyor. Göç başlığında Balkan ve Kafkas muhacirleri, kolera ve tifüs salgınları, Hilâl-i Ahmer'in çalışmaları, İskân-ı Muhacirin Nizamnamesi ve Aşâir ve Muhacirîn Müdüriyeti; katkılar başlığında mehter ve alla turca, Turquerie modası, Pax Ottomana, istimalet, kahve kültürü, halı, kumaş ve ebru yer alıyor.

Kavram bağları, sık hatalar ve soru kalıpları

Bu ünitenin kalbi neden-sonuç zinciri. Reval Görüşmeleri II. Meşrutiyet'i hızlandırıyor; meşrutiyetin ilanı Balkan sorunlarını çözmüyor, aksine 1908'deki oldubittilere zemin oluyor. Trablusgarp sürerken Balkan devletleri ittifak kuruyor, Karadağ'ın savaş açması Osmanlı'yı Uşi'yi imzalamaya zorluyor. Bu yüzden 'aşağıdakilerden hangisi bir önceki gelişmenin doğrudan sonucudur' tarzı sorulara hazırlıklı ol. Kitap I. Balkan Savaşı'nın başındaki zaafları da sayıyor: Trablusgarp'ın sürmesi, Arnavutluk İsyanı, alaylı-mektepli gerginliği ve Rusya'nın güvencesine dayanılarak Balkanlardaki eğitimli taburların terhis edilmesi.

Balkan Savaşları'nda iki evreyi karıştırma. Birinci evrede Osmanlı Balkan müttefiklerinin hepsine karşı savaşıyor ve Londra Antlaşması'yla Edirne de dâhil geniş toprak kaybediyor. İkinci evre Balkan devletlerinin Makedonya paylaşımı yüzünden birbirine düşmesiyle başlıyor; Bulgaristan'a karşı Yunanistan, Sırbistan, Karadağ ve Romanya savaşıyor, Osmanlı bu fırsatla Edirne'yi geri alıyor. Bükreş Antlaşması Balkan devletleri arasında, İstanbul Antlaşması ise Osmanlı ile Bulgaristan arasında imzalanıyor.

Cepheleri amaçlarıyla öğren: Kanal Harekâtı İngiltere ile Hindistan bağlantısını kesmeyi, İtilaf'ın Çanakkale saldırısı Rusya'ya yardım yolu açmayı ve Osmanlı'yı savaş dışı bırakmayı, İngilizlerin Irak Cephesi'ni açması Abadan petrollerini korumayı ve Hindistan'a yönelik tehdidi önlemeyi hedefliyor. Osmanlı'nın Almanya ve müttefiklerine yardım için Galiçya, Makedonya ve Romanya'ya asker göndermesi ayrı bir soru tipi. Çanakkale Zaferi'nin sonuçlarını kitap savaşın uzaması, Bulgaristan'ın İttifak bloğuna katılması ve Rusya'daki krizin derinleşip Bolşevik İhtilali'ne varması olarak bağlıyor.

Göç ve salgın başlığında kavramlara dikkat: kitap muhacir ile mülteciyi ayırıyor; antlaşmayla terk edilen topraklardan gelen muhacir, savaş sırasında işgal edilen yerlerden kaçan mülteci. Kolera kirli su ve gıdayla, tifüs bit ve pireyle bulaşıyor. Göçlerin uzun vadeli sonuçları da sorulabilir: tarımda yeni araçlar ve patates üretimi, İstanbul'da dokumacılığın ve Müslüman girişimcilerin artması, İttihat ve Terakki'nin Osmanlıcılıktan Türkçülüğe yönelmesi, Anadolu'nun nüfus yapısının değişmesi.

Sınavdaki yeri ve 10. ve 12. sınıfla bağı

AYT'de tarih, Edebiyat-Sosyal Bilimler 1 testinde Tarih-1 (10 soru) ve Sosyal Bilimler 2 testinde Tarih-2 (11 soru) olarak soruluyor; TYT Sosyal Bilimler testinde ise 5 tarih sorusu var. Bu ünitenin hangi bölümünden kaç soru geleceğine dair kesin bilgi verilemez, ama savaş-antlaşma eşleştirmeleri, cephelerin amaçları ve fikir akımları yorum sorusuna çok uygun.

Bu ünite 12. sınıfa açılan kapı. Mondros'la kitap sona eriyor, işgaller ve Millî Mücadele 12. sınıfta başlıyor; Trablusgarp'ta yerel halkı örgütleme deneyimi, Çanakkale'deki komutanlık ve Türkçülük akımının güçlenmesi oradaki gelişmeleri anlamanın anahtarı. Adalar ve Batı Trakya sorunları da kitapta Lozan'a ve günümüze uzatılıyor; burada yalnızca nasıl doğduklarını bil.

10. sınıfla bağ ise üçüncü başlıkta kuruluyor. İstimalet politikası, vakıf kültürü, Rumeli'ye Türk iskânı, Piri Reis haritası ve Kanuni'nin hukuk düzenlemeleri 10. sınıfta öğrendiğin konulardı; burada onları Osmanlı'nın dünyaya bıraktığı miras olarak yeniden okuyorsun. Bu kısmı yeni bir kronoloji olarak değil, örnek-kavram eşleştirmesi olarak çalış.

Önerilen çalışma sırası

Önce 1908-1918 olaylarını yıl yıl tek şeride diz: meşrutiyet ve 1908 oldubittileri, 31 Mart, Trablusgarp, I. Balkan, Bâbıâli Baskını, II. Balkan, I. Dünya Savaşı'na giriş, cepheler ve Mondros. Her olayın yanına bir neden ve bir sonuç yaz. Ardından fikir akımlarını temsilcileriyle eşleştir ve hangisinin hangi olaydan sonra güç kaybettiğini ya da güçlendiğini not et.

İkinci aşamada cepheler tablosunu hazırla: açılış amacı, kilit muharebe, komutan ve sonuç. Üçüncü aşamada göç ve salgınları Balkan dalgası ve Kafkas dalgası olarak ikiye ayır; devletin aldığı önlemleri (komisyonlar, nizamname, müdüriyet, karantina, aşı, Hilâl-i Ahmer) ayrı bir listede topla. En sona katkılar başlığını bırak; askerî-siyasi ve sosyal-kültürel diye iki kartta örnekleri kısa notlarla çalış.

Ünitenin konuları

MEB öğretim programındaki konu başlıkları; çalışma listesi olarak kullanabilirsin:

  • 1908-1918 yılları arasında Osmanlı Devleti’nde meydana gelen siyasi ve askerî gelişmelerin sonuçlarını tarihsel bağlamı içerisinde değerlendirebilme
  • 1908-1918 yılları arasında yaşanan kitlesel göç ve salgınların Osmanlı devlet ve toplum hayatına etkilerine ilişkin bakış açısı geliştirebilme
  • Osmanlı Devleti’nin insanlık tarihine katkılarına ilişkin oluşturduğu özgün ürünleri paylaşabilme

Çalışma taktikleri

  • 1908-1918 kronolojisini antlaşmalarla birlikte tek sayfada tut: Uşi 1912, Londra Mayıs 1913, Bükreş Ağustos 1913, İstanbul Eylül 1913, Mondros Ekim 1918.
  • Balkan Savaşları'nda 'kim kime karşı' sorusunu her evre için ayrı çiz; ikinci evrede Osmanlı'nın Bulgaristan dışındaki devletlerle savaşmadığını unutma.
  • Cepheleri 'kim açtı, ne amaçladı, nasıl bitti' üçlüsüyle kartlara yaz; amaç soruları en kolay puan kaynağıdır.
  • Fikir akımlarını temsilci isimlerle eşleştir: Namık Kemal Osmanlıcılık, Mehmet Akif İslamcılık, Ziya Gökalp Türkçülük, Abdullah Cevdet Batıcılık.
  • Muhacir ve mülteci farkını, kolera ve tifüsün bulaşma yollarını iki satırlık bir notla ezberle.
  • Her savaş için 'Osmanlı'ya hangi yeni sorunu bıraktı' sorusunu sor: Trablusgarp On İki Ada, Balkan Savaşları Batı Trakya ve göç, Mondros işgaller.

Örnek sorular

Aşağıdaki sorular Dubba editör ekibi tarafından bu ünite için hazırlandı. Cevabı görmeden önce kendin çözmeyi dene.

1. 1912'de imzalanan Uşi Antlaşması ile Osmanlı Devleti aşağıdakilerden hangisini İtalya'ya bırakmıştır?

  1. A)Trablusgarp ve Bingazi
  2. B)Bosna-Hersek
  3. C)Girit Adası
  4. D)Batı Trakya
  5. E)Kıbrıs Adası
Cevabı ve açıklamayı göster

Doğru cevap: A Trablusgarp Savaşı'nı bitiren 18 Ekim 1912 Uşi Antlaşması'yla Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakıldı ve Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprakları elden çıktı. Bosna-Hersek'i Avusturya-Macaristan ilhak etti, Girit Yunanistan'a bağlanma kararı aldı, Batı Trakya ile Kıbrıs Uşi'nin konusu değildir.

2. Aşağıdaki olaylar gerçekleşme sırasına göre dizildiğinde dördüncü sırada hangisi yer alır?

  1. A)Bâbıâli Baskını
  2. B)Osmanlı donanmasının Karadeniz'deki Rus limanlarını bombalaması
  3. C)31 Mart Olayı
  4. D)Edirne'nin Bulgarlardan geri alınması
  5. E)Trablusgarp Savaşı'nın başlaması
Cevabı ve açıklamayı göster

Doğru cevap: D Kitaptaki tarihlere göre sıra: 31 Mart Olayı (Nisan 1909), Trablusgarp Savaşı (1911), Bâbıâli Baskını (23 Ocak 1913), Edirne'nin geri alınması (21 Temmuz 1913), Rus limanlarının bombalanması (Ekim 1914). Dördüncü olay Edirne'nin geri alınmasıdır.

3. Ders kitabına göre aşağıdakilerden hangisi I. Balkan Savaşı başladığında Osmanlı Devleti'ni zor durumda bırakan etkenler arasında yer almaz?

  1. A)Trablusgarp Savaşı'nın hâlâ devam etmesi
  2. B)Ordudaki alaylı ve mektepli subaylar arasındaki gerginlik
  3. C)Rusya'nın verdiği güvenceye dayanılarak Balkanlardaki eğitimli taburların terhis edilmiş olması
  4. D)Arnavutluk İsyanı'nın yeniden alevlenmesi
  5. E)Romanya'nın Bulgaristan'a karşı savaşa girmesi
Cevabı ve açıklamayı göster

Doğru cevap: E İlk dört etken kitapta Balkan ittifaklarının kurulduğu ve savaşın başladığı 1912 için sayılır. Romanya'nın savaşa girmesi ise 10 Temmuz 1913'te, Bulgaristan'a karşı ve II. Balkan Savaşı'nda olmuştur; üstelik bu gelişme Osmanlı'ya Edirne'yi geri alma fırsatı vermiştir.

Kendi notundan soru üret

Defterindeki 1908-1918 zaman şeridini ya da cepheler tablonu DubbAI'ye yükle; bu üniteye özel kronoloji, cephe-amaç eşleştirmesi ve neden-sonuç soruları üretip kendini dene.

11. sınıf Tarih: 4.306 konu sorusu

MEB konularına göre kolay, orta ve zor testler, adım adım çözümler. Her konunun ilk iki testi ücretsiz ve hesap açmadan çözülür.

İlk testleri ücretsiz çöz

Diğer 11. sınıf tarih üniteleri

İlgili rehberler