Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları
Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.
MAT.10.2.1 · İki kategorik değişkenli veri ile çalışabilme ve iki kategorik değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
MAT.10.2.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
12 çözümlü soru
1.Kolay
MAT.10.2.1 · İki kategorik değişkenli veri ile çalışabilme ve iki kategorik değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: d) Araştırma sorusu bağlamında toplanan/elde edilen iki kategorik değişkenli verileri analiz etmek için görselleştirme ve/veya özetleme (toplam satır veya sütunlardaki göreli sıklıkları gösteren iki yönlü tablo, koşullu göreli sıklıkları gösteren sütun grafikleri, koşullu göreli sıklıklar gibi) araçlarından uygun olanı seçer.
Bir lisede öğrenciler istatistik proje ödevi için şu soruyu araştırmaktadır: “Okulumuzdaki 9 ve 12. sınıf öğrencilerinin sınıf düzeyi ile bağcıklı ya da bağcıksız ayakkabı tercihi arasında bir ilişki var mıdır?” 9. sınıftan 40, 12. sınıftan 20 öğrenci gözlenmiş ve aşağıdaki iki yönlü tablo elde edilmiştir.
Sınıf düzeyi
Bağcıklı
Bağcıksız
Toplam
9. sınıf
30
10
40
12. sınıf
12
8
20
Toplam
42
18
60
Bu araştırma sorusunu cevaplamak için aşağıdakilerden hangisi uygun bir analiz aracıdır?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 1
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Araştırma sorusu, sınıf düzeyi ile ayakkabı tercihi arasındaki ilişkililiği inceler. İki değişken de kategoriktir. Tabloda 9. sınıfın toplamı 40, 12. sınıfın toplamı 20 olduğu için grup büyüklükleri eşit değildir. Bu nedenle ilişki, ham hücre sayılarıyla değil sınıf düzeyine göre koşullu göreli sıklıklarla incelenmelidir.
9. sınıfta bağcıklı tercihin koşullu göreli sıklığı 4030=0,75, 12. sınıfta ise 2012=0,60 olur. Bu iki koşullu göreli sıklığı karşılaştırmak, verilen araştırma sorusu için uygun araçtır.
Dolayısıyla doğru cevap C seçeneğidir.
2.Kolay
MAT.10.2.1 · İki kategorik değişkenli veri ile çalışabilme ve iki kategorik değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: g) İki kategorik değişkenli veri dağılımlarına dayalı istatistiksel araştırmadan hareketle elde edilen sonuçları araştırma sorusu bağlamında değerlendirir.
Okulun biyoloji proje ödevinde öğrenciler, bir belgeselden seçtikleri canlıları incelemiştir. Araştırma soruları şudur: “İncelenen canlılarda omurgalı olup olmama ile etçil beslenip beslenmeme arasında bir ilişki var mıdır?” Omurgalı ve omurgasız gruplarının her birinde 20 canlı vardır. Etçil olma durumuna ait koşullu göreli sıklıklar tablodaki gibidir.
Etçil
Etçil değil
Omurgalı
%60
%40
Omurgasız
%30
%70
Bir öğrenci bu bulgulara dayanarak “Omurgalı olmak, canlıların etçil beslenmesine neden olmaktadır.” sonucuna ulaşmıştır.
Bu sonucun araştırma sorusu bağlamında en uygun değerlendirmesi aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 2
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Araştırma sorusu, incelenen canlılarda omurgalı olup olmama ile etçil beslenip beslenmeme arasında bir ilişki olup olmadığını sormaktadır; bir neden-sonuç sorgulamaz. Tablodan omurgalıların %60’ının, omurgasızların ise %30’unun etçil olduğu doğrudan okunur. Koşullu göreli sıklıklar farklı olduğu için incelenen canlılarda omurgalı olma ile etçil beslenme ilişkilidir; omurgalılar arasında etçil oranı daha yüksektir. Bu oran farkı, omurgalı olmanın etçil beslenmeye neden olduğunu göstermez. İlişkililik, nedensellik değildir. Bu nedenle öğrencinin neden-sonuç bildiren sonucu uygun değildir. Doğru değerlendirme A seçeneğidir.
3.Kolay
MAT.10.2.1 · İki kategorik değişkenli veri ile çalışabilme ve iki kategorik değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: a) İki kategorik değişkenli veriye dayalı, istatistiksel araştırma gerektiren gerçek yaşam durumlarını belirler.
Bir okulun doğa yürüyüşü kulübü, hafta sonu gezisi için bir parkur haritasını inceler. Haritada yalnızca iki patika işaretlidir: orman patikası ve sırt patikası. Kulüp, yürüyüş sırasında her katılımcının kâğıt harita veya dijital harita kullanacağını da not etmeyi konuşur. Bu konuşmada beş öneri ortaya çıkar. Berk, katılımcıların yürüyüş sürelerinin dakika cinsinden ortalamasının hesaplanmasını önerir. Deniz, orman patikası ya da sırt patikası seçimi ile kâğıt harita ya da dijital harita kullanımı arasındaki ilişkinin araştırılmasını önerir. Ece, yürüyüşe katılacak öğrenci sayısının belirlenmesini önerir. Ayşe, seçilen patikanın haritadaki uzunluğunun kilometre cinsinden okunmasını önerir. Cem, patikanın metre cinsinden rakımı ile dakika cinsinden yürüyüş süresi arasındaki ilişkinin incelenmesini önerir.
Buna göre iki kategorik değişkenli veriye dayalı, istatistiksel araştırma gerektiren gerçek yaşam durumu aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 3
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
İki kategorik değişkenli istatistiksel araştırma; haritadan tek bir değer okumakla bitmez. Aynı bireylerden iki kategorik değişken için veri toplanmasını ve bu değişkenler arasındaki ilişkililiğin incelenmesini gerektirir.
Deniz'in önerisinde birinci değişken patika seçimidir: orman patikası ya da sırt patikası. İkinci değişken harita kullanımıdır: kâğıt harita ya da dijital harita. İkisi de kategoriktir. Aralarında ilişki olup olmadığı, haritaya bakılarak bilinemez; her katılımcı için bu iki bilgi toplanmalıdır.
Bu nedenle iki kategorik değişkenli veriye dayalı istatistiksel araştırma gerektiren durum Deniz'in önerisidir.
4.Kolay
MAT.10.2.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: a) Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
Bir okulun mimarlık kulübü, çevrelerindeki binalarda bulunan pencerelerin genişliklerini ölçmüştür. Her pencerenin proje ölçüsüne uygun olup olmadığı ile çerçeve türü kaydedilmiştir. Elde edilen veriler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
Çerçeve türü
Ölçüye uygun
Ölçüye uygun değil
Toplam
Ahşap
40
10
50
Plastik
12
8
20
Toplam
52
18
70
Kulüp danışmanı, tabloya dayanarak şu yorumu yapmıştır: “Plastik çerçeveli pencerelerde ölçüye uygun olmama oranı, ahşap çerçeveli pencerelere göre daha yüksektir.”
Bu yorumun doğru istatistiksel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 4
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Yorum, iki çerçeve türünde ölçüye uygun olmama oranlarını karşılaştırır. Bu oranlar satır toplamına bölünerek bulunur.
Plastik çerçeve: 208=0,40
Ahşap çerçeve: 5010=0,200,40>0,20 olduğundan plastik çerçevede uygun olmama oranı daha yüksektir. Yorumun dayanağı bu koşullu oranların karşılaştırılmasıdır; bu karşılaştırma B seçeneğindedir.
A seçeneği ham sayıları karşılaştırır. 10>8 olması, oranın ahşapta daha yüksek olduğu anlamına gelmez. C seçeneğindeki genel uygunluk oranı grupları karşılaştırmadığı için bu yorumu temellendirmez. D seçeneğindeki grup büyüklüğü farkı, oranların hangisinin büyük olduğunu göstermez. E seçeneği satır oranı yerine ölçüye uymayanlar sütunundaki payı kullanır; üstelik 188<0,50 olduğundan bu ifade de yanlıştır.
5.Orta
MAT.10.2.1 · İki kategorik değişkenli veri ile çalışabilme ve iki kategorik değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: ç) İki kategorik değişkenli verileri toplayarak/elde ederek analize hazırlar.
Bir okulun kodlama ve robotik kulübü, üyelerin haftalık kodlama çalışma süresi ile deneme parkurunu tamamlama durumu arasındaki ilişkiyi incelemek üzere 16 üyeden veri toplamıştır. Süre tam sayı saat, parkur sonucu ise Başarılı ya da Başarısız olarak kaydedilmiştir.
Üye
Süre (saat)
Parkur sonucu
1
2
Başarılı
2
5
Başarısız
3
6
Başarılı
4
0
Başarısız
5
3
Başarılı
6
8
Başarılı
7
1
Başarılı
8
4
Başarısız
9
6
Başarısız
10
2
Başarısız
11
7
Başarılı
12
5
Başarılı
13
3
Başarısız
14
9
Başarısız
15
1
Başarısız
16
4
Başarılı
İlişkililik incelemesine geçmeden önce kodlama süresi şu sınıflara ayrılarak veriler analize hazırlanacaktır: 0-2 saat (0, 1 ve 2), 3-5 saat (3, 4 ve 5), 6 saat ve üzeri (6 ve daha büyük tam sayılar).
Bu sınıflama kullanılarak oluşturulan iki yönlü sıklık tablosu aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 5
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Her kayıt önce süre sınıfına, sonra parkur sonucuna göre yerleştirilir.
0-2 saat (0, 1, 2): Üye 1 (2, Başarılı), 4 (0, Başarısız), 7 (1, Başarılı), 10 (2, Başarısız), 15 (1, Başarısız) → 2 başarılı, 3 başarısız.
3-5 saat (3, 4, 5): Üye 2 (5, Başarısız), 5 (3, Başarılı), 8 (4, Başarısız), 12 (5, Başarılı), 13 (3, Başarısız), 16 (4, Başarılı) → 3 başarılı, 3 başarısız.
6 saat ve üzeri: Üye 3 (6, Başarılı), 6 (8, Başarılı), 9 (6, Başarısız), 11 (7, Başarılı), 14 (9, Başarısız) → 3 başarılı, 2 başarısız.
Satır toplamları 5, 6 ve 5; genel toplam 16 üyedir. Bu iki yönlü sıklık tablosu C seçeneğidir.
6.Orta
MAT.10.2.1 · İki kategorik değişkenli veri ile çalışabilme ve iki kategorik değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: f) İki kategorik değişkenli veri dağılımlarına dayalı istatistiksel araştırmadan hareketle elde edilen bulguları yorumlayarak sonuç çıkarır.
Kimya dersi proje ödevinde periyodik tablodan seçilen 40 element incelenmiştir. Ele alınan iki kategorik değişken, elementin metal olup olmaması ve kristal yapısının kübik olup olmamasıdır. Araştırma sorusu, bu elementlerde metal olup olmama ile kristal yapının kübik olup olmaması arasında bir ilişkililik olup olmadığıdır. Elde edilen iki yönlü sıklık tablosu şöyledir.
Kübik
Kübik değil
Toplam
Metal
18
12
30
Metal değil
2
8
10
Toplam
20
20
40
Bu bulgulara göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 6
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
İlişkililik, metal olup olmama verildiğinde kübik yapıya ait koşullu göreli sıklıklar karşılaştırılarak yorumlanır.
1. Metal olanlarda kübik yapı oranı: 18/30=0,60, yani %60.
2. Metal olmayanlarda kübik yapı oranı: 2/10=0,20, yani %20.
3. %60 ile %20 eşit değildir. Bu örneklemde metal olanlar arasında kübik kristal yapıya sahip olma oranı daha yüksektir; koşullu dağılımlar farklı olduğu için iki değişken ilişkilidir. Bu fark, metal olmanın kübik yapıya neden olduğunu göstermez. Sonuç yalnızca incelenen 40 elemente dayanır.
Bu üç adımlı yorumu yalnızca A seçeneği karşılar.
7.Orta
MAT.10.2.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: a) Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
Bir lisenin proje grubu, öğrencilerin okula geliş biçimini incelemek için okuldan rastgele seçilen 150 öğrencinin evinin okula uzaklığını ve okula bisikletle gelip gelmediğini kaydetmiştir. İki kategorik değişkene ait veriler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
Okula geliş
2 km'den yakın
2 km ve daha uzak
Toplam
Bisikletle
30
40
70
Bisikletle değil
20
60
80
Toplam
50
100
150
Proje grubu tabloya dayalı olarak şu yorumu yapmıştır: “Okula 2 km’den yakın oturan öğrenciler, 2 km ve daha uzak oturanlara göre daha yüksek oranda bisikletle gelmektedir.”
Bu yoruma yönelik doğru istatistiksel temellendirme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 7
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Yorum, bisikletle gelme oranını uzaklık gruplarına göre karşılaştırmaktadır. Bu nedenle her gruptaki bisikletle gelen sayısı, o grubun toplamına bölünür.
Yakın grup: 5030=0,60. Uzak grup: 10040=0,40.
0,60>0,40 olduğundan araştırılan öğrenciler arasında yakın oturanlarda bisikletle gelme oranı daha yüksektir. Yorum bu koşullu oran karşılaştırmasıyla desteklenir.
Uzak gruptaki 40 kişinin, yakın gruptaki 30 kişiden fazla olması ham sayıdır; grup büyüklükleri farklı olduğu için kullanımın daha yaygın olduğunu göstermez. 7040 ve 7030 ise bisikletle gelenlerin uzaklık dağılımıdır, grupların bisikletle gelme oranı değildir.
8.Orta
MAT.10.2.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: c) Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.
Bir okulun bilim fuarında bir proje grubu, proje türü ile ödül durumu arasındaki ilişkiyi incelemiştir. Fuardaki projeler türlerine göre deney ve model, sonuçlarına göre ödül aldı ve ödül almadı olarak sınıflandırılmıştır. Veriler aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Proje türü
Ödül aldı
Ödül almadı
Toplam
Deney
24
36
60
Model
15
10
25
Proje grubu tabloya dayanarak şu sonuca ulaşmıştır: "Ödül alan deney projelerinin sayısı, ödül alan model projelerinin sayısından fazla olduğuna göre deney projelerinin ödül alma oranı daha yüksektir ve deney projesi hazırlamak ödül almayı sağlar."
Bu istatistiksel sonuca yönelik aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 8
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
İddia edilen ödül alma oranı, her proje türünde ödül alanların o türdeki toplam proje sayısına oranıdır.
Deney projelerinde ödül alma oranı: 24/60=0,40
Model projelerinde ödül alma oranı: 15/25=0,600,60>0,40 olduğundan model projelerinin ödül alma oranı daha yüksektir. Ödül alan deney sayısının 24>15 olması, grup toplamları farklı olduğu için oranı göstermez. Bu nedenle "deney projelerinin ödül alma oranı daha yüksektir" ifadesi verilere uymaz; sonucu bu veriye dayandırmak da doğru değildir. Sonuç çürütülür.
A, ham sıklığı oran sanır. C, sayı farkını nedensellik kanıtı sayar. D, toplamları farklı grupların oranlarının karşılaştırılamayacağını varsayar; oranlar hesaplanıp karşılaştırılabilir. E, daha büyük grup toplamını daha yüksek oran sanır.
9.Zor
MAT.10.2.1 · İki kategorik değişkenli veri ile çalışabilme ve iki kategorik değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: e) Araştırma sorusu bağlamında toplanan/elde edilen verileri belirlediği araçlarla analiz eder.
Bir okulun çevre kulübü, mahallelerindeki 200 ev için şu araştırma sorusunu incelemektedir: «Evlerde güneş enerjisi sistemi kullanılıp kullanılmaması ile aylık elektrik faturasının 1500 TL'den az ya da 1500 TL ve üzerinde olması arasında bir ilişki var mıdır?» Toplanan veriler aşağıdaki iki yönlü sıklık tablosundadır.
Güneş enerjisi sistemi
1500 TL'den az
1500 TL ve üzeri
Toplam
Kullanıyor
30
10
40
Kullanmıyor
40
120
160
Toplam
70
130
200
Araştırma sorusunu yanıtlamak için güneş enerjisi kullanma durumuna göre fatura kategorisinin koşullu göreli sıklıkları hesaplanacaktır. «1500 TL'den az» sütununda ham sıklık, sistemi kullanmayan evlerde daha büyüktür. Bu kategorinin koşullu göreli sıklıkları karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 9
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Koşul, güneş enerjisi kullanma durumudur. Bu nedenle «1500 TL'den az» hücreleri kendi satır toplamlarına bölünür.
Kullananlarda: 4030=43=0,75.
Kullanmayanlarda: 16040=41=0,25.
0,75>0,25 olduğundan koşullu göreli sıklık kullananlarda daha büyüktür. Ham sıklıklar 40>30 olsa da satır toplamları 40 ve 160 olduğundan karşılaştırma ham sıklıkla yapılamaz.
B'de payda, düşük fatura sütununun toplamı olan 70'tir. C'de payda genel toplam olan 200'dür. D, «1500 TL ve üzeri» sütunundaki 10 ve 120 hücrelerini kullanır. E'de oranlar doğrudur; ancak 0,75>0,25 olduğu hâlde yön, ham sıklığa uyacak biçimde ters söylenmiştir.
10.Zor
MAT.10.2.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: b) Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
Okulun fotoğraf kulübünden bir öğrenci, dijital fotoğrafların dosya boyutu ile çekim zamanı arasında ilişki olup olmadığını incelemek istemiştir. Okuldan rastgele seçim yapmamış; yalnızca o günkü kulüp toplantısına katılan üyelerin telefonlarındaki birer fotoğrafı kaydetmiştir. Her fotoğraf, dosya boyutuna göre “küçük (2 MB'den az)” ya da “büyük (2 MB ve üzeri)”, çekim zamanına göre “gündüz” ya da “akşam” olarak sınıflandırılmıştır. 200 fotoğrafa ait sıklık tablosu aşağıdadır.
Dosya boyutu
Gündüz
Akşam
Toplam
Küçük (2 MB'den az)
90
20
110
Büyük (2 MB ve üzeri)
60
30
90
Toplam
150
50
200
Öğrenci şu yorumu yapmıştır: “Gündüz çekilen büyük dosyalı fotoğraf sayısı (60), akşam çekilen büyük dosyalı fotoğraf sayısından (30) fazladır. Bu nedenle gündüz çekilen fotoğraflar daha büyük dosyalıdır; akşam çekmek dosya boyutunu küçültür. Kulüp üyelerinden elde edilen bu sonuç, okuldaki tüm öğrencilerin fotoğrafları için de geçerlidir.”
Buna göre, öğrencinin yorumundaki hata veya yanlılığı doğru tespit eden ifade aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 10
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
İlişkinin yönü, ham sıklıklarla değil grup içi oranlarla bakılarak değerlendirilir. Gündüz çekilen fotoğraflarda büyük dosyalı olma oranı 15060=0,40 yani %40, akşam çekilenlerde 5030=0,60 yani %60'tır. Gündüz grubunda büyük dosya sayısının daha fazla görünmesi, gündüz fotoğraf sayısının 150, akşam fotoğraf sayısının ise 50 olmasından kaynaklanır. Oranlar karşılaştırıldığında büyük dosyalı olma durumu akşam çekilen fotoğraflarda daha yüksektir. Bu nedenle “gündüz fotoğrafları daha büyük dosyalıdır” yargısı ilişkinin yönünü ters çıkarmıştır.
Çekim zamanı ile dosya boyutu kategorisi arasında bir ilişkililik görülmesi, akşam çekmenin dosya boyutunu küçülttüğünü göstermez. İlişkililik nedensellik değildir; dosya boyutu çözünürlük, flaş kullanımı ve fotoğrafın içeriği gibi başka değişkenlere de bağlı olabilir.
Veriler okulun tüm öğrencilerinden rastgele seçilmiş bir örneklem değil, yalnızca o günkü toplantıya gelen kulüp üyeleridir. Bu örneklem okuldaki tüm öğrencilerin fotoğraflarını temsil etmez; sonuç okul geneline genellenemez.
A yorumu olduğu gibi kabul eder. B yön hatasını ve nedensellik iddiasını yok sayar. C her iki sıklığı genel toplama bölerek koşullu oran hesaplamış gibi yapar; %30 ve %15 grup büyüklüğünü dikkate almaz, yön yine ters kalır. D kulüp üyesi olmayı temsili örneklem sayar ve grup içi oranların yargıyı desteklediğini ileri sürer. Hataların tümünü doğru tespit eden ifade E'dir.
11.Zor
MAT.10.2.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: b) Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
Deniz, akıllı telefonlardaki bir odak (ders çalışma) uygulamasını düzenli kullanma ile ödevini zamanında tamamlama arasındaki ilişkililiği araştırmak için okulundaki 400 öğrenciden veri toplamıştır. Bu iki kategorik değişkene ait kişi sayıları tabloda verilmiştir.
Ödevini zamanında tamamlayan
Ödevini tamamlamayan
Toplam
Uygulamayı düzenli kullanan
90
210
300
Uygulamayı düzenli kullanmayan
40
60
100
Toplam
130
270
400
Deniz, tabloya dayanarak şöyle yorum yapmıştır: “Uygulamayı düzenli kullanan 90 öğrenci ödevini zamanında tamamlamış, kullanmayan yalnızca 40 öğrenci tamamlamıştır. Öyleyse uygulamayı kullananlar ödevlerini daha yüksek oranda tamamlamaktadır; bu da uygulamanın ödevi zamanında tamamlamayı sağladığını gösterir.”
Deniz’in bu yorumundaki hata veya yanlılığa ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 11
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Karşılaştırılması gereken, tamamlayan kişi sayıları değil, her gruptaki koşullu göreli sıklıklardır. Uygulamayı düzenli kullananlarda tamamlama oranı 30090=0,30, yani %30’dur. Düzenli kullanmayanlarda oran 10040=0,40, yani %40’tır. Grup büyüklükleri 300 ve 100 olduğu için 90’ın 40’tan büyük olması, kullananların oranının daha yüksek olduğu anlamına gelmez. Koşullu oranlar, iddianın tersine, kullananlarda daha düşüktür. Ayrı olarak, tablodaki ilişkililik uygulamanın ödevi tamamlamayı sağladığını göstermez; bu, ilişkililiği nedensellik saymaktır. Ödevini zaten düzenli yapan öğrenciler uygulamayı daha az kuruyor olabilir ya da üçüncü bir değişken her iki durumu da etkiliyor olabilir. Dolayısıyla yorumda hem ham sıklık-oran karışıklığından gelen ters yönlü çıkarım hem de nedensellik hatası vardır.
12.Zor
MAT.10.2.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: a) Başkaları tarafından oluşturulan iki kategorik değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
Bir sınıfta araştırma ödevi kapsamında, bu öğretim yılında okul gazetesinde yazısı yayımlanan öğrencilerin tamamı incelenmiştir. Araştırma sorusu şudur: «Yazısı yayımlanan öğrencilerde haber yazmayı tercih etme oranı, sınıf düzeyine göre farklılık göstermekte midir?» Yazı türü ile sınıf düzeyine ait veriler aşağıdaki sıklık tablosunda toplanmıştır.
Yazı türü
9. sınıf
10. sınıf
Toplam
Haber
30
20
50
Deneme
45
5
50
Toplam
75
25
100
Ödev grubundan bir öğrenci şöyle bir yorum yapmıştır: «Haber yazan öğrencilerin 0,60'ı 9. sınıf, 0,40'ı 10. sınıftır. Bu yüzdeler, 9. sınıf öğrencilerinin haber yazmayı 10. sınıf öğrencilerine göre daha yüksek oranda tercih ettiğini gösterir.»
Bu yoruma ilişkin doğru istatistiksel temellendirme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 12
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Araştırma sorusu, haber yazma oranının sınıf düzeyine göre değişip değişmediğini sorduğu için yazı türü, sınıf düzeyine koşullu incelenmelidir. Her sınıftaki haber sayısı, o sınıfın toplamına bölünür.
9. sınıflarda haber oranı: 30/75=0,40.
10. sınıflarda haber oranı: 20/25=0,80.
0,80>0,40 olduğundan haber tercih oranı 10. sınıflarda daha yüksektir.
Yorumdaki 0,60 ve 0,40, haber satırı toplamı 50'ye bölünerek elde edilmiştir: 30/50=0,60 ve 20/50=0,40. Bu değerler sınıf düzeyinin haber yazanlara koşullu dağılımıdır. 9. sınıf grubu daha kalabalık olduğu için haber yazanlar içinde 9. sınıfların payı büyük çıkar; bu pay, sınıf içindeki haber oranını göstermez. Dolayısıyla doğru temellendirme E seçeneğidir.