Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları
Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.
MAT.11.1.1 · İki nicel değişkenli veri ile çalışabilme ve iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
MAT.11.1.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
12 çözümlü soru
1.Kolay
MAT.11.1.1 · İki nicel değişkenli veri ile çalışabilme ve iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: b) Bağlam içerisinde iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe odaklanan araştırma soruları oluşturur.
Elif, semt pazarında tezgâhları inceleyerek bir istatistiksel araştırma planlamaktadır. Araştırma sorusunu oluşturmadan önce kullanabileceği değişkenleri şöyle tanımlamıştır.
Değişken
Açıklama
G
Tezgâhın alanı (m2)
S
Bir gündeki satış tutarı (TL)
Ü
Satılan ürün grubu: sebze, meyve, bakliyat
K
Tezgâhın konumu: girişe yakın, ortaya yakın, çıkışa yakın
Elif'in bu bağlamda, iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe odaklanan araştırma sorusu aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 1
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Nicel değişken, sayısal bir ölçüyle ifade edilir. Tabloda G tezgâhın alanıdır ve m2 cinsinden ölçülür; S ise TL cinsinden satış tutarıdır. Bu ikisi nicel değişkendir. Ü, ürünleri sebze, meyve ve bakliyat gruplarına ayırdığı için kategoriktir. K de tezgâhı girişe yakın, ortaya yakın ve çıkışa yakın biçiminde gruplandırdığı için kategoriktir. İki nicel değişkenin ilişkisini soran tek seçenek G ile S'yi bir araya getiren D seçeneğidir.
2.Kolay
MAT.11.1.1 · İki nicel değişkenli veri ile çalışabilme ve iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: d) Araştırma sorusu bağlamında toplanan/elde edilen iki nicel değişkenli verileri analiz etmek için görselleştirme ve/veya özetleme [tablo, serpme diyagramı (saçılım grafiği), bölgelere göre sayım oranı, korelasyon katsayısı] araçlarından uygun olanı seçer.
Bir okul basketbol turnuvasında bir öğrenci, oyuncuların maç başına şut sayısı ile maç başına attığı sayı arasındaki ilişkiyi araştırmaktadır. 8 oyuncudan elde edilen eşleştirilmiş veriler şöyledir:
Oyuncu
Maç başına şut sayısı
Maç başına sayı
1
8
6
2
12
10
3
5
4
4
15
11
5
9
14
6
18
16
7
7
5
8
11
9
Öğrencinin araştırma sorusu şudur: "Maç başına şut sayısı ile maç başına sayı arasında bir ilişki var mıdır; varsa bu ilişkinin yönü, doğrusal olup olmadığı ve aykırı gözlemleri nasıldır?" Öğrenci bu soruyu veriyi görsel olarak inceleyerek cevaplamak istemekte, bu aşamada sayısal bir ilişki ölçüsü hesaplamamaktadır.
Buna göre öğrencinin bu verileri analiz etmek için seçmesi gereken en uygun araç aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 2
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
1. Tabloda her oyuncu için iki nicel değişken eşleştirilmiştir: maç başına şut sayısı ve maç başına sayı. Araştırma sorusu bu iki değişkenin ilişkisini konu alır.
2. Amaç; ilişkinin yönünü, doğrusal olup olmadığını ve aykırı gözlemleri görsel olarak incelemektir. Sayısal bir ilişki ölçüsü hesaplanmayacaktır.
3. Korelasyon katsayısı ile bölgelere göre sayım oranı ilişkiyi bir sayıyla özetler; doğrusallığı ve tek tek aykırı gözlemleri görsel olarak göstermez. Histogram yalnızca şut sayısının dağılımını, ortalama tablosu ise yalnızca merkezî eğilimi verir; ikisi de ilişkiyi göstermez.
4. Serpme diyagramı, eşleştirilmiş iki nicel değişkeni birlikte göstererek yönü, biçimin doğrusal olup olmadığını ve aykırı gözlemleri görünür kılar.
5. Bu nedenle en uygun araç serpme diyagramıdır. Cevap B.
3.Kolay
MAT.11.1.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: a) Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
Okul kütüphanesi, ödünç verme durumunu incelemek için beş iş gününe ait kayıt tutmuştur. Gelen öğrenci sayısı ile ödünç verilen kitap sayısı aşağıdadır.
Gün
Gelen öğrenci sayısı
Ödünç verilen kitap sayısı
Pazartesi
40
24
Salı
20
10
Çarşamba
50
32
Perşembe
30
16
Cuma
60
38
Kütüphane sorumlusu bu verilere dayanarak "Gelen öğrenci sayısı ile ödünç verilen kitap sayısı arasında pozitif yönlü bir ilişkililik vardır." yorumunu yapmıştır.
Kütüphane sorumlusunun yorumuna yönelik doğru istatistiksel temellendirme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 3
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Pozitif yönlü ilişkililik, bir nicel değişkenin büyük değerlerine diğer nicel değişkenin de büyük değerlerinin karşılık gelmesiyle temellendirilir. Günler öğrenci sayısına göre sıralandığında eşleşmeler şöyledir: 20 öğrenciye 10 kitap, 30 öğrenciye 16 kitap, 40 öğrenciye 24 kitap, 50 öğrenciye 32 kitap ve 60 öğrenciye 38 kitap. Öğrenci sayısı büyük olan günde kitap sayısı da büyüktür. Bu örüntü, sorumlunun yorumunu doğrular. Doğru cevap E seçeneğidir.
4.Kolay
MAT.11.1.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: b) Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
Bir matematik dersinde alıştırma süresi ile 10 soruluk bir testteki doğru sayısı arasındaki ilişki incelenmiştir. Veriler yalnızca denemeye kendi isteğiyle katılan ve 10 soruluk testi sonuna kadar çözen 5 öğrenciden toplanmıştır. Testi yarım bırakanlar ile denemeye katılmayanlar çalışmaya dahil edilmemiştir.
Öğrenci
Alıştırma süresi (saat)
Doğru sayısı
1
1
6
2
2
7
3
3
8
4
4
9
5
5
10
Bir öğrenci tabloya bakarak şöyle demiştir: "Alıştırma süresi arttıkça doğru sayısı da artmaktadır. Bu ilişki sınıfın tamamı için de geçerlidir."
Bu yorumdaki temel hata ya da yanlılık aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 4
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Tabloda alıştırma süresi 1,2,3,4,5 saat iken doğru sayıları sırasıyla 6,7,8,9,10 olur. Bu beş değerde süre arttıkça doğru sayısı da artar; yani birlikte değişmenin yönü pozitiftir. Ancak veriler sınıfın tamamından değil, yalnızca denemeye kendi isteğiyle katılıp testi bitiren 5 öğrenciden alınmıştır. Testi yarım bırakanlar ve katılmayanlar dışarıda kalmıştır. Bu küçük ve seçilmiş gruptaki birlikte değişmeyi sınıfın tamamına taşımak, örneklemin seçimindeki yanlılığı görmezden gelen hatalı bir genellemedir. Dolayısıyla temel hata D seçeneğindedir.
5.Orta
MAT.11.1.1 · İki nicel değişkenli veri ile çalışabilme ve iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: e) Araştırma sorusu bağlamında toplanan/elde edilen verileri belirlediği araçlarla analiz eder.
11. sınıf öğrencileri okul gezisinde bir doğa parkında yürüyüş yapmıştır. Sınıf, bireysel gezen öğrencilerin yürüyüş süresi ile gözlemledikleri canlı türü sayısı arasında bir ilişkililik olup olmadığını araştırmaktadır. Araştırma sorusu yalnızca bireysel gezileri kapsadığından grupla gezen öğrencilerin verileri analize alınmayacaktır.
Öğrenci
Gezi biçimi
Yürüyüş süresi (dk)
Gözlenen tür sayısı
Ö1
Bireysel
40
6
Ö2
Grup
30
9
Ö3
Bireysel
70
10
Ö4
Bireysel
20
4
Ö5
Bireysel
90
13
Ö6
Grup
80
3
Ö7
Bireysel
50
12
Ö8
Bireysel
30
5
Ö9
Bireysel
60
3
Ö10
Bireysel
80
11
Sınıf, analize alınan verileri bölgelere göre sayım oranı ile analiz etmeye karar vermiştir. Oran, iki değişkenin aritmetik ortalaması esas alınarak n(n1+n3)−(n2+n4) eşitliğiyle hesaplanır. Burada n1 her iki değeri de ortalamanın üzerinde olan, n3 her iki değeri de ortalamanın altında olan, n2 ve n4 ise biri ortalamanın üzerinde diğeri altında olan gözlem sayılarıdır; n analize alınan gözlem sayısıdır.
Analize alınan veriler için bölgelere göre sayım oranı kaçtır?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 5
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Araştırma sorusu yalnızca bireysel gezileri kapsadığı için Gezi biçimi Grup olan Ö2 ve Ö6 analize alınmaz. Kalan 8 gözlem kullanılır.
Yürüyüş süreleri: 40,70,20,90,50,30,60,80. Toplam 440, xˉ=440/8=55.
Tür sayıları: 6,10,4,13,12,5,3,11. Toplam 64, yˉ=64/8=8.
Hiçbir gözlemin değeri ortalamaya eşit değildir; 8 gözlemin tamamı bölgelere ayrılır.
- Ö1 (40;6): ikisi de ortalamanın altında →n3
- Ö3 (70;10): ikisi de ortalamanın üzerinde →n1
- Ö4 (20;4): ikisi de altında →n3
- Ö5 (90;13): ikisi de üzerinde →n1
- Ö7 (50;12): süre ortalamanın altında, tür sayısı üzerinde → zıt yön
- Ö8 (30;5): ikisi de altında →n3
- Ö9 (60;3): süre ortalamanın üzerinde, tür sayısı altında → zıt yön
- Ö10 (80;11): ikisi de üzerinde →n1n1=3, n3=3, n2+n4=2 ve n=8.
Oran =8(3+3)−2=84=0,5.
Doğru seçenek C'dir.
6.Orta
MAT.11.1.1 · İki nicel değişkenli veri ile çalışabilme ve iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: c) İki nicel değişkenli veri toplamak/elde etmek için plan yapar.
Mimarlık kulübü, ilçedeki 12 okul binasında giriş saçağının taşma uzunluğu ile taşıyıcı kolonun kesit alanı arasındaki ilişkililiği araştırmaktadır. Araştırma sorusu şudur: Bu binalarda saçağın taşma uzunluğu ile kolonun kesit alanı arasında bir ilişkililik var mıdır?
Yapı envanterinde her binanın kolon kesit alanı, bina koduyla cm² olarak kayıtlıdır. Kolonlar kaplama altında olduğu için bu alan yerinde şerit metreyle ölçülemez. Saçağın taşma uzunluğu envanterde yoktur; kapı hizasından saçak ucuna yatay uzaklık olarak yerinde ölçülür.
Cumartesi günü servis yalnızca 6 binaya uğramaktadır. Görevli eşlik ve ölçüm izni 10:00-14:00 ile sınırlıdır. Her bina bir gözlem birimidir; bir binanın saçak uzunluğu yalnızca aynı binanın kolon kesit alanıyla eşleştirilebilir. Raporda bina kodu kullanılacak, kişisel veri toplanmayacaktır.
Bu koşullar altında iki nicel değişkenli veriyi toplamak/elde etmek için uygun plan aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 6
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
1. İlişkililik için iki nicel değişken aynı gözlem biriminden, yani aynı binadan eşlenik elde edilmelidir. Saçak uzunluğu yerinde, kolon kesit alanı ise yerinde ölçülemediği için envanterden aynı bina koduyla alınmalıdır.
2. Servis cumartesi günü yalnızca 6 binaya uğradığından örneklem bu 6 binadır. Ölçüm aralığı 10:00-14:00 olmalı; 12 binanın tamamını aynı gün yerinde ölçmek koşullara uymaz.
3. Kolon alanını sabit bir sayı yazmak ikinci nicel değişkeni toplamaz. Farklı binaları sıra ile eşlemek ya da iki ayrı ortalamayı tek çift saymak, bina bazındaki eşlenik veri yapısını bozar.
4. Örneklem, ölçme aracı, elde etme yolu ve aynı koda göre eşleştirmeyi birlikte sağlayan plan E seçeneğidir.
7.Orta
MAT.11.1.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: b) Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik hataları ya da yanlılıkları tespit eder.
Bir okulun doğa yürüyüşü kulübü, aynı bölgedeki altı parkur için harita uzunluğunu, toplam tırmanışı ve parkurları tamamlayan yürüyüşçülerin kişi başı su tüketimini kaydetmiştir. Ölçümler aynı mevsimde, benzer hava koşullarında ve benzer yaş grubundan öğrencilerle yapılmıştır.
Parkur
Harita uzunluğu (km)
Toplam tırmanış (m)
Kişi başı su tüketimi (L)
Çamlık
4
300
1,0
Dereboyu
10
220
0,8
Sırt
5
640
1,7
Yayla
12
360
1,2
Tepe
6
810
2,0
Vadi
9
260
0,9
Kulüp danışmanı tabloyu inceleyerek şöyle yorumlamıştır: "Harita uzunluğu ile su tüketimi arasında pozitif bir ilişki vardır. Yürüyüşçüler uzun parkurda daha çok su içtiğine göre su tüketiminin nedeni haritadaki uzunluktur. Bu nedenle daha az su tüketmek için kısa parkurlar seçilmelidir."
Bu yorumdaki hata veya yanlılık aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 7
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
1. Harita uzunluğu ile kişi başı su tüketimi eşleştirildiğinde tüketim uzunlukla birlikte düzenli artmaz: 4 km → 1,0 L, 5 km → 1,7 L, 6 km → 2,0 L, 9 km → 0,9 L, 10 km → 0,8 L, 12 km → 1,2 L. Örneğin 6 km'lik Tepe parkurunda 2,0 L, 10 km'lik Dereboyu parkurunda yalnızca 0,8 L tüketilmiştir. Danışmanın kurduğu pozitif ilişki veriyle uyuşmaz.
2. Toplam tırmanışa göre sıralanınca tüketim düzenli artar: 220 m → 0,8 L, 260 m → 0,9 L, 300 m → 1,0 L, 360 m → 1,2 L, 640 m → 1,7 L, 810 m → 2,0 L.
3. Danışman, tüketimdeki değişimi harita uzunluğuna bağlayarak neden-sonuç kurmuştur. Veriler ilişkinin uzunlukla değil toplam tırmanışla birlikte değiştiğini gösterdiğinden bu, ilişkiyi yanlış değişkene yükleyen hatalı ve yanlı bir yorumdur. Doğru seçenek B'dir.
8.Orta
MAT.11.1.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: c) Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.
Selin, bilim fuarı projesi için aynı türden altı fideye farklı miktarlarda gübre vermiş ve dört hafta sonundaki verimi ölçmüştür. Diğer koşullar sabit tutulmuştur. Elde ettiği veriler aşağıdaki tablodadır.
Gübre miktarı (g)
Verim (kg)
0
2
5
4
10
6
15
7
20
7
25
6
Selin, bu verilere dayanarak şu yorumu yapmıştır: «Gübre miktarı arttıkça verim sürekli ve doğrusal biçimde artmaktadır. Bu nedenle gübre miktarı 30 g olduğunda verim, gözlenen aralıktaki artış hızıyla artmaya devam eder.»
Buna göre Selin'in yorumuna yönelik en uygun değerlendirme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 8
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Gübre miktarı 0,5,10,15,20,25 g iken verim sırasıyla 2,4,6,7,7,6 kg'dır. Ardışık değişimler +2,+2,+1,0,−1 kg olduğundan artış hızı sabit değildir: verim 15 grama kadar artar, 15 ile 20 gram arasında duraklar, 25 gramda azalır. Bu nedenle «sürekli ve doğrusal artış» ifadesi verilerin bütünüyle uyuşmaz. Ayrıca 30 g, gözlenen 0–25 g aralığının dışındadır; sabit bir artış hızı da olmadığından verimin aynı hızla artmaya devam edeceği söylenemez. Yorum çürütülmelidir. B seçeneği verimin hiç artmadığını ileri sürdüğü için hatalıdır. A, D ve E ise yorumu hatalı gerekçelerle kabul eder. En uygun değerlendirme C'dir.
9.Zor
MAT.11.1.1 · İki nicel değişkenli veri ile çalışabilme ve iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: f) İki nicel değişkenli veri dağılımlarına dayalı istatistiksel araştırmadan elde edilen bulguları yorumlayarak sonuç çıkarır.
Bir belediye park ekibi, tarh düzenlemesi için “Haftalık organik gübre miktarı arttıkça bitkilerin boy artışı da artar mı?” sorusunu ele almıştır. Parktaki 12 çiçek tarhının 6’sı kumlu, 6’sı killi topraktadır. Her tarha ait haftalık gübre miktarı (kg) ve dört hafta sonundaki ortalama boy artışı (cm) tabloda verilmiştir.
Tarh
Toprak türü
Gübre miktarı (kg)
Boy artışı (cm)
1
Kumlu
2
10
2
Kumlu
3
9
3
Kumlu
4
8
4
Kumlu
5
7
5
Kumlu
6
6
6
Kumlu
7
5
7
Killi
8
18
8
Killi
9
17
9
Killi
10
16
10
Killi
11
15
11
Killi
12
14
12
Killi
13
13
Tüm tarhlar birlikte değerlendirildiğinde gübre miktarı ile boy artışı arasındaki korelasyon katsayısı yaklaşık 0,60 bulunmuştur.
Bu bulgulara göre aşağıdaki sonuçlardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 9
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Kumlu tarhlarda gübre 2,3,4,5,6,7 kg iken boy artışı sırasıyla 10,9,8,7,6,5 cm’dir. Gübre 1 kg arttıkça boy artışı 1 cm azalır; ilişki ters yönlüdür. Killi tarhlarda da gübre 8 kg’dan 13 kg’a çıkarken boy artışı 18 cm’den 13 cm’ye iner; ilişki yine ters yönlüdür. Grup ortalamaları ise farklıdır: kumlu toprakta ortalama gübre 4,5 kg ve ortalama boy artışı 7,5 cm, killi toprakta ortalama gübre 10,5 kg ve ortalama boy artışı 15,5 cm’dir. Killi tarhlar hem daha çok gübre almış hem daha fazla uzamıştır. Birleştirilmiş verideki yaklaşık 0,60’lık pozitif korelasyon bu düzey farkından doğar; aynı toprak türündeki ilişkiyi yansıtmaz. Bu nedenle “gübre artarsa boy da artar” genellemesi yapılamaz. Doğru sonuç A’dır. B grup içi örüntüyü yok sayar. C killi gruptaki azalan yönü doğru yönlü sanır. D korelasyonun ancak 1 olursa ilişki kurulacağını varsayar. E en büyük boy artışını (18 cm, 8 kg gübre) en büyük gübre miktarıyla (13 kg, 13 cm) eşleştirir.
10.Zor
MAT.11.1.1 · İki nicel değişkenli veri ile çalışabilme ve iki nicel değişken arasındaki ilişkililiğe dayalı karar verebilme
Süreç bileşeni: g) İki nicel değişkenli veri dağılımlarına dayalı istatistiksel araştırmadan elde edilen sonuçları araştırma sorusu bağlamında değerlendirir.
Bir sınıftaki öğrenciler, araştırma ödevinde şu soruyu incelemiştir: “Sınıfımızdaki öğrencilerin bir proje ödevine ayırdığı haftalık çalışma süresi ile bu ödevden aldıkları puan arasında nasıl bir ilişki vardır?”
Sınıftaki 24 öğrenciden, öğrencilerin kendi belirlediği süreler ve aldıkları puanlar toplanmıştır. Süre öğretmen tarafından değiştirilmemiştir. Özet aşağıdadır.
Özet
Değer
Haftalık süre
1 saat ile 8 saat arası
Ödev puanı
40 ile 95 arası
Serpme diyagramı
1–8 saat aralığında artan doğrusal eğilim; belirgin ayrık değer yok
Korelasyon katsayısı
r=0,78
Bir öğrenci şu sonucu yazmıştır: “İlişki güçlü ve pozitif olduğuna göre çalışma süresini artırmak puanı yükseltir. Bu nedenle Türkiye’deki tüm öğrencilerin haftalık süreyi 12 saate çıkarması puanlarını kesin olarak artırır.”
Bu sonucun, araştırma sorusu bağlamında en uygun değerlendirmesi aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 10
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
1. Araştırma sorusu yalnızca bu sınıftaki süre ile puan arasındaki ilişkinin niteliğini sorar. Neden-sonuç ilişkisi veya Türkiye geneli hakkında bir soru yoktur.
2. Serpme diyagramındaki artan doğrusal eğilim ve r=0,78, bu sınıfta gözlenen değerlerde pozitif ve güçlü bir doğrusal ilişki olduğunu gösterir. Süre yalnızca 1–8 saat aralığında ölçülmüştür.
3. Süreler öğrenciler tarafından belirlenmiş, deneyle değiştirilmemiştir. Birlikte değişme, süreyi artırmanın puanı yükselttiğini kanıtlamaz; motivasyon veya ön bilgi gibi başka değişkenler de puanı etkileyebilir.
4. 12 saat, gözlenen 1–8 saat aralığının dışındadır. Gözlenen eğilimi bu aralığın ötesine kesin bir sonuç gibi taşımak uygun değildir.
5. Dolayısıyla sınıf içindeki pozitif eğilim kabul edilir; nedensellik, Türkiye geneli ve 12 saat iddiaları kabul edilmez. Bu değerlendirme A seçeneğindedir.
11.Zor
MAT.11.1.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: a) Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumlara yönelik istatistiksel temellendirme yapar.
Bir lisenin sağlık kulübü, gönüllü 12 öğrencinin bir haftalık ortalama günlük ekran süresi (saat) ile aynı haftadaki ortalama gece uyku süresi (saat) verilerini incelemiştir. İstatistik yazılımıyla çizilen serpme diyagramında noktaların azalan (negatif eğimli) doğrusal bir örüntü oluşturduğu, yalnızca bir öğrencinin (ekran süresi 9 saat, uyku süresi 9 saat) diğerlerinden çok uzakta olduğu görülmüştür. Yazılım korelasyon katsayısını bu öğrenci dâhil r=−0,52, bu öğrenci çıkarıldığında r=−0,86 olarak vermiştir.
Kulübün yorumu şöyledir: "Ekran süresi ile uyku süresi arasında negatif yönlü güçlü bir ilişki vardır. Uzaktaki öğrenciyi çıkarınca ilişki güçlendiğine göre bu öğrencinin verisi yanlıştır ve silinmelidir. Ekran süresini azaltan her öğrencinin uyku süresi kesinlikle artar."
Kulübün yorumuna yönelik doğru istatistiksel temellendirme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 11
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Kulübün yorumunda üç iddia vardır; her biri verilen bilgilerle ayrı ayrı denetlenir.
1. Yön ve güç: Her iki r değeri de negatiftir; ekran süresi arttıkça uyku süresi azalma eğilimindedir. Uzaktaki öğrenci dâhilken r=−0,52 orta düzeyde, çıkarıldığında r=−0,86 güçlü bir ilişki gösterir. Demek ki tek bir aykırı değer ilişkinin gücünü belirgin biçimde değiştirmiştir; "güçlü" nitelemesi ancak bu öğrenci dışarıda bırakıldığında geçerlidir.
2. Verinin silinmesi: Bir gözlemin ilişkiyi zayıflatması, o gözlemin hatalı olduğunu göstermez. Öğrencinin ekran süresi de uyku süresi de olası değerlerdir. Ölçüm hatası olduğuna dair bir kanıt yoksa veri yalnızca "ilişkiyi bozuyor" diye silinemez; aykırı değer ayrıca incelenmeli ve sonuç her iki durum belirtilerek raporlanmalıdır.
3. Kesinlik ve nedensellik: Korelasyon bir birlikte değişme eğilimini gösterir, neden-sonuç ilişkisini göstermez. Ayrıca güçlü bir ilişki bile "her öğrencide kesinlikle" sonucunu vermez.
Bu üç değerlendirmeyi birlikte yapan seçenek C'dir.
12.Zor
MAT.11.1.2 · Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları tartışabilme
Süreç bileşeni: c) Başkaları tarafından oluşturulan iki nicel değişkenli verilerin ilişkililiğine dayalı istatistiksel sonuç veya yorumları çürütür ya da kabul eder.
Emre, telefonunun şarjını incelemek için her denemede aynı şarj aletini kullanmış; ekran kapalıyken telefonu farklı bir başlangıç şarj yüzdesinde prize takıp şarjın %100'e ulaşma süresini kaydetmiştir. Parlaklık veya başka bir değişken ölçülmemiştir.
Deneme
Başlangıç şarjı (%)
Tam dolma süresi (dk)
1
20
78
2
30
70
3
40
64
4
45
68
5
55
52
6
65
44
7
75
36
8
85
28
Emre tabloya dayanarak şu yorumu yapmıştır: "Başlangıç şarj yüzdesi ile tam dolma süresi negatif ilişkilidir; yüzde büyüdükçe süre kısalma eğilimindedir. Başlangıç yüzdesi daha yüksek olan denemenin süresi, diğer denemeden her zaman daha kısadır. Öyleyse şarj sırasında ekran parlaklığını azaltmak süreyi kısaltır. Başlangıç şarjı %10 olan bir telefonun tam dolma süresi de 78 dakikadan uzun olur."
Emre'nin yorumundaki iddiaların hangilerinin kabul edilip hangilerinin çürütüleceğine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 11. sınıf matematik · İstatistiksel Araştırma Süreci · Yaprak test 1 · Soru 12
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
1. Başlangıç yüzdesi %20'den%85'e giderken süreler 78,70,64,68,52,44,36,28 dakikadır. Tek sapma dışında süre belirgin biçimde azalır; yüksek başlangıç yüzdesi çoğunlukla daha kısa süreyle birlikte görülür. Bu nedenle negatif ilişki ve kısalma eğilimi kabul edilir. Eğilim, her çiftin aynı yönü göstermesini gerektirmez.
2. "Her zaman daha kısadır" iddiası tüm çiftler için bir genellemedir. Deneme 3 ve 4 bunu bozar: başlangıç %45>%40 olduğu hâlde süre 68>64 dakikadır. Bu karşı örnek genellemeyi çürütür.
3. Tablodaki değişkenler yalnızca başlangıç yüzdesi ve tam dolma süresidir. Parlaklık değiştirilip ölçülmemiştir. Parlaklığı azaltmanın süreyi kısaltacağı, bu ilişkinden çıkmaz; çürütülür.
4. Gözlenen en küçük başlangıç %20'dir.%10 aralığın dışındadır ve aralık içinde bile sıra düzgün değildir. Sürenin 78 dakikadan uzun olacağı kabul edilmez.
5. Genel eğilim kabul edilir; diğer üç iddia çürütülür. Doğru değerlendirme B'dir.