Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları
Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.
MAT.12.1.3 · Gerçek sayılarda tanımlı doğrusal ve karesel fonksiyonlar ile polinom fonksiyonlar arasındaki ilişkiyi ifade etmede analojik akıl yürütebilme
MAT.12.1.4 · Gerçek katsayılı tek değişkenli polinom fonksiyonların nitel özelliklerine dair çıkarım yapabilme
MAT.12.1.5 · Polinom ve rasyonel fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikleri içeren problemleri çözebilme
12 çözümlü soru
1.Kolay
MAT.12.1.3 · Gerçek sayılarda tanımlı doğrusal ve karesel fonksiyonlar ile polinom fonksiyonlar arasındaki ilişkiyi ifade etmede analojik akıl yürütebilme
Süreç bileşeni: b) Gözlemlerinden yola çıkarak gerçek sayılarda tanımlı doğrusal ve karesel fonksiyonlarla gerçek katsayılı tek değişkenli p(x) = an xn + an-1 xn-1 + ... + a1 x + a0 formundaki polinom fonksiyonların tanım ve değer kümesi ile işlem özelliklerinin benzer yanlarını tespit eder.
Bir bilişim kulübünde öğrenciler, bir akıllı telefon uygulamasının hesaplama ekranındaki üç formülü incelemektedir.
İşlev
Fonksiyon
Günlük puan
f(x)=2x+5
Bellek kullanımı (MB)
g(x)=−x2+6x+1
Veri tahmini (MB)
p(x)=x3−2x+4
Öğrenciler; bu fonksiyonların tanım kümelerini, değer kümelerini ve birbirleriyle toplandığında, çıkarıldığında ya da çarpıldığında elde edilen ifadeleri karşılaştırmaktadır.
Bu fonksiyonların tanım kümesi, değer kümesi ve işlem özellikleri bakımından benzer yanını doğru tespit eden ifade aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 1
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Tablodaki ifadelerde kuvvetler doğal sayı, katsayılar gerçel sayıdır: f birinci dereceden, g ikinci dereceden, p üçüncü dereceden polinom fonksiyonudur. Bu nedenle üçünün de tanım kümesi R'dir.
A: f(x)=2x+5 için değer kümesi R'dir.g ise başkatsayısı −1=0 olan ikinci dereceden bir fonksiyondur; grafiği aşağı açılan bir paraboldür. Tepe noktasının apsisi x=−2⋅(−1)6=3 ve g(3)=10 olduğundan değer kümesi (−∞,10] olur, R olmaz. A yanlıştır.
B: Polinomların çarpımının derecesi, derecelerin toplamına eşittir: 1+2=3. Başterimlerin çarpımı (2x)(−x2)=−2x3 olduğundan f(x)⋅g(x) üçüncü derecedendir. B yanlıştır.
C: Gerçel katsayılı polinomların çarpımı yine gerçel katsayılı bir polinomdur. Dolayısıyla f ile g'nin çarpımı da p ile aynı aileden, gerçel katsayılı bir polinom fonksiyonudur. C doğrudur.
D: p(x)−f(x)=(x3−2x+4)−(2x+5)=x3−4x−1. Üçüncü dereceden terim korunur; fark birinci dereceden değildir. D yanlıştır.
E: g ifadesinde karekök yoktur. x2 her gerçel sayı için tanımlı olduğundan g'nin tanım kümesi R'dir,[0,∞) değildir. E yanlıştır.
2.Kolay
MAT.12.1.3 · Gerçek sayılarda tanımlı doğrusal ve karesel fonksiyonlar ile polinom fonksiyonlar arasındaki ilişkiyi ifade etmede analojik akıl yürütebilme
Süreç bileşeni: c) Tespit ettiği özelliklerden hareketle gerçek sayılarda tanımlı doğrusal ve karesel fonksiyonlarla p(x) = an xn + an-1 xn-1 + ... + a1 x + a0 formundaki polinom fonksiyonların aynı aileden olduğuna ve benzer nitel özelliklere sahip olabileceklerine dair çıkarım yapar.
Bir sınıf, okul gezisinin bütçesini proje olarak inceler. Gezi süresini x saat alır ve modelleri gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonlar olarak ele alır. Harcamalar TL cinsinden aşağıdaki tablodadır.
Harcama
Model
Ulaşım
u(x)=90x+600
Yemek
y(x)=2x2+15x+200
Etkinlik
e(x)=3x3+2x2+5x
Bu modellere dayanarak aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 2
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Tablodaki modeller p(x)=anxn+⋯+a0 biçimindedir; kuvvetler doğal sayı, katsayılar gerçek sayıdır ve üçü de her gerçek sayıda tanımlıdır.
- u(x)=90x+600: en büyük kuvvet 1, başkatsayı 90=0. Bu, birinci dereceden (doğrusal) polinomdur.
- y(x)=2x2+15x+200: en büyük kuvvet 2, başkatsayı 2=0. Bu, ikinci dereceden (karesel) polinomdur.
- e(x)=3x3+2x2+5x: en büyük kuvvet 3'tür; derece 3'tür,2 değildir.
Toplam: u(x)+y(x)=2x2+(90+15)x+(600+200)=2x2+105x+800. Bu da polinomdur; sabit terimi 800'dür,600 değil.
Çarpım: u ve y polinom olduğundan u⋅y de polinomdur (derecesi 1+2=3).
Böylece doğrusal u ile karesel y, polinom ailesindendir ve toplam ile çarpım da bu ailede kalır. Doğru çıkarım E'dir.
A yanlış: u⋅y polinomdur. B yanlış: e üçüncü derecedendir. C yanlış: u, y ve e için tanım kümesi R'dir. D yanlış: sabit terim 800'dür.
3.Kolay
MAT.12.1.4 · Gerçek katsayılı tek değişkenli polinom fonksiyonların nitel özelliklerine dair çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: b) Gerçek katsayılı tek değişkenli polinom fonksiyonların nitel özelliklerine dair varsayımlardan ulaştığı örüntüleri geneller.
Bir lise sınıfı, matematik yazılımında dört polinom fonksiyonun grafiklerini incelemiştir. Öğrenciler her fonksiyonun derecesini, başkatsayısının işaretini ve sonsuzdaki davranışını tabloya kaydetmiştir.
Fonksiyon
Derece
Başkatsayının işareti
x→+∞ iken
x→−∞ iken
p
2
+
+∞
+∞
q
3
+
+∞
−∞
r
4
−
−∞
−∞
s
1
−
−∞
+∞
Öğrenciler bu kayıtlardan polinomların sonsuzdaki davranışına dair bir örüntü genellemek istemektedir. Dört fonksiyonun tümüyle uyumlu olan genelleme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 3
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Tabloda her fonksiyonun iki ucu karşılaştırılır.
- p derece 2 (çift): iki uç da +∞ olduğundan uçlar aynı yöndedir.
- r derece 4 (çift): iki uç da −∞ olduğundan uçlar aynı yöndedir.
- q derece 3 (tek): uçlar +∞ ve −∞ olduğundan zıt yöndedir.
- s derece 1 (tek): uçlar −∞ ve +∞ olduğundan zıt yöndedir.
Çift derecede uçlar aynı, tek derecede uçlar zıt yöndedir. Bu örüntü B seçeneğidir.
A, çift ile tek durumu yer değiştirdiği için dört satırda da uymaz.
C, q ve s satırlarında bozulur; bu fonksiyonlarda uçlar zıt yöndedir.
D, q satırında bozulur: başkatsayı pozitif olduğu hâlde uçlar zıttır. r satırında da bozulur: başkatsayı negatif olduğu hâlde uçlar aynıdır.
E, r satırında bozulur: derece 4 olmasına rağmen iki uç da −∞ olur.
4.Kolay
MAT.12.1.5 · Polinom ve rasyonel fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikleri içeren problemleri çözebilme
Süreç bileşeni: d) Problemin olası çözüm stratejilerinin farklı problem durumlarında kullanımı ile ilgili çıkarımlar yapar.
Mimar Deniz, bazı yapı elemanlarının kalınlığını santimetre cinsinden x değişkeniyle modelliyor. Güvenlik koşulları tabloda verilmiştir. Deniz, kiriş koşulunda işaret tablosu kurmuş ve ifadenin her farklı gerçek kökünde işaret değiştirdiğini görerek çözüme ulaşmıştır. Aynı stratejiyi diğer elemanlara uyarlarken, ikinci dereceden çarpanın gerçek kökünün olup olmamasının işareti nasıl etkileyeceğine ilişkin çıkarım yapacaktır.
Eleman
Güvenlik koşulu
Payanda
(x+2)(x−5)<0
Kuşak
(x2−4)(x−5)<0
Lento
(x2+2)(x−5)<0
Dikme
(x−3)2(x−5)<0
Kiriş
(x−2)(x−6)<0
Aynı strateji uyarlandığında, ikinci dereceden çarpanının gerçek kökü olmadığı için işaretin yalnız bir gerçek kökte değiştiği eleman aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 4
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Kirişte çarpanlar (x−2) ve (x−6) olduğundan iki farklı basit kök vardır ve işaret her birinde değişir. Strateji diğer elemanlara taşınırken ikinci dereceden çarpanın gerçek kökü olup olmadığına bakılır.
Lento koşulu (x2+2)(x−5)<0 biçimindedir. x2+2 için Δ=0−8=−8<0 olduğundan gerçek kök yoktur. Ayrıca her gerçek x için x2+2≥2>0 dir; bu çarpan sıfır olmaz ve işaret değiştirmez.
Bu yüzden çarpımın işareti yalnız (x−5) ile aynıdır. İşaret yalnızca x=5 kökünde değişir. Aranan eleman lentodur.
Dikmede işaret de yalnız x=5 te değişir; ancak nedeni (x−3)2 çarpanının gerçek kökünün eşit (çift katlı) olmasıdır. Bu, gerçek kökün hiç olmaması değildir.
5.Orta
MAT.12.1.3 · Gerçek sayılarda tanımlı doğrusal ve karesel fonksiyonlar ile polinom fonksiyonlar arasındaki ilişkiyi ifade etmede analojik akıl yürütebilme
Süreç bileşeni: a) Gerçek sayılarda tanımlı doğrusal ve karesel fonksiyonlarla p(x) = an xn + an-1 xn-1+ ... + a1 x + a0 (n∈ℕ) formundaki gerçek katsayılı tek değişkenli polinom fonksiyonların sayısal, cebirsel ve grafiksel özelliklerini gözlemler.
Bir lisede Deprem ve Afet Bilinci Haftası’nda yapılan tatbikatın puanına iki katkı modellenmiştir. Süre x saat olmak üzere bilgilendirme katkısı tatbikatın başında 4 puan olup her saat 3 puan artmaktadır ve bu katkı f fonksiyonu ile gösterilmiştir. Uygulama katkısı ise g(x)=−2x2+6x+5 eşitliği ile gösterilmiştir. Hazırlık endeksi, bu iki katkının çarpımı olan p(x)=f(x)⋅g(x) fonksiyonu ile incelenmektedir.
Buna göre p fonksiyonu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 5
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Bilgilendirme katkısı başlangıçta 4 puan olup her saat 3 puan arttığından f(x)=3x+4 olur. Bu, derecesi 1, başkatsayısı 3 ve sabit terimi 4 olan bir polinomdur. Verilen g(x)=−2x2+6x+5 ise derecesi 2, başkatsayısı −2 ve sabit terimi 5 olan bir polinomdur. Gerçek katsayılı polinomların çarpımı yine polinomdur. Çarpımın derecesi derecelerin toplamına eşit olduğundan p fonksiyonunun derecesi 1+2=3 olur. Başkatsayı, başkatsayıların çarpımıdır: 3⋅(−2)=−6. Sabit terim, x=0 için elde edilen değerdir: p(0)=f(0)⋅g(0)=4⋅5=20. Bu nedenle p, derecesi 3, başkatsayısı −6 ve sabit terimi 20 olan bir polinomdur.
6.Orta
MAT.12.1.4 · Gerçek katsayılı tek değişkenli polinom fonksiyonların nitel özelliklerine dair çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: d) Gerçek katsayılı tek değişkenli polinom fonksiyonların nitel özelliklerine dair önermelerin faydasını gerçek yaşam durumlarında değerlendirir.
Bir fen şenliğinde öğrenciler, okulun gözlem kulesinden serbest bırakılan bir deney küresini incelemektedir. Kürenin bırakıldıktan sonraki t saniyede hedef yüksekliğe göre konum farkı, metre cinsinden p(t)=(t−1)2(3−t) sadeleştirilmiş modeliyle verilmiştir. Kayıtlar yalnızca 0<t<2 aralığında alınır. Konum farkının pozitif olması kürenin hedefin üzerinde, sıfır olması hedefte, negatif olması hedefin altında olduğunu gösterir. Öğrenciler şu önermeyi kullanacaktır: "Gerçek katsayılı bir polinom fonksiyonunun çift katlı bir gerçek sıfırında işareti değişmez, tek katlı bir gerçek sıfırında işareti değişir."
Bu önerme gözlem koşullarıyla birlikte doğru kullanıldığında aşağıdaki ifadelerden hangisi elde edilir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 6
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
(t−1)2 çarpanından t=1 çift katlı, (3−t) çarpanından t=3 tek katlı sıfırdır. Önermeye göre işaret t=1’de değişmez, t=3’te değişir. (t−1)2 ifadesi t=1 için daima pozitiftir; 3−t ise t<3 için pozitiftir. Bu yüzden p(t)>0 olan zamanlar t<3 ve t=1 koşulunu sağlayanlardır. Gözlem yalnızca 0<t<2 için yapıldığından t=3 bu aralığa girmez. Kesişim (0,1)∪(1,2) olur. t=1 anında p(1)=0 olduğundan küre o anda hedefin üzerinde değil, hedeftedir.
7.Orta
MAT.12.1.4 · Gerçek katsayılı tek değişkenli polinom fonksiyonların nitel özelliklerine dair çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: ç) Gerçek katsayılı tek değişkenli polinom fonksiyonların nitel özelliklerine dair genellemelerinden önermeler sunar.
12. sınıf matematik kulübü, bilim panosu için “Ömer Hayyam ve Üçüncü Dereceden Denklemler” proje ödevini hazırlamaktadır. Öğrenciler, inceledikleri p(x)=(x+2)(x−1)2 polinom fonksiyonunu yatay doğrultuda kaydırarak q(x)=p(x−3) fonksiyonunu elde eder. Panoya, q fonksiyonunun sıfırlarına ve grafiğinin x eksenine göre durumuna ilişkin bir önerme yazacaklardır.
Buna göre q fonksiyonu için sunulabilecek doğru önerme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 7
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Çarpanlarına ayrılmış biçimden p fonksiyonunun sıfırları okunur: x+2 çarpanı x=−2 için bir katlı, (x−1)2 çarpanı x=1 için iki katlı sıfır verir. a=3>0 olmak üzere q(x)=p(x−3) kaydırmasında sıfırlar 3 birim artar ve katlılıklar değişmez. Böylece bir katlı sıfır −2+3=1, iki katlı sıfır 1+3=4 olur. Doğrulama: q(x)=(x−3+2)(x−3−1)2=(x−1)(x−4)2. Çift katlı gerçek sıfırda grafik x eksenini kesip karşı tarafa geçmez; x=4 noktasında eksene değip döner. Bu önerme A seçeneğidir.
8.Orta
MAT.12.1.5 · Polinom ve rasyonel fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikleri içeren problemleri çözebilme
Süreç bileşeni: c) Problemin çözümünü kontrol eder.
Bir kırtasiyeci, proje ödevi için ayrıt uzunluğu x dm olan kapalı küp karton kutular üretip satmayı planlamaktadır (x>0). Kartonun birim fiyatı 2 TL/dm² ve kutunun yüzey alanı 6x2 dm² olduğundan bir kutunun karton maliyeti 12x2 TL'dir. Satış tarifesine göre birim hacim fiyatı xx+4 TL/dm³ olduğundan kutunun satış geliri x2(x+4) TL'dir. Satıcının kâr elde etmesi, satış gelirinin karton maliyetinden büyük olması demektir.
Öğrenci, satıcının kâr elde edebilmesi için kutunun ayrıt uzunluğunun en az 8 dm olması gerektiği sonucuna varmıştır. Bu sonuç, uygun sayısal değerler denenerek kontrol edildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 8
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Kâr ifadesi, gelir ile maliyetin farkıdır:
K(x)=x2(x+4)−12x2=x2[(x+4)−12]=x2(x−8),x>0.
Birim fiyatın paydası nedeniyle x=0 tanımsızdır; ayrıt uzunluğu da olamaz. x>0 iken x2>0 olduğundan x2 çarpanı (çift katlı kök) işareti değiştirmez ve K(x)>0⇔x−8>0⇔x>8 olur.
Sayısal kontrol:
- x=8: K(8)=0; gelir maliyete eşittir, kâr yoktur. Dolayısıyla "en az 8 dm" (x≥8) kâr koşulunu sağlamaz.
- x=9: K(9)=81>0; kâr vardır.
- x=7: K(7)=−49<0; kâr yoktur.
Bu denemeler x>8 sonucunu doğrular. Bu yüzden doğru yargı D'dir.
Diğer denemeler: K(4)=−64<0 fakat K(10)=200>0 olduğundan E'deki iddia yanlıştır. x<0 için de x−8<0 olduğundan K(x)<0 olur; negatif uzunluk kâr sağlamaz.
9.Zor
MAT.12.1.3 · Gerçek sayılarda tanımlı doğrusal ve karesel fonksiyonlar ile polinom fonksiyonlar arasındaki ilişkiyi ifade etmede analojik akıl yürütebilme
Süreç bileşeni: c) Tespit ettiği özelliklerden hareketle gerçek sayılarda tanımlı doğrusal ve karesel fonksiyonlarla p(x) = an xn + an-1 xn-1 + ... + a1 x + a0 formundaki polinom fonksiyonların aynı aileden olduğuna ve benzer nitel özelliklere sahip olabileceklerine dair çıkarım yapar.
Bir tarım kooperatifi, serada domates üretimini planlarken referans sulama değerinden sapmayı gösteren x∈R üretim indeksini kullanmaktadır. Ziraat biriminin incelediği modeller şunlardır:
Model
Cebirsel gösterim
Doğrusal verim
f(x)=5x−2
Karesel verim
g(x)=−x2+4x+3
Önerilen besin çözeltisi
q(x)=4x−1+3
İki bant birlikte çalıştığında toplam verim (f+g)(x), birleşik planlama modeli ise (f⋅g)(x) ile kurulmaktadır.
Buna göre, gerçek sayılarda tanımlı doğrusal ve karesel fonksiyonlarla p(x)=anxn+an−1xn−1+⋯+a1x+a0(n∈N) biçimindeki polinom fonksiyonların aynı aileden olduğuna ve benzer nitel özellikler taşıyabileceğine dair aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 9
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
1. f(x)=5x−2 ifadesinde bağımsız değişkenin kuvveti 1∈N, katsayılar gerçek sayıdır. Derece 1, başkatsayı 5, sabit terim −2'dir.g(x)=−x2+4x+3 için kuvvetler 2,1,0 doğal sayıdır; derece 2, başkatsayı −1, sabit terim 3'tür. İkisi de p(x)=anxn+⋯+a0 biçimindedir. Dolayısıyla doğrusal ve karesel fonksiyonlar, sırasıyla birinci ve ikinci dereceden polinomlar olarak aynı ailedendir.
2. Çarpım: (5x−2)(−x2+4x+3)=−5x3+20x2+15x+2x2−8x−6=−5x3+22x2+7x−6. Başkatsayı 5⋅(−1)=−5=0 olduğundan derece 3=1+2'dir. Sıfırdan farklı polinomlarda çarpım yine polinomdur ve dereceler toplanır; bu, ailenin ortak nitel özelliğidir.
3. q(x)=4x−1+3 ifadesinde kuvvet −1 doğal sayı değildir. Bu yüzden q, p ailesinden değildir.
4. A yanlıştır: Tanım kümesinin R olması değer kümesinin R olmasını gerektirmez. g(x)=−(x−2)2+7 olduğundan değer kümesi (−∞,7] dir. Ayrıca q aileye girmez.
5. B yanlıştır: Çarpımın derecesi derecelerin büyüğü olan 2 değil, toplam olan 3'tür.
6. C'nin açılımı doğrudur; fakat bölme işleminde aile kapalı değildir. Örneğin g(2±7)=0 olduğundan f/g bu noktalarda tanımsızdır, dolayısıyla gerçek sayılarda tanımlı bir polinom değildir.
7. D'de toplam doğrudur: (f+g)(x)=−x2+9x+1. Derece 3 değil 2'dir; toplamada dereceler çarpılmaz.
Sonuç olarak doğru çıkarım E'dir.
10.Zor
MAT.12.1.4 · Gerçek katsayılı tek değişkenli polinom fonksiyonların nitel özelliklerine dair çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: c) Gerçek katsayılı tek değişkenli polinom fonksiyonların nitel özelliklerine dair genellemeleri ile varsayımlarını karşılaştırır.
Bir okul kooperatifinin matematik proje grubu, ürettikleri meyve suyunun günlük kârını (TL) incelemek için sadeleştirilmiş bir model kuruyor. Satılan şişe sayısı x olmak üzere kâr p(x)=−(x−4)(x−10)(x−16) fonksiyonu ile veriliyor. Yeni sayaç, satılan şişe sayısını gerçek sayımdan 3 fazla gösterdiği için ekranda x göründüğünde kâr q(x)=p(x−3) ile hesaplanıyor. Grup, p için şu varsayımları yazıyor: p üçüncü derecedendir ve birbirinden farklı üç gerçek sıfırı 4, 10 ve 16’dır. Bu varsayımlardan şu genellemeye ulaşıyorlar: “a>0 olmak üzere p(x−a) fonksiyonunun sıfırları, p’nin sıfırlarının her birinden a çıkarılarak bulunur.”
Bu genelleme, p’ye ait varsayımlar ve q fonksiyonunun sıfırları kullanılarak karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 10
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Varsayıma göre p’nin sıfırları 4, 10 ve 16’dır ve p(x)=−(x−4)(x−10)(x−16) üçüncü derecedendir. Sayaç farkı a=3 olduğundan q(x)=p(x−3)=−((x−3)−4)((x−3)−10)((x−3)−16)=−(x−7)(x−13)(x−19) olur. Çarpanlar sıfırlandığında q’nun sıfırları 7, 13 ve 19 bulunur. Bunlar 4+3, 10+3 ve 16+3’tür; yani her sıfır a kadar artmıştır, a kadar azalmamıştır. x yerine x−3 yazmak dereveyi ve çarpan sayısını değiştirmediği için q da üçüncü derecedendir ve başka gerçek sıfırı yoktur. Dolayısıyla “sıfırlardan a çıkarılır” genellemesi bu varsayım ve q’nun sıfırlarıyla uyuşmaz; karşılaştırma genellemeyi doğrulamaz.
11.Zor
MAT.12.1.5 · Polinom ve rasyonel fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikleri içeren problemleri çözebilme
Süreç bileşeni: b) Oluşturduğu stratejiyi kullanarak problemi çözer.
12. sınıf öğrencileri, laboratuvar dersindeki araştırma ödevinde dereceli bir kaptaki sıvı yüksekliğine bağlı olarak kabın sıcaklığının hedef sıcaklıktan farkını incelemektedir. Sıvı yüksekliği x santimetre iken bu fark S(x)=(x−1)(x2−2x+5)(x+4)(x−3)2(9−x) fonksiyonu ile modellenmektedir. Deney yalnızca kapta sıvı varken yapılmakta; sıvı yüksekliği 0 cm'den büyük ve en fazla 8 cm olmaktadır. Paydanın sıfır olduğu yükseklikte model geçerli değildir. Kap, sıcaklığı hedefi aşmadığında hedef bandında kabul edilmekte; bu durum S(x)≤0 ile ifade edilmektedir.
Buna göre kabın hedef bandında kabul edildiği sıvı yüksekliklerinin santimetre cinsinden kümesi aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 11
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Paydadaki x2−2x+5 için Δ=4−20=−16<0 ve başkatsayı pozitiftir. Bu çarpan her gerçek sayıda pozitiftir; işareti değiştirmez ve paydayı sıfırlamaz.
Verilen çarpım-bölüm biçimindeki çarpanların kökleri: x+4=0⇒x=−4 (tek kat, işaret değişir), (x−3)2=0⇒x=3 (çift kat, fonksiyonu sıfırlar fakat işaret değiştirmez), 9−x=0⇒x=9 (tek kat, işaret değişir), payda kökü x=1 (tanımsız).
İşaret incelemesi:
- x<−4 iken S(x)>0
- x=−4 iken S(x)=0
- −4<x<1 iken S(x)<0
- x=1 tanımsız
- 1<x<3 iken S(x)>0
- x=3 iken payda 16=0 ve S(3)=0
- 3<x<9 iken S(x)>0
- x=9 iken S(x)=0
- x>9 iken S(x)<0
Dolayısıyla S(x)≤0 çözüm kümesi [−4,1)∪{3}∪[9,∞) olur. Çift katlı kök x=3, iki yanında da pozitif olan bölgede yalnızca bir noktada sıfır ürettiği için çözüme tek başına girer.
Bağlamdaki koşul 0<x≤8 ile kesişim:
[−4,1)∩(0,8]=(0,1), {3}⊂(0,8], [9,∞)∩(0,8]=∅.
Hedef bandındaki yüksekliklerin kümesi (0,1)∪{3} olur.
12.Zor
MAT.12.1.5 · Polinom ve rasyonel fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikleri içeren problemleri çözebilme
Bir belediye, uzunluğu 8 km olan bir otobüs hattında trafik yoğunluğunu azaltmak için hattın x km'lik bir bölümünü otobüs öncelikli şerit yapmayı planlamaktadır. Şerit ancak 0<x≤8 iken uygulanabilmektedir. Bir ulaşım projesinde bu uygulamanın trafik akışına etkisi A(x)=(x−1)(x−9)(x−4)2(x2+1) gösterge fonksiyonu ile modellenmiştir. Göstergenin sıfır veya negatif değer alması, ortalama bekleme süresinin artmadığı biçiminde yorumlanmaktadır. Proje grubu, A(x)≤0 koşulunu sağlayan uygulanabilir şerit uzunluklarını belirlemek için farklı çözüm stratejileri önermiştir.
Seçeneklerde bu probleme yönelik beş çözüm stratejisi verilmiştir. İşaret belirlemeyi ve problemin kısıtlarını birlikte doğru kullanan strateji aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler (2) · Yaprak test 1 · Soru 12
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Payda sıfır olamayacağından x=1 ve x=9 tanımsızdır.
x2+1≥1>0 olduğundan bu çarpanın gerçek kökü yoktur ve işareti her gerçek sayıda pozitiftir; işaret tablosuna kök eklemez.
(x−4)2 ifadesi yalnızca x=4 için sıfır, diğer her yerde pozitiftir. Kökün katı çift olduğundan x=4 noktasında işaret değişmez. Ayrıca A(4)=0 olduğu için bu değer ≤0 koşulunu sağlar.
Pay, x=4 iken pozitiftir. Dolayısıyla tanımlı olduğu yerlerde A(x)<0 olması, paydanın negatif olmasına denktir:
(x−1)(x−9)<0⇔1<x<9.
Bu açık aralıkta A(x)<0, x=4 noktasında ise A(x)=0 olur. Eşitsizliğin gerçel çözüm kümesi 1<x<9 aralığıdır.
Uygulanabilir uzunluklar 0<x≤8 ile sınırlıdır:
(1,9)∩(0,8]=(1,8].
x=8 tanımlıdır ve A(8)=7⋅(−1)16⋅65<0 olduğundan çözüme dahildir. x=1 tanımsızdır; 8<x<9 eşitsizliği sağlar fakat hat uzunluğunu aştığı için uygulanamaz.
Kontrol: x=2 için payda negatiftir ve A(2)<0 olur. x=0,5 için payda pozitiftir ve A(0,5)>0 olduğundan bu değer kümede yoktur.
Bu işaret belirlemesini ve bağlam kısıtını birlikte kullanan strateji C seçeneğidir.