İçeriğe atla
YeniMaarif uyumlu matematik testleriHemen çöz

Maarif uyumlu · 12. sınıf matematik · 3. Tema: Geometrik Cisimler

Geometrik Cisimler: yaprak test 1

12. sınıf matematiğin 3. teması Geometrik Cisimler için 12 soru: 4 kolay, 4 orta, 4 zor.

Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).

Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları

Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.

  • MAT.12.3.1 · Dik prizma ve dik dairesel silindirin elemanlarını çözümleyebilme
  • MAT.12.3.2 · Dik prizma ile dik dairesel silindirden yararlanarak dik piramit, dik dairesel koni ve kürenin elemanları, yüzey alanları ve hacimleri arasındaki ilişkilere dair analojik akıl yürütebilme
  • MAT.12.3.3 · Geometrik cisimlerin elemanları, yüzey alanı ve hacim bağıntılarını içeren problemleri çözebilme

12 çözümlü soru

1.Kolay

MAT.12.3.1 · Dik prizma ve dik dairesel silindirin elemanlarını çözümleyebilme

Süreç bileşeni: a) Dik prizma ve dik dairesel silindirin elemanlarını belirler.

Okul kütüphanesinde kitapların saklandığı dikdörtgenler prizması biçimindeki bir kutunun kapağına, kapağın bir köşesinden aynı yüzün karşı köşesine bir şerit yapıştırılmıştır. Şerit, kapağın üzerinden geçmektedir. Bu şerit, kutunun hangi elemanını gösterir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 1

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

Şerit, kutunun üst yüzündedir ve bu yüzün komşu olmayan iki köşesini birleştirir. Bir yüzün köşegeni yüzey köşegenidir; dolayısıyla şerit yüzey köşegenini gösterir. Cisim köşegeni aynı yüz üzerinde bulunmayan iki köşeyi birleştirir ve prizmanın içinden geçer. Şerit kapağın üzerinde olduğundan cisim köşegeni değildir. Yükseklik iki taban arasındaki dik uzaklık, yanal ayrıt tabanları birleştiren dik ayrıt, taban ayrıtı ise tabandaki kenarlardan biridir. Şerit bu ayrıtların hiçbirinin üzerinde değildir.
2.Kolay

MAT.12.3.3 · Geometrik cisimlerin elemanları, yüzey alanı ve hacim bağıntılarını içeren problemleri çözebilme

Süreç bileşeni: d) Problemin çözümü için gerekli işlemleri ve çözümü gerçekleştirebilmek için stratejiler geliştirir.

Bir meyve suyu fabrikası, dik dairesel silindir biçimindeki kutular için ambalaj tasarlamaktadır. Kutunun taban yarıçapı 4 cm, yüksekliği 10 cm'dir. Alt ve üst tabanlar metal kapaktır. Kâğıt etiket, kutunun yalnızca yan yüzeyini boşluksuz ve üst üste binmeden kaplamaktadır. Buna göre etiket için gereken kâğıdın alanını veren işlem aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 2

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

Etiket yalnızca yan yüzeyi kapladığı için kullanılacak bağıntı hacim ya da toplam yüzey alanı değil, yanal yüzey alanıdır. Dik dairesel silindirde yanal yüzey alanı, taban çevresi ile yüksekliğin çarpımıdır. Taban çevresi 2πr=2π⋅42\pi r = 2\pi \cdot 4, yükseklik 10 cm olduğundan gereken işlem 2⋅π⋅4⋅102 \cdot \pi \cdot 4 \cdot 10 olur. Doğru seçenek A'dır.
3.Kolay

MAT.12.3.3 · Geometrik cisimlerin elemanları, yüzey alanı ve hacim bağıntılarını içeren problemleri çözebilme

Süreç bileşeni: a) Geometrik cisimleri içeren problemlerin bileşenlerini (nicelik, şekil gibi) belirler.

Bir belediye, şehir parkında üstü açık bir çiçeklik yaptırmayı planlamaktadır. Çiçekliğin tabanı dikdörtgendir ve yan yüzleri tabana diktir. Tabanın uzun kenarı 44 m, kısa kenarı 22 m, yüksekliği ise 0,50{,}5 m olacaktır. Yalnızca dış yan yüzler ve taban ahşapla kaplanacak; çiçekliğin içi toprakla doldurulacaktır. Belediye, ahşap kaplama için gereken alanı ve doldurulacak toprağın hacmini bulmak istemektedir. Bu problemde çözüme esas geometrik cisim ve nicel bileşenler aşağıdakilerden hangisinde doğru belirlenmiştir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 3

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

Taban dikdörtgen ve yan yüzler tabana dik olduğu için cisim dikdörtgenler prizmasıdır; üstü açıktır. Dikdörtgenler prizmasının 44 yan yüzü ve 11 tabanı vardır. Üst yüz kaplanmayacağı için ahşap kaplama 4+1=54+1=5 yüze aittir. Verilen nicelikler uzun kenar 44 m, kısa kenar 22 m ve yükseklik 0,50{,}5 m'dir. İstenen nicelikler hem bu beş yüzün alanı hem de toprak hacmidir. Bu bileşenlerin tümü yalnızca B seçeneğinde doğru verilmiştir.
4.Kolay

MAT.12.3.3 · Geometrik cisimlerin elemanları, yüzey alanı ve hacim bağıntılarını içeren problemleri çözebilme

Süreç bileşeni: g) Problemin çözümü için kullandığı veya geliştirdiği stratejileri ve olası farklı stratejileri gözden geçirir.

Bir belediye, otobüs durağının önündeki yol çalışmasında kullanılacak maket bir trafik konisinin yalnızca yanal yüzeyini yansıtıcı folyoyla kaplatacaktır. Koninin taban yarıçapı 66 cm, ana doğru uzunluğu 1010 cm'dir. Taban yola temas ettiği için folyo ile kaplanmayacaktır. Kerem gereken folyo alanını π⋅6⋅10\pi \cdot 6 \cdot 10 işlemiyle, Selin ise π⋅6⋅(6+10)\pi \cdot 6 \cdot (6 + 10) işlemiyle bulmayı önermiştir. Bu iki strateji gözden geçirildiğinde aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 4

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

Taban yola temas ettiği için kaplanmayacaktır; istenen nicelik koninin yanal alanıdır. Dik dairesel konide yanal alan πrℓ\pi r\ell, taban dâhil toplam yüzey alanı ise πr(r+ℓ)\pi r(r+\ell) bağıntısıyla bulunur. Kerem'in işlemi π⋅6⋅10=60π\pi \cdot 6 \cdot 10 = 60\pi, yani πrℓ\pi r\ell yanal alanıdır ve bağlama uygundur. Selin'in işlemi π⋅6⋅16=96π\pi \cdot 6 \cdot 16 = 96\pi, yani πr(r+ℓ)\pi r(r+\ell) toplam yüzey alanıdır; tabanı da kattığı için uygun değildir. Bu nedenle doğru değerlendirme C seçeneğidir.
5.Orta

MAT.12.3.1 · Dik prizma ve dik dairesel silindirin elemanlarını çözümleyebilme

Süreç bileşeni: b) Dik prizma ve dik dairesel silindirin elemanları arasındaki ilişkileri belirler.

Okul kantini, marketten aldığı bisküvi paketlerini yerleştirmek için dikdörtgenler prizması biçiminde bir karton koli kullanacaktır. Kolinin taban ayrıtları 40 cm ve 45 cm'dir. Tabanın 45 cm uzunluğundaki ayrıtı ile kolinin yüksekliğinin oluşturduğu yüzün köşegen uzunluğu 75 cm'dir. Buna göre kolinin cisim köşegeninin uzunluğunun karesi aşağıdakilerden hangisine eşittir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 5

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

45 cm'lik taban ayrıtı ile yüksekliğin oluşturduğu yüz bir dikdörtgendir ve bu yüzün köşegeni 75 cm'dir. Yükseklik hh olmak üzere 452+h2=75245^{2}+h^{2}=75^{2} olur. Buradan h2=752−452=5625−2025=3600h^{2}=75^{2}-45^{2}=5625-2025=3600 ve h=60h=60 cm bulunur. Ayrıt uzunlukları 40 cm, 45 cm ve 60 cm olan dikdörtgenler prizmasında cisim köşegeninin uzunluğu dd için d2=402+452+602=1600+2025+3600=7225d^{2}=40^{2}+45^{2}+60^{2}=1600+2025+3600=7225 elde edilir. Aynı ilişki, bir yüzey köşegeninin karesi ile o yüzeyde bulunmayan ayrıtın karesi toplanarak da kurulur: d2=752+402=5625+1600=7225d^{2}=75^{2}+40^{2}=5625+1600=7225. Bu ifade E seçeneğidir.
6.Orta

MAT.12.3.2 · Dik prizma ile dik dairesel silindirden yararlanarak dik piramit, dik dairesel koni ve kürenin elemanları, yüzey alanları ve hacimleri arasındaki ilişkilere dair analojik akıl yürütebilme

Süreç bileşeni: c) Gözlemlediği benzerliklerden yararlanarak dik piramit, dik dairesel koni ve kürenin elemanları, yüzey alanları ve hacim bağıntılarına yönelik çıkarım yapar.

Mimarlık kulübü, Türk-İslam mimarisindeki kümbetlerin geometrik yapısını incelemek için iki model üzerinde çalışmıştır. Birinci modelde aynı kare tabana ve aynı yüksekliğe sahip bir dik prizma ile bir dik piramit vardır. Kum doldurma deneyiyle prizmanın hacmi 540540 cm3^3, piramidin hacmi 180180 cm3^3 bulunmuştur. İkinci modelde kümbetin gövdesi, taban yarıçapı 33 m ve yüksekliği 44 m olan bir dik dairesel silindir; külahı ise bu silindirle aynı taban yarıçapına ve aynı yüksekliğe sahip bir dik dairesel koni olarak alınmıştır. Birinci modelde gözlenen hacim benzerliğinden yararlanarak, ikinci modeldeki gövde ile külahın toplam hacmi kaç metreküptür?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 6

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

Birinci modelde taban ve yükseklik aynı olduğundan hacimlerin oranı 180540=13\dfrac{180}{540}=\dfrac{1}{3} bulunur. Buradan, aynı taban ve aynı yüksekliğe sahip dik piramidin hacminin dik prizmanın hacminin 13\dfrac{1}{3}ü olduğu çıkarılır. Bu benzerlik, aynı taban yarıçapı ve aynı yüksekliğe sahip dik dairesel koniye aktarılır: koninin hacmi, silindirin hacminin 13\dfrac{1}{3}üdür. Silindirin hacmi V=πr2h=π⋅32⋅4=36πV=\pi r^{2}h=\pi\cdot 3^{2}\cdot 4=36\pi m3^3 olur. Külahın hacmi 13⋅36π=12π\dfrac{1}{3}\cdot 36\pi=12\pi m3^3 bulunur. Toplam hacim 36π+12π=48π36\pi+12\pi=48\pi m3^3tür.
7.Orta

MAT.12.3.2 · Dik prizma ile dik dairesel silindirden yararlanarak dik piramit, dik dairesel koni ve kürenin elemanları, yüzey alanları ve hacimleri arasındaki ilişkilere dair analojik akıl yürütebilme

Süreç bileşeni: a) Dik prizma ile dik dairesel silindirden yararlanarak dik piramit, dik dairesel koni ve kürenin elemanları, yüzey alanları ve hacimleri arasındaki ilişkileri inceleyebileceği örnekleri gözlemler.

Okul matematik kulübünün toplantısında öğrenciler, tabanları ve cisim yükseklikleri aynı olan cisim çiftlerini dinamik matematik yazılımında inceleyerek ölçümleri tartışmış ve aşağıdaki tabloyu oluşturmuştur. Her çiftin ilk satırı dik prizmayı veya dik dairesel silindiri, ikinci satırı ise bu cisimle aynı tabana ve aynı yüksekliğe sahip dik piramidi veya dik dairesel koniyi göstermektedir.
ÇiftCisimTabanCisim yüksekliği (cm)Yan yüz yüksekliği veya ana doğru (cm)Hacim (cm3^3)
1Dik prizma3636 cm2^2'lik kare4444144144
1Dik piramit3636 cm2^2'lik kare44554848
2Dik dairesel silindir9π9\pi cm2^2'lik daire444436π36\pi
2Dik dairesel koni9π9\pi cm2^2'lik daire445512π12\pi
Tablodaki her iki çift gözlemlendiğinde, ikinci cismin hacminin birinci cismin hacmine oranı ve ikinci cismin yan yüz yüksekliğinin veya ana doğrusunun birinci cisminkinden ne kadar uzun olduğu aşağıdakilerden hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 7

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

1. çiftte hacim oranı 48144=13\dfrac{48}{144} = \dfrac{1}{3}'tür. Yan yüz yükseklikleri 55 cm ve 44 cm olduğundan piramit, prizmadan 5−4=15 - 4 = 1 cm daha uzundur. 2. çiftte hacim oranı 12π36π=13\dfrac{12\pi}{36\pi} = \dfrac{1}{3}'tür. Ana doğru ile silindirin ilgili uzunluğu 55 cm ve 44 cm olduğundan koni, silindirden yine 11 cm daha uzundur. 3. Her iki örnekte de oran 13\dfrac{1}{3}, uzunluk farkı 11 cm'dir. Bu gözlem A seçeneğindedir.
8.Orta

MAT.12.3.3 · Geometrik cisimlerin elemanları, yüzey alanı ve hacim bağıntılarını içeren problemleri çözebilme

Süreç bileşeni: ğ) Çözüme ulaştıran stratejilerin hangi problemlere uyarlanabileceğine ilişkin çıkarımda bulunur.

Tarihi bir yapının restorasyonunu yürüten bir mimar, avludaki dik dairesel silindir biçimli taş su teknesinin hacmini belirlemek istemektedir. Tekneyle benzer ve ölçeği 1/20 olan bir model hazırlatan mimar, modelin hacmini ölçmüş; gerçek teknenin hacmini, modelin hacmini 20'nin küpü ile çarparak bulmuştur. Sonuç, teknede yapılan ölçümle doğrulanmıştır. Mimarın kullandığı ve doğru sonuç veren bu strateji, aşağıdaki problemlerden hangisinin çözümüne uyarlanabilir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 8

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: E

Mimarın stratejisi, benzer iki cisimde doğrusal benzerlik oranı kk iken hacimler oranının k3k^3 olmasıdır: Vgerc¸ek=Vmodel⋅203V_{\text{gerçek}} = V_{\text{model}} \cdot 20^3. Bu ilişki silindire özgü değildir; karşılıklı uzunlukları aynı oranda olan tüm benzer cisimlerde hacim oranı, benzerlik oranının küpüne eşittir. E seçeneğinde piramitler benzerdir ve taban ayrıtları oranı benzerlik oranını verir. Küçük hacim bilindiğinden büyük hacim, bu oranın küpü ile çarpılarak bulunur; strateji olduğu gibi uyarlanır. A'da nicelik yüzey alanıdır; benzer cisimlerde yüzey alanı oranı k2k^2 olduğundan küple çarpma işe yaramaz. B'de yükseklik değişmediği için silindirler benzer değildir; hacim 44 katına çıkar, k3k^3 stratejisi uygulanamaz. C'de cisim köşegeni a2+b2+c2\sqrt{a^2+b^2+c^2} ile bulunur; benzerlik ve hacim ölçeklemesi yoktur. D'de yanal alan oranı, yarıçaplar oranı ile yükseklikler oranının çarpımıdır; tek bir benzerlik oranı ve hacim söz konusu değildir. Dolayısıyla strateji yalnızca E'deki probleme uyarlanır.
9.Zor

MAT.12.3.1 · Dik prizma ve dik dairesel silindirin elemanlarını çözümleyebilme

Süreç bileşeni: a) Dik prizma ve dik dairesel silindirin elemanlarını belirler.

Bir hediyelik eşya atölyesi, ayrıt uzunlukları 99 cm, 1212 cm ve 2020 cm olan dikdörtgenler prizması biçimindeki bir kutuya sığabilecek en uzun ince çubuğu belirlemek istemektedir. Uçları kutunun iki köşesine değen iki çubuğun uzunlukları 1515 cm ve 2525 cm ölçülmüştür. Buna göre bu çubukların karşılık geldiği elemanları doğru belirten ifade aşağıdakilerden hangisidir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 9

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: C

Dikdörtgenler prizmasında iki köşeyi birleştiren elemanlar ayrıt, yüzey köşegeni ve cisim köşegenidir. Yükseklik, seçilen tabana dik ayrıtın uzunluğudur. Ayrıtlar 99 cm, 1212 cm ve 2020 cm olduğundan 1515 cm de 2525 cm de bir ayrıt ya da yükseklik olamaz. 99 cm ve 1212 cm kenarlı yüzün yüzey köşegeni 92+122=81+144=225=15\sqrt{9^{2}+12^{2}}=\sqrt{81+144}=\sqrt{225}=15 cm'dir. 99 cm ve 2020 cm kenarlı yüzün yüzey köşegeni 92+202=481\sqrt{9^{2}+20^{2}}=\sqrt{481} cm'dir. 152=225≠48115^{2}=225\neq 481 ve 252=625≠48125^{2}=625\neq 481 olduğundan bu köşegen verilen çubuklardan biri değildir. 1212 cm ve 2020 cm kenarlı yüzün yüzey köşegeni 122+202=544\sqrt{12^{2}+20^{2}}=\sqrt{544} cm'dir. 252=625≠54425^{2}=625\neq 544 olduğundan 2525 cm'lik çubuk bu yüzey köşegeni değildir. Cisim köşegeni 92+122+202=81+144+400=625=25\sqrt{9^{2}+12^{2}+20^{2}}=\sqrt{81+144+400}=\sqrt{625}=25 cm'dir. Böylece 1515 cm'lik çubuk 99 cm ve 1212 cm kenarlı yüzün yüzey köşegeni, 2525 cm'lik çubuk cisim köşegenidir. Köşeleri birleştiren en uzun çubuk da bu cisim köşegenidir. Doğru ifade C seçeneğidir.
10.Zor

MAT.12.3.1 · Dik prizma ve dik dairesel silindirin elemanlarını çözümleyebilme

Süreç bileşeni: b) Dik prizma ve dik dairesel silindirin elemanları arasındaki ilişkileri belirler.

Pazar yerinde ambalaj malzemesi satan bir esnaf, bir müşterisinin dikdörtgenler prizması biçimindeki kolisine, kolinin cisim köşegeni boyunca sığacak en uzun düz ahşap çubuğun boyunu hesaplamak istemektedir. Kolinin bazı ayrıtları bantla kaplı olduğu için esnaf bütün ayrıtları ölçememiş; ölçebildiği elemanların uzunluklarını aşağıdaki tabloya kaydetmiştir.
ElemanUzunluk
Tabanın kısa ayrıtı77 cm
Taban yüzünün yüzey köşegeni2525 cm
Kısa taban ayrıtını ve yüksekliği kenar kabul eden yüzün yüzey köşegeni3232 cm
Tablodaki verilere göre bu kolinin cisim köşegeninin uzunluğu kaç cm'dir?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 10

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: D

Taban dikdörtgen olduğundan kısa ayrıt a=7a=7 cm ve taban yüzey köşegeni d=25d=25 cm ile diğer taban ayrıtı bulunur: b=252−72=625−49=576=24b=\sqrt{25^{2}-7^{2}}=\sqrt{625-49}=\sqrt{576}=24 cm. Kısa ayrıt ile yüksekliği kenar kabul eden yüzün yüzey köşegeni f=32f=32 cm olduğundan yükseklik hh için h2=322−72=1024−49=975h^{2}=32^{2}-7^{2}=1024-49=975 olur. Cisim köşegeninin uzunluğu uu ise üç ayrıtın kareleri toplamının kareköküdür: u2=72+242+975=49+576+975=1600u^{2}=7^{2}+24^{2}+975=49+576+975=1600, u=1600=40u=\sqrt{1600}=40 cm. Aynı sonuç, elemanlar arasındaki bağıntıyla da görülür. d2=a2+b2d^{2}=a^{2}+b^{2} ve f2=a2+h2f^{2}=a^{2}+h^{2} olduğundan u2=a2+b2+h2=d2+f2−a2=625+1024−49=1600u^{2}=a^{2}+b^{2}+h^{2}=d^{2}+f^{2}-a^{2}=625+1024-49=1600, u=40u=40 cm. Buna göre doğru seçenek D'dir.
11.Zor

MAT.12.3.2 · Dik prizma ile dik dairesel silindirden yararlanarak dik piramit, dik dairesel koni ve kürenin elemanları, yüzey alanları ve hacimleri arasındaki ilişkilere dair analojik akıl yürütebilme

Süreç bileşeni: b) Dik prizma ile dik dairesel silindirden yararlanarak dik piramit, dik dairesel koni ve kürenin elemanları, yüzey alanları ve hacimlerine yönelik örneklerin niteliklerini belirler.

Okulun kültür gezisinde ziyaret edilen geleneksel ahşap oyma atölyesinde sanatçı, geometrik kakma motiflerinde kullanmak üzere iki model çifti hazırlamıştır. Birinci çiftte kare tabanlı dik prizmanın taban ayrıtı 12 cm, cisim yüksekliği 8 cm'dir; aynı kare tabana ve aynı cisim yüksekliğine sahip dik piramidin tepe noktası, taban merkezinden geçen dikme üzerindedir. İkinci çiftte taban yarıçapı 6 cm ve yüksekliği 8 cm olan bir dik dairesel silindir ile aynı taban dairesine ve aynı yüksekliğe sahip bir dik dairesel koni vardır. Bu modellere ilişkin aşağıdaki niteliklerden hangisi doğrudur?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 11

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: A

Kare tabanın merkezi, kenar orta noktasına 12/2 = 6 cm uzaklıktadır. Dik piramidin yan yüz yüksekliği, cisim yüksekliği ile bu uzaklığın oluşturduğu dik üçgenin hipotenüsüdür: 82+62=64+36=100=10\sqrt{8^{2}+6^{2}}=\sqrt{64+36}=\sqrt{100}=10 cm. Dik dairesel koninin ana doğrusu da aynı bağıntıyla 82+62=10\sqrt{8^{2}+6^{2}}=10 cm'dir. Böylece prizmadaki yan yüz yüksekliği ile piramitteki yan yüz yüksekliği ilişkisi, silindirin yüksekliği ile koninin ana doğrusu ilişkisine aktarılmış olur; her iki uzunluk da 8 cm olan cisim yüksekliğinden büyüktür. Tabanları ve yükseklikleri aynı olduğundan piramit hacmi prizma hacminin, koni hacmi silindir hacminin 13\dfrac{1}{3}'üdür. Bu oran yanal alanlara taşınamaz: prizmanın yanal alanı 4⋅12⋅8=3844\cdot12\cdot8=384 cm2^{2}, piramidin yanal alanı 4⋅12⋅102=2404\cdot\dfrac{12\cdot10}{2}=240 cm2^{2} ve 240384=58\dfrac{240}{384}=\dfrac{5}{8}'dir. Silindirin yanal alanı 2π⋅6⋅8=96π2\pi\cdot6\cdot8=96\pi cm2^{2}, koninin yanal alanı π⋅6⋅10=60π\pi\cdot6\cdot10=60\pi cm2^{2} ve 60π96π=58\dfrac{60\pi}{96\pi}=\dfrac{5}{8}'dir. Dolayısıyla doğru nitelik belirlemesi A seçeneğidir.
12.Zor

MAT.12.3.2 · Dik prizma ile dik dairesel silindirden yararlanarak dik piramit, dik dairesel koni ve kürenin elemanları, yüzey alanları ve hacimleri arasındaki ilişkilere dair analojik akıl yürütebilme

Süreç bileşeni: a) Dik prizma ile dik dairesel silindirden yararlanarak dik piramit, dik dairesel koni ve kürenin elemanları, yüzey alanları ve hacimleri arasındaki ilişkileri inceleyebileceği örnekleri gözlemler.

Bir okul gezisinde bilim merkezinin atölyesine katılan öğrenciler şu deneyi yapmıştır: Taban yarıçapı, içine bırakılan kürenin yarıçapına eşit olan dik dairesel silindirler ağzına kadar suyla doldurulmuş; küre tamamen batırıldığında taşan su ölçülmüştür. Taşan suyun hacmi kürenin hacmine eşit çıkmıştır. Aynı modellerin yüzey ölçüleri dinamik matematik yazılımından alınmıştır. Veriler tablodadır.
ModelKürenin yarıçapı (cm)Silindirin yüksekliği (cm)Kürenin hacmi (cm3^3)Silindirin hacmi (cm3^3)Kürenin yüzey alanı (cm2^2)Silindirin yanal alanı (cm2^2)
K224432π3\dfrac{32\pi}{3}16π16\pi16π16\pi16π16\pi
L4488256π3\dfrac{256\pi}{3}128π128\pi64π64\pi64π64\pi
M228832π3\dfrac{32\pi}{3}32π32\pi16π16\pi32π32\pi
N339936π36\pi81π81\pi36π36\pi54π54\pi
Tablodaki modeller gözlemlendiğinde; yarıçapı 99 cm olan bir küre, taban yarıçapı 99 cm ve yüksekliği 1818 cm olan dik dairesel silindirle karşılaştırılırsa aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Geometrik Cisimler · Yaprak test 1 · Soru 12

Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.

Cevabı ve çözümü göster

Doğru cevap: B

Her modelde silindirin taban yarıçapı kürenin yarıçapına eşittir. Hacim oranı kürenin hacminin silindirin hacmine bölümü, yüzey oranı ise kürenin yüzey alanının silindirin yanal alanına bölümüdür. K: Yükseklik 4=2⋅24=2\cdot 2'dir. Hacim oranı 32π/316π=23\dfrac{32\pi/3}{16\pi}=\dfrac{2}{3}, yüzey oranları 16π16\pi ve 16π16\pi olduğundan 11'dir. L: Yükseklik 8=2⋅48=2\cdot 4'tür. Hacim oranı 256π/3128π=23\dfrac{256\pi/3}{128\pi}=\dfrac{2}{3}, yüzey oranı 64π64π=1\dfrac{64\pi}{64\pi}=1'dir. M: Yükseklik 8=4⋅28=4\cdot 2'dir. Hacim oranı 32π/332π=13\dfrac{32\pi/3}{32\pi}=\dfrac{1}{3}, yüzey oranı 16π32π=12\dfrac{16\pi}{32\pi}=\dfrac{1}{2}'dir. N: Yükseklik 9=3⋅39=3\cdot 3'tür. Hacim oranı 36π81π=49\dfrac{36\pi}{81\pi}=\dfrac{4}{9}, yüzey oranı 36π54π=23\dfrac{36\pi}{54\pi}=\dfrac{2}{3}'tür. Hacim oranının 23\dfrac{2}{3} ve yüzey alanlarının eşit olduğu örnekler yalnızca yüksekliği yarıçapın 22 katı olan K ve L'dir. M ve N, yükseklik farklı olduğu için bu iki ilişkiyi birlikte sağlamaz. Yeni silindirde yarıçap 99 cm, yükseklik 18=2⋅918=2\cdot 9 cm olduğundan K ve L ile aynı niteliktedir. Silindirin hacmi π⋅92⋅18=1458π\pi\cdot 9^2\cdot 18=1458\pi cm3^3 olur. Gözlenen oran uygulanırsa kürenin hacmi 23⋅1458π=972π\dfrac{2}{3}\cdot 1458\pi=972\pi cm3^3 olur. Yine bu modellere göre kürenin yüzey alanı, silindirin yanal alanına eşittir; bu alan 2π⋅9⋅18=324π2\pi\cdot 9\cdot 18=324\pi cm2^2'dir. Bu sonuç B seçeneğidir.

İlgili rehberler