Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları
Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.
MAT.12.4.5 · Bir fonksiyonun belirli bir nokta civarındaki değişim oranına ilişkin muhakeme yapabilme
MAT.12.4.6 · Fonksiyonların türevinin olmadığı noktalar hakkında çıkarım yapabilme
MAT.12.4.7 · Türevin limit gösteriminden faydalanarak iki fonksiyonun toplamı, farkı, çarpımı, bölümü ve bileşkesinin türevine ilişkin muhakeme yapabilme
12 çözümlü soru
1.Kolay
MAT.12.4.5 · Bir fonksiyonun belirli bir nokta civarındaki değişim oranına ilişkin muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: c) Bir fonksiyonun belirli bir nokta civarındaki değişim oranını tablo, grafik ve limit gösteriminden yararlanarak fonksiyonun o noktadaki anlık değişimi olarak ifade eder.
Bir kentte gün içindeki hava sıcaklığı, saat t'ye bağlı T fonksiyonuyla modellenmektedir. Saat 9'da sıcaklık T(9)=15 °C'dir. t=9 noktası ile bu noktaya yakın noktaları birleştiren kesen doğrularının eğimleri aşağıdaki tabloda verilmiştir.
h (saat)
T(9+h)−T(9) (°C)
hT(9+h)−T(9) (°C/saat)
−1
−2
2
−0,1
−0,11
1,1
−0,01
−0,0101
1,01
0,01
0,0101
1,01
0,1
0,11
1,1
1
2
2
Buna göre t=9 anındaki anlık sıcaklık değişimini veren ifade aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 1
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Anlık değişim, nokta civarındaki ortalama değişim oranının aralık uzunluğu sıfıra yaklaşırken aldığı limit değeridir. Tablonun üçüncü sütununda ∣h∣ küçüldükçe oranlar 2, 1,1, 1,01 değerlerini alarak 1'e yaklaşmaktadır. Bu yüzden t=9 anındaki anlık sıcaklık değişimi limh→0hT(9+h)−T(9)=1 olur. h=1 satırındaki 2, yalnızca bir saatlik ortalama değişim oranıdır. Sıcaklık farkı 0'a yaklaşır; bu, oranın 0 olduğu anlamına gelmez. T(9)=15 ise sıcaklık düzeyidir, değişim oranı değildir.
2.Kolay
MAT.12.4.5 · Bir fonksiyonun belirli bir nokta civarındaki değişim oranına ilişkin muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: g) Genellemelerini önerme olarak ifade eder.
Okulun dijital fotoğrafçılık kulübünde yapılan bir proje ödevinde, kare bir fotoğrafın dosya boyutu çözünürlük düzeyi x'e bağlı bir f fonksiyonu ile modellenmiştir. Öğrenciler bazı çözünürlük düzeylerinde dosya boyutunu ve bu noktalardaki anlık değişimi limit gösteriminden yararlanarak hesaplamış; sonuçları aşağıdaki tabloya yazmıştır.
Çözünürlük düzeyi (x)
Dosya boyutu f(x) (MB)
Anlık değişim f′(x) (MB/düzey)
1
5
2
3
13
6
5
29
10
Tablodaki örüntüye göre f fonksiyonunun tanımlı olduğu her a noktası için anlık değişimi ifade eden önerme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 2
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Tablodaki anlık değişimler x=1 için 2, x=3 için 6 ve x=5 için 10'dur. Bu değerler çözünürlük düzeyinin 2 katıdır: 2⋅1=2, 2⋅3=6, 2⋅5=10. Üç satır da aynı örüntüye uyar. Bu örüntünün her a için ifadesi f′(a)=2a önermesidir. Diğer önermeler üç satırın tümüyle uyuşmaz. Örneğin f′(a)=6 yalnızca x=3 satırını verir; bu sayı aynı zamanda [1,5] aralığındaki ortalama değişim oranıdır: (29−5)/(5−1)=6. a2+4 ise anlık değişimi değil dosya boyutunu verir (5, 13, 29).
3.Kolay
MAT.12.4.6 · Fonksiyonların türevinin olmadığı noktalar hakkında çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: d) Bir fonksiyonun herhangi bir noktasında hangi durumlarda türevinin olmadığına ilişkin önermeleri türev-süreklilik ilişkisi bağlamında değerlendirir.
Bir okul spor turnuvasında bisiklet parkurunun rampa bölümü, yatay uzaklık x metre iken yükseklik f(x) metre olacak biçimde modelleniyor. Rampanın profili aşağıdaki grafikte verilmiştir. Eğri A(2,0) noktasından kopmadan geçmektedir ve bu noktada eğrinin teğeti düşeydir.Buna göre x=2 noktasına ilişkin aşağıdaki önermelerden hangisi, türev-süreklilik ilişkisi bakımından doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 3
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Eğri A(2,0) noktasından kopmadan geçtiği için f, x=2 noktasında süreklidir; sol ve sağ limitler fonksiyon değerine eşittir. Bu noktada teğet düşey olduğundan fark bölümünün limiti sonlu bir gerçek sayı değildir, dolayısıyla f′(2) yoktur. Türevli olmak sürekliliği gerektirir; sürekli olmak ise türevli olmayı gerektirmez. Bu yüzden doğru önerme D'dir.
4.Kolay
MAT.12.4.6 · Fonksiyonların türevinin olmadığı noktalar hakkında çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: c) Bir fonksiyonun herhangi bir noktasında hangi durumlarda türevinin olmadığına ilişkin genellemeleri ile varsayımlarını karşılaştırır.
Kodlama ve robotik kulübünde öğrenciler, çizgi izleyen robotun bir dönüş hareketini f(x)=∣x−2∣ fonksiyonu ile modelliyor ve aşağıdaki grafiği inceliyor. Tartışmanın başında şu varsayım yazılmıştır: "Bir fonksiyon bir noktada sürekliyse o noktada mutlaka türevlidir." Grafik incelendikten sonra şu genelleme yazılmıştır: "Bir fonksiyon bir noktada sürekli olsa bile o noktada sivri köşe varsa türevli olmayabilir."Grafikteki A noktası dikkate alındığında bu varsayım ile genelleme aşağıdakilerden hangisiyle doğru karşılaştırılır?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 4
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Grafikte f, A(2,0) noktasından kopmadan geçtiği için x=2 noktasında süreklidir. Sol parçadaki eğim 2−00−2=−1 olduğundan f′(2−)=−1, sağ parçadaki eğim 4−22−0=1 olduğundan f′(2+)=1 olur. Soldan ve sağdan türevler eşit olmadığından f, x=2 noktasında sivri köşe nedeniyle türevli değildir. Bu durum, "sürekli ise mutlaka türevlidir" varsayımını çürütür; "sürekli olsa bile sivri köşede türevli olmayabilir" genellemesini ise doğrular. Dolayısıyla varsayım genellemeyle çelişir.
5.Orta
MAT.12.4.5 · Bir fonksiyonun belirli bir nokta civarındaki değişim oranına ilişkin muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: ı) Uyguladığı ispatı kullanışlılık açısından değerlendirir.
Bir şirketin 12 aylık geliri (bin TL), ay numarası t olmak üzere G(t)=t2 (1≤t≤12) fonksiyonu ile modelleniyor. Grafikte 6. aya ait A(6,36) noktası ile 12. aya ait B(12,144) noktası bir kesen doğrusu ile birleştiriliyor. Bu kesenin eğimi 12−6144−36=18 olup 6. aydan 12. aya kadar aylık ortalama gelir artışını veriyor.
Öğrenci, 9. aydaki anlık değişimi limit gösterimiyle şöyle ispatlıyor:
G′(9)=limh→0h(9+h)2−81=limh→0(18+h)=18.
Aynı ispatı t=4 için uygulayınca G′(4)=8 buluyor. Her iki sonuçla da uyumlu olan G′(t)=2t genellemesini yazıyor.
Öğrenci bu ispatı, 10. aydaki anlık gelir değişimini bulmada kullanışlılık açısından değerlendiriyor. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 5
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
1. Kesen eğimi, yalnızca [6,12] aralığındaki ortalama değişimdir: 12−6G(12)−G(6)=6144−36=18 bin TL/ay. Bu değer her ayın anlık değişimi değildir.
2. Limit ispatı 9. ayda anlık değişimi 18 bulur; bu sonuç kesen eğimiyle sayıca çakışır. Aynı ispat t=4 için 8 verir ve 8=18 olduğundan bu çakışma her aya taşınamaz.
3. G′(t)=2t genellemesi her iki sonuçla uyumludur: 2⋅9=18 ve 2⋅4=8. 10. ay için G′(10)=2⋅10=20 bulunur; her ay için limit yeniden kurulması gerekmez.
4. Böylece ispat, kesen eğimini bütün aylara yaymak için değil, doğrulanan genellemeyle 10. aydaki anlık değişimi 20 olarak bulmak için kullanışlıdır. Doğru yargı B’dir.
Not: t2 için [6,12] kesen eğimi 6+12=18, orta nokta olan 9’daki türev de 2⋅9=18 olduğundan bu çakışma beklenir; özel eşitlik genellenemez.
6.Orta
MAT.12.4.6 · Fonksiyonların türevinin olmadığı noktalar hakkında çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: a) Fonksiyonlar ve türevin limit tanımı ile ilgili önceki bilgilerinden yararlanarak bir fonksiyonun herhangi bir noktasında hangi durumlarda türevinin olmadığına ilişkin varsayımlarda bulunur.
Okul gezisinde öğrenciler, bir tabiat parkındaki yürüyüş parkurunun başlangıç noktasından sonraki bölümünde parkurun yüksekliğini inceliyor. Başlangıç noktasından itibaren yatay uzaklık x yüz metre iken, parkurun başlangıç noktasına göre yüksekliği metre cinsinden f(x)={2x,9−x,0≤x≤33<x≤6 fonksiyonu ile modelleniyor.
Buna göre, f fonksiyonunun x=3 noktasında türevinin olmadığına ilişkin, türevin limit tanımına dayalı olarak kurulabilecek doğru varsayım aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 6
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Parkur modeli x=3 noktasında kesintisizdir: f(3)=2⋅3=6, limx→3−f(x)=6 ve limx→3+(9−x)=6. Soldan ve sağdan limitler eşit olduğundan f, x=3 noktasında süreklidir; sağdan limit 9 değildir.
Türevin limit tanımıyla soldan türev: h→0−limhf(3+h)−f(3)=h→0−limh2(3+h)−6=h→0−limh2h=2.
Sağdan türev: h→0+limhf(3+h)−f(3)=h→0+limh[9−(3+h)]−6=h→0+limh−h=−1.
Bu iki limit de vardır ve sonludur; ancak 2=−1 olduğundan eşit değildir. Bu nedenle limh→0hf(3+h)−f(3) yoktur, yani f′(3) yoktur. Süreklilik türevlenebilirlik için yeterli değildir.
Dolayısıyla doğru varsayım D'dir. E'deki 2 ve −1 değerleri doğru olsa da tek taraflı türevlerin var olması yetmez; türev için bu limitlerin eşit olması gerekir.
7.Orta
MAT.12.4.6 · Fonksiyonların türevinin olmadığı noktalar hakkında çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: b) Varsayımlarından yararlanıp farklı durumlarla ilgili örüntüleri listeleyerek bir fonksiyonun herhangi bir noktasında hangi durumlarda türevinin olmadığı ile ilgili örüntüleri geneller.
Okul müzik kulübü, üç farklı kaydın ses sinyalinin değerini zamanın (saniye) bir fonksiyonu olarak modelliyor. İncelenecek kritik anlara göre modeller şöyledir:
I. model: f(t)={2t,4,t<1t≥1
II. model: g(t)=∣t−2∣+1
III. model: h(t)=3t−3
Kulüp, ses sinyalinin değişim hızının tanımlı olmadığı anları belirleyerek bu örneklerden bir genelleme oluşturmak istiyor.
I. modelde t=1, II. modelde t=2 ve III. modelde t=3 noktaları dikkate alındığında bir fonksiyonun bir noktada türevli olmamasına ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisi bu örneklerle uyumludur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 7
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
I. modelde t=1 incelenir. limt→1−f(t)=2 ve f(1)=4 olduğundan f, t=1 noktasında süreksizdir. Türevlenebilir her fonksiyon sürekli olduğundan bu noktada türev yoktur.
II. model her yerde süreklidir. g(2)=1 olmak üzere
g′(2−)=limh→0−h∣h∣=−1 ve g′(2+)=limh→0+h∣h∣=1 bulunur. Soldan ve sağdan türevler eşit olmadığından t=2 noktasında sivri nokta vardır ve türev yoktur. Süreklilik, türevliliği gerektirmez.
III. model her gerçel sayıda süreklidir. h′(3)=limk→0k3k=limk→0k−2/3 limiti gerçel sayı olmadığı için teğet düşeydir; t=3 noktasında türev yoktur.
Örüntüler süreksizlik, sivri nokta ve düşey teğettir. Bu durumlardan biri gerçekleşirse fonksiyon o noktada türevli değildir. Modeller sırasıyla bu üç duruma karşılık geldiğinden doğru genelleme A seçeneğidir.
8.Orta
MAT.12.4.7 · Türevin limit gösteriminden faydalanarak iki fonksiyonun toplamı, farkı, çarpımı, bölümü ve bileşkesinin türevine ilişkin muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: c) Genellemelerinin varsayımlarını karşılayıp karşılamadığını kontrol eder.
Bir evde t saatin sonunda birinci musluktan akan su miktarı f(t)=t2 litre, ikinci musluktan akan su miktarı g(t)=t litre ile modellenmektedir. Ayşe, türevin limit tanımını kullanarak (f+g)(t)=t2+t fonksiyonunun türevini (f+g)′(t)=2t+1 bulur. f′(t)+g′(t) ifadesinin de 2t+1 olduğunu görünce «İki fonksiyonun toplamının türevi, türevlerinin toplamına eşittir.» varsayımını kurar. Bu varsayımdan hareketle «İki fonksiyon arasında yapılan işlemin türevi, aynı işlem türevlere uygulanarak bulunur; dolayısıyla (f⋅g)′(t)=f′(t)⋅g′(t) olur.» genellemesini yazar. Ayşe, bu genellemenin kurduğu varsayımı karşılayıp karşılamadığını t=2 anında kontrol etmek istemektedir.
Buna göre Ayşe'nin t=2 anında yapacağı doğru kontrol ve ulaşacağı sonuç aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 8
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Çarpım fonksiyonu (f⋅g)(t)=t2⋅t=t3 tür. Türevin limit tanımıyla (t3)′=3t2 elde edilir; t=2 için (f⋅g)′(2)=3⋅4=12 olur. Öte yandan f′(t)=2t ve g′(t)=1 olduğundan f′(2)⋅g′(2)=4⋅1=4 tür. 12=4 olduğu için «(f⋅g)′=f′⋅g′» genellemesi, toplamda kullanılan kontrolle doğrulanamaz; genelleme varsayımı karşılamaz. Toplam için (f+g)′(2)=5=f′(2)+g′(2) eşitliği yalnızca ilk varsayımı doğrular, çarpım genellemesini doğrulamaz.
9.Zor
MAT.12.4.5 · Bir fonksiyonun belirli bir nokta civarındaki değişim oranına ilişkin muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: a) Bir fonksiyonun belirli bir nokta civarındaki değişim oranı ile ilgili bileşenleri (fonksiyonun nitel özellikleri ile cebirsel ve grafik temsili) belirler.
Ece, düzenli spor yapmaya başladıktan sonra verdiği toplam kiloyu incelemektedir. Sporun başlangıcından itibaren t hafta sonunda verilen toplam kilo (kg), 0≤t≤9 olmak üzere f(t)=3t fonksiyonu ile modellenmektedir. Bazı değerler tabloda verilmiş; grafikte fonksiyon üzerinde A(1,3), B(4,6) ve C(9,9) noktaları işaretlenmiştir. Ece'nin antrenörü, grafik yazılımında B noktasından çizilen teğet doğrusunun eğimini 43 olarak ölçmüştür; yani f′(4)=43 tür.
t (hafta)
0
1
4
9
f(t) (kg)
0
3
6
9
Buna göre t=4 noktasının civarındaki değişim oranına ilişkin nitel özellik, cebirsel temsil ve grafik temsil aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru olarak belirlenmiştir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 9
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Tablodan f(1)=3, f(4)=6 ve f(9)=9 değerleri f(t)=3t modeli ile uyumludur.
t=4 noktasının sol civarındaki ortalama değişim 4−1f(4)−f(1)=36−3=1 kg/haftadır. Sağ civardaki ortalama değişim 9−4f(9)−f(4)=59−6=53 kg/haftadır. Antrenörün ölçtüğü teğet eğimi f′(4)=43 olup bu iki değerin arasındadır: 1>43>53.
Üç değer de pozitif olduğundan bu civarda toplam verilen kilo artmaktadır. Eğimler sağa doğru küçüldüğünden değişim hızı azalmaktadır. Bu ortalamalar grafikte sırasıyla AB ve BC kesen doğrularının eğimleridir. Nitel özellik, cebirsel temsil ve grafik temsil birlikte doğru olduğundan cevap B'dir.
A'da birikimli kilo olan f(4)=6, kg/hafta cinsinden değişim oranı sanılmıştır. C'de 9−1f(9)−f(1)=86=43 eşitliği doğrudur; ancak AC doğrusu x=4 için y=3+43⋅3=421=6 verdiğinden B'den geçmez, teğetle çakışmaz ve anlık değişimle aynı bileşen değildir. D'de çıkarma sırası ters alınmıştır; BC eğimi 53>0 olup kilo vermeyi modelleyen f artandır. E'de başlangıçtan ortalama 46=23 bulunur; bu değer f′(4)=43 değerine eşit değildir ve hız sabit değildir.
10.Zor
MAT.12.4.7 · Türevin limit gösteriminden faydalanarak iki fonksiyonun toplamı, farkı, çarpımı, bölümü ve bileşkesinin türevine ilişkin muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: b) Varsayımlarına dayalı örüntüleri geneller.
Bir okul doğa yürüyüşünde öğrenciler, haritadaki bir patikanın yükseltisini (metre) başlangıçtan itibaren alınan yatay yol x kilometre iken h(x) = f(x) · g(x) fonksiyonu ile modelliyor. Türevin limit tanımıyla bazı kilometrelerde elde ettikleri değerler aşağıdaki tablodadır.
x
f(x)
g(x)
f'(x)
g'(x)
h'(x)
1
4
2
3
0
6
2
5
1
0
4
20
3
2
3
1
1
5
4
1
1
2
2
4
Öğrenciler, her x için h'(x) ifadesinin f'(x)·g'(x), f'(x)·g(x), f(x)·g'(x), f'(x)·g(x) − f(x)·g'(x) veya f'(x)·g(x) + f(x)·g'(x) biçimlerinden birine eşit olduğu varsayımlarını kuruyor. Haritada işaretli 6. kilometrede f(6) = 3, g(6) = 5, f'(6) = 5 ve g'(6) = 4 tür; bu noktada h'(6) limit tanımıyla henüz hesaplanmamıştır.
Tablodaki bütün satırlarla uyumlu olan genellemeye göre h'(6) kaçtır?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 10
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Aday genellemeler tablonun her satırında sınanır; yalnızca bütün satırlarda geçerli olan örüntü 6. kilometreye taşınır.
1) h'(x) = f'(x)·g'(x) varsayımı: x = 1 için 3·0 = 0, tablodaki 6 değerine eşit değildir. x = 4 için 2·2 = 4 olup tabloyla çakışır; yani tek satıra bakınca doğru sanılabilir, fakat genellenemez.
2) h'(x) = f'(x)·g(x) varsayımı: x = 1 için 3·2 = 6 sağlar. x = 3 için 1·3 = 3, tablodaki 5 değerine eşit değildir. Bu eşitlik yalnızca g'(x) = 0 iken sağlanmıştır.
3) h'(x) = f(x)·g'(x) varsayımı: x = 2 için 5·4 = 20 sağlar. x = 1 için 4·0 = 0 ≠ 6. Bu eşitlik yalnızca f'(x) = 0 iken sağlanmıştır.
4) h'(x) = f'(x)·g(x) − f(x)·g'(x) varsayımı: x = 1 için 6 − 0 = 6 sağlar. x = 3 için 1·3 − 2·1 = 1 ≠ 5 olduğundan genellenemez.
5) h'(x) = f'(x)·g(x) + f(x)·g'(x) varsayımı:
- x = 1: 3·2 + 4·0 = 6
- x = 2: 0·1 + 5·4 = 20
- x = 3: 1·3 + 2·1 = 5
- x = 4: 2·1 + 1·2 = 4
Dört satırda da sağlandığı için genelleme budur. 6. kilometrede h'(6) = 5·5 + 3·4 = 25 + 12 = 37.
11.Zor
MAT.12.4.7 · Türevin limit gösteriminden faydalanarak iki fonksiyonun toplamı, farkı, çarpımı, bölümü ve bileşkesinin türevine ilişkin muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: f) Uyguladığı ispatı kullanışlılık açısından değerlendirir.
Bir lisenin afet bilinci kulübü, deprem tatbikatında çadır kente kurulan su izleme sisteminin t saat sonraki (t≥0) kayıtlarını inceliyor. Her istasyonda t=2 anındaki değişim hızı h′(2) bulunacaktır. Kulüp, türevin limit tanımından yararlanarak yalnızca çarpım kuralını, yani (f⋅g)′(x)=f′(x)⋅g(x)+f(x)⋅g′(x) önermesini ispatlamış ve bu ispatı aşağıdaki istasyonlarda kullanmayı düşünmüştür. D istasyonunda h, dış fonksiyonu f ve iç fonksiyonu g olan bileşkedir.
İstasyon
h modeli
f
g
A
f(t)+g(t)
f(t)=t2
g(t)=3t
B
f(t)⋅g(t)
f(t)=t2
g(t)=3t
C
g(t)f(t)
f(t)=t2+1
g(t)=t+1
D
f(g(t))
f(u)=u2+u
g(t)=3t+1
E
f(t)⋅g(t)
f(t)=t+1
g(t)=2t
Kulübün uyguladığı bu ispatın, tablodaki istasyonlarda kullanışlılığına ilişkin aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 11
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
İspatın verdiği önerme yalnızca iki fonksiyonun çarpımına aittir. Bir ispat, doğru olduğu ve ihtiyaç duyulan modelin türevini yeniden limit tanımına dönmeden gerekçelendirdiği durumlarda kullanışlıdır. Bu nedenle önce her istasyonun işlem türü belirlenir.
A istasyonu toplamdır: h(t)=t2+3t ve h′(2)=4+3=7. Çarpım kuralı aynı f ve g için f′(2)g(2)+f(2)g′(2)=4⋅6+4⋅3=36 verir. 36=7 olduğundan çarpım ispatı A için kullanışlı değildir.
B istasyonu çarpımdır: h(t)=3t3, h′(2)=36. Bu değer çarpım kuralıyla da bulunur. E istasyonu da çarpımdır: f′(2)=1, g′(2)=2, f(2)=3, g(2)=4 olduğundan h′(2)=1⋅4+3⋅2=10. İspat bu iki istasyonda doğrudan kullanılabilir.
C istasyonu bölümdür. g(2)=3=0 olduğundan h, t=2 noktasında türevlenebilir ve h′(2)=94⋅3−5⋅1=97 olur. Paydanın sıfır olmaması bölümün tanımlı olduğunu gösterir; çarpım ispatını bölüm kuralının yerine koymaz. f/g ifadesini bir çarpım gibi yazmak için 1/g fonksiyonunun türevi ayrıca gerekir.
D istasyonu iki fonksiyonun bileşkesidir: g(2)=7, f′(u)=2u+1 ve iç türev g′(t)=3 olduğundan h′(2)=f′(7)⋅3=15⋅3=45. İç türev alınmadan bulunan f′(7)=15 istenen hız değildir. Bileşkeyi açıp polinom türevi almak da çarpım ispatını kullanmak değildir.
Böylece uygulanan ispat yalnızca çarpım modeli olan B ve E istasyonlarında kullanışlıdır.
12.Zor
MAT.12.4.7 · Türevin limit gösteriminden faydalanarak iki fonksiyonun toplamı, farkı, çarpımı, bölümü ve bileşkesinin türevine ilişkin muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: e) İki fonksiyonun toplamı, farkı, çarpımı ve bölümünün bir noktadaki türevine dair kuralları limit gösteriminden faydalanarak ispatlar.
Sınıf araştırma ödevinde bir grup, gerçek sayılarda f(x)=x+1 ve g(x)=x şeklinde tanımlı fonksiyonların bölümünün x=2 noktasındaki türevini, hazır türev kuralını kullanmadan türevin limit tanımıyla ispatlamaya çalışmaktadır. Grup, bu ispattaki fark bölümünü hg(2+h)f(2+h)−g(2)f(2) olarak yazmıştır.
h=0 ve h=−2 olmak üzere bu fark bölümüne, bu koşulları sağlayan her h için eşit olan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (2) · Yaprak test 1 · Soru 12
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Verilen fonksiyonlardan f(2)=3, g(2)=2, f(2+h)=3+h ve g(2+h)=2+h bulunur. Bölümün limit tanımındaki fark bölümü h2+h3+h−23 olur. Payda ortak payda 2(2+h) alınır: 2+h3+h−23=2(2+h)2(3+h)−3(2+h)=2(2+h)6+2h−6−3h=2(2+h)−h. Böylece fark bölümü h2(2+h)−h=2(2+h)⋅h−h=2(2+h)−1 biçiminde sadeleşir. Burada h=0 olduğundan h yok edilir, h=−2 olduğundan payda sıfır olmaz. Aynı sonuç, ispatın genel adımı g(2+h)⋅g(2)g(2)⋅hf(2+h)−f(2)−f(2)⋅hg(2+h)−g(2)=(2+h)⋅22⋅1−3⋅1=2(2+h)−1 ile de görülür. Bu ifade E seçeneğidir. Kontrol: h=1 için fark bölümü 34−23=−61 ve E de −61 değerini verir.