Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları
Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.
MAT.12.4.8 · Bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsillerine ve bunlar arasındaki ilişkilere dair çıkarımlar yapabilme
MAT.12.4.9 · Gerçek yaşam durumlarında türevi kullanarak problemler çözebilme
12 çözümlü soru
1.Kolay
MAT.12.4.8 · Bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsillerine ve bunlar arasındaki ilişkilere dair çıkarımlar yapabilme
Süreç bileşeni: a) Referans fonksiyonlar, türevin limit tanımı, fonksiyonlarda türev alma kuralları ile ilgili önceki bilgilerinden faydalanarak bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsilleri ve bunlar arasındaki ilişkiye dair varsayımlarda bulunur.
Bir semt pazarında bir esnaf, gün içindeki kârının (TL) saate göre değişimini f fonksiyonu ile modelliyor. Esnaf, bu fonksiyonun grafiğine üç farklı saatte teğet doğrular çiziyor ve eğimlerini tabloya kaydediyor.
Saat
Teğet doğrusunun eğimi (TL/saat)
10
4
13
0
16
−3
Bu verilere göre esnafın, teğet eğiminin işareti ile f fonksiyonunun artanlığı ve azalanlığı arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki varsayımlarından hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 1
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Teğet doğrusunun eğimi, fonksiyonun o noktadaki türevine eşittir. Eğim pozitifse fonksiyon o noktada artan, negatifse azalandır.
Tabloda saat 10'da eğim 4>0 olduğundan f bu saatte artandır. Saat 16'da eğim −3<0 olduğundan f bu saatte azalandır. Bu varsayım D seçeneğidir.
Saat 13'te eğimin 0 olması, kârın sıfır olduğunu veya fonksiyonun bu noktanın iki yanında da artan olduğunu göstermez. Eğimin negatif olması da fonksiyon değerinin negatif olmasını gerektirmez.
2.Kolay
MAT.12.4.9 · Gerçek yaşam durumlarında türevi kullanarak problemler çözebilme
Süreç bileşeni: f) Elde ettiği çözümü farklı yöntemleri kullanarak doğrular.
Emre, hacmi 8 dm³ olan kare tabanlı kapalı bir kargo kolisinde ambalajı azaltmak için yüzey alanını en küçük yapmak istiyor. Taban ayrıtı x dm iken (x>0) yüzey alanını A(x)=2x2+x32 ile modelliyor ve A′(x)=0 denkleminin x=2 için sağlandığını buluyor. Bu sonucu doğrulamak için A′(x) işaretini şöyle tablolaştırıyor:
x (dm)
1
2
4
A′(x) işareti
−
0
+
Tablodaki işaretler kullanılarak x=2 için yüzey alanının en küçük olduğu aşağıdakilerden hangisiyle doğrulanır?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 2
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Emre, A′(x)=0 çözerek x=2 kritik noktasını bulmuştur. Tabloda bu noktanın solu (x=1) için işaret negatif, sağı (x=4) için işaret pozitiftir. Türev negatifken fonksiyon azalır, pozitifken artar; yani yüzey alanı x=2 ye kadar azalıp sonra arttığından bu noktada en küçük değeri alır. İşaret tablosu, yalnızca denklemin kökü bulunarak elde edilen sonucu farklı bir temsille doğrular. Bu gerekçe B seçeneğindedir.
3.Kolay
MAT.12.4.9 · Gerçek yaşam durumlarında türevi kullanarak problemler çözebilme
Süreç bileşeni: ç) Dönüştürdüğü temsillerin problem bağlamındaki anlamını ifade eder.
Bir okulun iklim gözlem projesinde, bir ilkbahar gününde hava sıcaklığı modellenmiştir. Sıcaklık; saat 06.00'dan itibaren geçen süre t saat olmak üzere S(t) santigrat derece ile gösterilmiştir. Modelden S′(4)=1,5 türev temsili elde edilmiştir.
Elde edilen bu türev temsilinin problem bağlamındaki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 3
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
t, saat 06.00'dan sonra geçen süreyi saat cinsinden gösterir. t=4 anı, 06.00+4 saat =10.00'a karşılık gelir. S′(4)=1,5 ifadesi, sıcaklığın bu andaki anlık değişim hızıdır. t saat, S ise °C olduğundan hızın birimi °C/saattir. Değer pozitif olduğu için sıcaklık bu anda artmaktadır. Dolayısıyla saat 10.00 anında sıcaklık saatte 1,5 °C artmaktadır.
4.Kolay
MAT.12.4.9 · Gerçek yaşam durumlarında türevi kullanarak problemler çözebilme
Süreç bileşeni: ğ) Problemin olası çözüm stratejilerinin maksimum-minimum değer hesaplamayı içeren farklı problem durumlarında kullanımı ile ilgili çıkarımlar yapar.
Bir okul laboratuvarında metal bir küre ısıtılmaktadır. Kürenin yarıçapı 2 cm ile 6 cm arasında değişirken birim zamanda yaydığı ısı miktarı, joule cinsinden I(r)=−r2+14r fonksiyonuyla modellenmektedir. Öğrenciler, I′(r)=0 denkleminin kökünün bu aralığın dışında kaldığını ve I fonksiyonunun [2,6] aralığında artan olduğunu belirlemiş; en büyük ısı miktarının aralığın sağ uç noktasında, yani r=6 cm'de elde edildiği sonucuna ulaşmışlardır. Aynı laboratuvar çalışmasında ısıtılan bir metal küpün ayrıt uzunluğu x cm olmak üzere 5≤x≤7 aralığındadır. Küpün birim hacme düşen ısı kaybı, joule/cm3 cinsinden S(x)=−x2+8x fonksiyonuyla modellenmektedir.
Buna göre küre probleminde kullanılan strateji küp problemine uygulandığında, en büyük ısı kaybının elde edildiği ayrıt uzunluğuyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 4
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Küre problemindeki strateji şudur: Türevi sıfır yapan değer tanım aralığının dışındaysa, fonksiyonun bu aralıktaki artan ya da azalan durumu incelenerek en büyük değer uç noktalardan birinde aranır. Küpte S(x)=−x2+8x ve 5≤x≤7 için S′(x)=−2x+8 olur. S′(x)=0 denklemi x=4 verir. 4 değeri [5,7] aralığının solunda, yani dışındadır. x>4 iken S′(x)<0 olduğundan S, [5,7] aralığında azalandır. Azalan bir fonksiyonda en büyük değer sol uç noktadadır. Bu nedenle en büyük ısı kaybı x=5 cm'de elde edilir. Nitekim S(5)=15 ve S(7)=7 olduğundan S(5)>S(7) sonucu doğrular.
5.Orta
MAT.12.4.8 · Bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsillerine ve bunlar arasındaki ilişkilere dair çıkarımlar yapabilme
Süreç bileşeni: d) Bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsilleri ve bunlar arasındaki ilişkiye dair önermeleri polinom fonksiyonların grafik temsilini incelemede ve elde etmede değerlendirir.
Okulun el sanatları atölyesinde Kerem, ahşap bir kutu kapağına geleneksel bir kıvrım motifi oymaktadır. Motif, y=3 doğrusuna göre simetrik iki kıvrımdan oluşmaktadır. Üst kıvrımın yüksekliği gerçek sayılarda tanımlı bir polinom fonksiyonu olan f ile, alt kıvrımın yüksekliği ise g(x)=−f(x)+6 ile modellenmektedir. Burada x, kapağın sol kenarından itibaren santimetre cinsinden yatay konumu gösterir. Kerem, üst kıvrımın eğimini f′(x)=(x−1)2(x−4) olarak hesaplamıştır.
Buna göre g fonksiyonunun grafiği için aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 5
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
g(x)=−f(x)+6 olduğundan g′(x)=−f′(x)=−(x−1)2(x−4) olur. Sabit terimin türevi sıfırdır; y=3 doğrusuna göre simetri yalnızca bu eksi işaretini ve dikey kaymayı belirler.
(x−1)2 her gerçek sayıda negatif değildir ve yalnızca x=1 için sıfırdır. Bu yüzden g′(x) ifadesinin işareti, x=1 dışında −(x−4) ifadesinin işaretiyle aynıdır. x<4 ve x=1 iken g′(x)>0, x>4 iken g′(x)<0 olur. Ayrıca g′(1)=0 ve g′(4)=0 dır.
x=1 noktasının her iki yanında da türev pozitif olduğundan g′ işareti değişmez. Yatay teğet olmasına rağmen x=1 yerel ekstremum değildir. x=4 noktasında türev pozitiften negatife döndüğü için burada yerel maksimum vardır.
g′, (−∞,4] aralığında yalnızca ayrık noktalarda sıfır olup bu aralıkta negatif olmadığından g bu aralıkta artandır. [4,∞) aralığında ise g azalandır. Bu sonuçlar A seçeneğiyle örtüşür. Diğer seçeneklerin her biri en az bir hatalı monotonluk ya da ekstremum iddiası içerir.
6.Orta
MAT.12.4.8 · Bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsillerine ve bunlar arasındaki ilişkilere dair çıkarımlar yapabilme
Süreç bileşeni: c) Bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsilleri ve bunlar arasındaki ilişkiye dair genellemeleri ile varsayımlarını karşılaştırır.
Kodlama ve robotik kulübü, raydaki robotun şarj istasyonuna göre konumunu santimetre cinsinden modelliyor. Simülasyonda süre x saniye olup kod tüm gerçek sayılarda çalışıyor. Üyeler, hız sıfır olur olmaz robotun yön değiştireceğini düşünerek panoya şu varsayımı yazıyor: «Hızın (türevin) sıfır olduğu her noktada konum fonksiyonunun yerel ekstremumu vardır; fonksiyon bu noktanın solunda ve sağında farklı yönde değişir.» Denenen kodlar Model I: f(x)=2(x−1)2 ve Model II: g(x)=(x−1)3 şeklindedir. İki kod da x=1 anında türevi sıfır bularak yön değiştirme komutu üretiyor. Üyeler, türevlerin cebirsel gösteriminden artanlık-azalanlık genellemeleri çıkarıp bu genellemeleri panodaki varsayımla karşılaştırıyor.
Bu genellemeler panodaki varsayımla karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 6
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Model I: f(x)=2(x−1)2 ise f′(x)=4(x−1). f′(x)=0 yalnız x=1 için sağlanır. x<1 iken f′(x)<0 olduğundan f azalandır; x>1 iken f′(x)>0 olduğundan f artandır. Türev işaret değiştirdiği için x=1 yerel minimumdur ve fonksiyonun iki yandaki değişim yönü farklıdır. Bu genelleme varsayımla uyumludur.
Model II: g(x)=(x−1)3 ise g′(x)=3(x−1)2. g′(x)=0 yalnız x=1'de (çift katlı sıfır) sağlanır. x=1 için g′(x)>0 olup g′ işaret değiştirmez; g tüm gerçek sayılarda artandır. x=1'de yatay teğet vardır ancak yerel ekstremum yoktur, robot yön değiştirmez. Bu genelleme varsayımla çelişir.
Karşılaştırma: Varsayım yalnız Model I ile uyumludur. Doğru seçenek B'dir.
7.Orta
MAT.12.4.9 · Gerçek yaşam durumlarında türevi kullanarak problemler çözebilme
Okulun çevre kulübü, bahçe etkinliği için kenar uzunluğu 24 cm olan kare bir kartondan üstü açık bir saksı kutusu yapacaktır. Dört köşeden kenarı x cm olan eş kareler kesilip kenarlar katlanır. Kutunun hacmi, 0≤x≤12 olmak üzere V(x)=x(24−2x)2 fonksiyonu ile modellenir. x=0 ve x=12 değerlerinde kutu oluşmaz; hacim 0 olur.
Ayşe, V′(x)=(24−2x)(24−6x) fonksiyonunun işaret tablosunu kullanır ve en büyük hacmin x=4 için elde edildiğini söyler.
Burak ise kapalı aralıkta en büyük değerin yalnızca uç noktalarda aranması gerektiğini düşünür. x=0 ile x=12 değerlerini karşılaştırır ve en büyük hacmin bu uçlardan birinde olduğunu ileri sürer.
Bu iki çözüm stratejisi gözden geçirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 7
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
1. Verilen türev V′(x)=(24−2x)(24−6x) sıfır yapan değerler x=12 ve x=4’tür. Tanım aralığında ikisi de vardır; en büyük hacim adayı yalnızca x=4’tür çünkü x=12 aynı zamanda aralığın sağ ucudur.
2. İşaret tablosu: 0<x<4 iken her iki çarpan pozitiftir, V′(x)>0 ve V artar. 4<x<12 iken (24−2x)>0, (24−6x)<0 olduğundan V′(x)<0 ve V azalır. Artandan azalana geçildiği için x=4 aralığın içindeki maksimum noktadır.
3. Uç değerler V(0)=0 ve V(12)=0’dır.V(4)=4⋅162=1024 cm3 olduğundan en büyük hacim uçlarda değildir. Ayşe’nin işaret tablosu stratejisi doğrudur; Burak’ın yalnızca uçları karşılaştırması en büyük değeri vermez.
4. Kontrol: V(2)=2⋅202=800 ve V(6)=6⋅122=864 değerleri 1024’ten küçüktür. Bu da önce artıp sonra azalma sonucunu destekler.
8.Orta
MAT.12.4.9 · Gerçek yaşam durumlarında türevi kullanarak problemler çözebilme
Süreç bileşeni: c) Problemlerdeki değişim bağlamını fonksiyon, denklem ve türev temsillerine dönüştürür.
Ece, bilim fuarı projesi için küre biçiminde şişirdiği bir balonun yüzey alanı ile hacminin değişimini inceliyor. Balonun yarıçapı 5 cm iken yüzey alanı saniyede 12π cm2 artmaktadır. Yarıçap r santimetre olmak üzere hacim V=34πr3, yüzey alanı A=4πr2 bağıntılarıyla hesaplanmaktadır.
Buna göre, bu anda hacmin zamana göre değişim hızını veren eşitlik aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 8
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Hacmin ve yüzey alanının yarıçapa göre türevleri drdV=4πr2 ve drdA=8πr bulunur. Değişim hızları arasındaki zincir ilişkisi dtdV=dA/drdV/dr⋅dtdA biçimindedir. Bu anda r=5 ve dtdA=12π olduğundan dtdV=8π⋅54π⋅52⋅12π elde edilir. Sadeleştirilirse 25⋅12π=30π bulunur; diğer seçenekler bu değere eşit değildir.
9.Zor
MAT.12.4.8 · Bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsillerine ve bunlar arasındaki ilişkilere dair çıkarımlar yapabilme
Süreç bileşeni: b) Varsayımlarından yararlanıp farklı durumlarla ilgili örüntüleri listeleyerek bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsilleri ve bunlar arasındaki ilişkiye yönelik örüntüleri geneller.
Bir okul projesi kapsamında otoyolda ortalama hız denetimi incelenmektedir. Farklı trafik koşullarında seyreden bir aracın, denetim noktasını referans alan konumu s(t) kilometre ve zaman t saat cinsinden aşağıdaki polinomlarla modellenmiştir. [a,b] aralığındaki ortalama hız b−as(b)−s(a) değerine eşittir; ortalama değer teoremine göre hız göstergesi bu değere aralıkta en az bir anda ulaşır. Öğrenciler, konum fonksiyonu ile hız fonksiyonu arasındaki örüntüleri üç modeli listeleyerek genellemek istemektedir.
Model
Konum fonksiyonu
Zaman aralığı
I
s(t)=10t2+40t
[0,2]
II
s(t)=90t
[0,2]
III
s(t)=30(t−1)3+30
[0,2]
Bu üç modelden hareketle yapılan aşağıdaki genellemelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 9
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Her modelde hız s′(t) bulunur, işareti ile konumun artanlığı karşılaştırılır; ortalama hız (s(2)−s(0))/2 hesaplanıp orta nokta t=1 anındaki hızla karşılaştırılır.
Model I: s′(t)=20t+40. [0,2] üzerinde s′(t)≥40>0 olduğundan hız hiç sıfır olmaz ve konum artandır. s(0)=0, s(2)=120 olduğundan ortalama hız 60 km/saattir. s′(1)=60 olup 20t+40=60 denkleminin tek çözümü t=1 dir.
Model II: s′(t)=90>0 dir; hız hiç sıfır olmaz, konum artandır. Ortalama hız 90 km/saattir ve gösterge bu değere her anda ulaşır; yalnız orta noktada değil.
Model III: s′(t)=90(t−1)2≥0 olup sıfır yalnızca t=1 dedir ve bu sıfır çift katlıdır, işaret değişmez. Konum s(0)=0, s(1)=30, s(2)=60 ile artmaya devam eder; yatay teğet yerel ekstremum doğurmaz. Ortalama hız 30 km/saattir. s′(1)=0=30 olduğundan orta noktada ulaşılmaz; 90(t−1)2=30 için t=1±33 değerlerinde ulaşılır.
Dereceler sırasıyla 2→1, 1→0, 3→2 biçiminde bir azalır. Bu yüzden hız pozitifken konum her modelde artar; hızın sıfır olduğu tek model olan III'te konum yön değiştirmez. Doğru genelleme E dir.
10.Zor
MAT.12.4.8 · Bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsillerine ve bunlar arasındaki ilişkilere dair çıkarımlar yapabilme
Süreç bileşeni: ç) Elde ettiği genellemelerden önermeler sunar.
Bir büyükşehir belediyesi, ring otobüs hattındaki trafik akışını inceliyor. Otobüsün kalkış durağından aldığı yol (km), kalkıştan sonraki t saat için f(t)=5t3−30t2+60t, t∈[0,4] polinom fonksiyonu ile modelleniyor. Aynı koridorda ters yönde çalışan servis minibüsünün konumu (km) g(t)=−f(t)+100 ile tanımlanıyor. Belediye, bu hatta [0,4] saat aralığında ortalama hız denetimi yapmayı planlıyor.
Buna göre aşağıdaki önermelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 10
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
1. f(t)=5t3−30t2+60t için f′(t)=15t2−60t+60=15(t2−4t+4)=15(t−2)2 bulunur.
2. 15(t−2)2≥0 olup eşitlik yalnız t=2 için sağlanır. Türev bu noktada işaret değiştirmez; bu, f(x)=x3 örneğindeki gibi türevin çift katlı (eşit) sıfırıdır.
3. Bu genellemeden, f nin [0,4] aralığında artan olduğu önermesi elde edilir. Kontrol: f(0)=0, f(2)=40, f(4)=80 ve ara değerler de artışı bozmaz. Dolayısıyla C doğrudur.
4. A yanlıştır: f′ işaret değiştirmediğinden t=2 yerel ekstremum değildir (yatay teğetli büküm).
5. B yanlıştır: f(0)=0=80=f(4) olduğu için Rolle teoremi uygulanamaz; ancak bu, türevin hiç sıfır olmayacağı anlamına gelmez. Nitekim f′(2)=0 dır.
6. D yanlıştır: g′(t)=−f′(t)=−15(t−2)2≤0 olup g′(t)=f′(t) değildir. g, [0,4] aralığında azalandır.
7. E yanlıştır: Ortalama hız 4−0f(4)−f(0)=480=20 km/sa'tir. Ortalama değer teoremi bu değere en az bir anda ulaşıldığını söyler; her t için f′(t)=20 demek değildir. Örneğin f′(2)=0=20 dir.
11.Zor
MAT.12.4.8 · Bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsillerine ve bunlar arasındaki ilişkilere dair çıkarımlar yapabilme
Süreç bileşeni: c) Bir fonksiyonun ve onun türev fonksiyonunun matematiksel temsilleri ve bunlar arasındaki ilişkiye dair genellemeleri ile varsayımlarını karşılaştırır.
Bir okul gezisinde öğrenciler, göl kenarındaki yürüyüş parkurunun yüksekliğini inceliyor. Başlangıçtan itibaren alınan yatay uzaklık x kilometre iken yükseklik, gerçel sayılarda tanımlı bir polinom fonksiyon olan f ile metre cinsinden modelleniyor. Öğretmen, parkurun eğimini gösteren f′ fonksiyonunun [0,6] aralığındaki grafiğini tahtaya çiziyor. Grafik; en yüksek noktası (3,4) olan, x eksenini (1,0) ve (5,0) noktalarında kesen, (0,−5) ve (6,−5) noktalarından geçen bir paraboldür. Bu modelde f′(x)>0 parkurun yükseldiğini, f′(x)<0 alçaldığını; ∣f′(x)∣ büyüdükçe eğimin dikleştiğini gösterir.
Öğrenciler bu grafiğe bakarak f ile f′ arasındaki ilişkiye dair aşağıdaki varsayımları kurmuştur.
I. f′ fonksiyonu [0,3] aralığında artan olduğundan f fonksiyonu da [0,3] aralığında artandır.
II. f fonksiyonunun x=1 noktasında yerel minimumu, x=5 noktasında yerel maksimumu vardır.
III. Parkur x=3 noktasında en dik biçimde yükselir; buna rağmen x=3 noktası f nin yerel ekstremum noktası değildir.Bu varsayımlar, grafikten elde edilen doğru genellemelerle karşılaştırıldığında hangileri geçerlidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 11
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Grafik, en yüksek noktası (3,4) olan bir paraboldür. Bu nokta x ekseninin üstünde olduğundan f′(3)=4>0 dır. Eğri (0,−5) ten başlayıp x=1 de ekseni keserek pozitife geçer, x=5 te yeniden ekseni keserek (6,−5) e iner. Dolayısıyla f′(x); [0,1) aralığında negatif, (1,5) aralığında pozitif, (5,6] aralığında negatiftir. Ayrıca grafik (0,−5) ten (3,4) e kadar yükseldiği için f′, [0,3] aralığında artandır.
Grafikten kurulacak doğru genelleme şudur: f, türevinin pozitif olduğu yerde artan, negatif olduğu yerde azalandır. f′ nin işaret değiştirdiği sıfırlar f nin yerel ekstremum noktalarıdır. f′ sıfır değilken en büyük değerini aldığı nokta, f nin yerel ekstremum noktası değildir.
I. f′ nin [0,3] te artan olduğu grafikten doğrudur. Ancak [0,1) aralığında f′(x)<0 olduğundan f bu aralıkta azalandır; yani 0 dan 1 e giderken parkur alçalır. f(0)>f(1) olduğundan f, [0,3] ün tamamında artan olamaz. Türevin artması fonksiyonun artmasını gerektirmez. I, genellemeyle çelişir.
II. x=1 de f′ negatiften pozitife döner; f burada yerel minimum yapar. x=5 te f′ pozitiften negatife döner; f burada yerel maksimum yapar. II genellemeyle uyumludur.
III. f′ nin en büyük değeri x=3 te ve pozitiftir; bağlamdaki anlama göre parkur burada en dik biçimde yükselir. Buna karşın f′(3)=4=0 ve f′ bu noktanın iki yanında da pozitif olduğundan f, (1,5) boyunca artmaya devam eder. x=3, f nin yerel ekstremum noktası değildir. III geçerlidir.
Geçerli varsayımlar II ve III tür. Cevap D.
12.Zor
MAT.12.4.9 · Gerçek yaşam durumlarında türevi kullanarak problemler çözebilme
Bir ilçe, K köyünü doğrusal bir otoyola bağlayacak yolu planlamaktadır. K köyünün otoyola uzaklığı 8 km'dir; bu dikmenin otoyol üzerindeki ayağı A noktasıdır. İlçe merkezi, otoyol üzerinde A noktasından 6 km uzaklıktaki B noktasıdır. Bağlantı noktası P, A ile B arasındaki kesimde seçilecektir ve uç noktalar da seçilebilir. Araçlar köy yolunda ortalama 60 km/sa, otoyolda ortalama 80 km/sa hızla ilerlemektedir. ∣AP∣=x km olmak üzere K köyünden ilçe merkezine ulaşma süresi, saat cinsinden T(x)=6064+x2+806−x, 0≤x≤6 modeliyle ifade edilmiştir. Bir öğrenci T′(x)=0 denklemini çözerek x=724 bulmuş ve "Ulaşma süresini en küçük yapan bağlantı, x=724 km olacak şekilde kurulmalıdır." çıkarımını yapmıştır.Buna göre bu çıkarımın geçerliliğini doğru değerlendiren argüman aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 12. sınıf matematik · Değişimin Matematiği (3) · Yaprak test 1 · Soru 12
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Öğrencinin T′(x)=0 hesabındaki cebir doğrudur; hata, bulunan kökün tanım aralığında olup olmadığının ve aralıktaki değişimin değerlendirilmemesidir.
T′(x)=6064+x2x−801.
T′(x)=0⇒64+x2x=8060=43⇒4x=364+x2⇒16x2=9(64+x2)⇒7x2=576⇒x=724 (x≥0).
Cebirsel argüman: 724>6⟺4>7⟺16>7. Kök [0,6] aralığında değildir. h(x)=64+x2x artan olduğundan [0,6] üzerindeki en büyük değeri h(6)=106=53 tir. 53<43 olduğundan 6064+x2x≤1001<801 ve T′(x)≤1001−801=−4001<0 olur. T bu aralıkta kesin azalandır; en küçük değer sağ uçta, yani x=6 noktasında alınır.
Grafiksel argüman: Yatay teğet yalnızca x=724 apsisinde oluşur ve bu nokta izin verilen aralığın sağındadır. Aralıktaki her teğetin eğimi negatif olduğundan grafik aşağı doğru iner; en düşük nokta x=6 ucudur.
Sözel argüman: Hızların oranı, süreyi en küçük yapacak bağlantının B'nin ötesinde olmasını gerektirir. Bağlantı yalnızca A ile B arasında kurulabildiğinden, kesimde P'yi B'ye yaklaştırmak süreyi sürekli azaltır. En kısa süre, yolun doğrudan B'de otoyola bağlanmasıyla elde edilir. Uç değerler bunu doğrular: T(6)=6010=61, T(0)=608+806=245 ve 61<245. Fark 241 saat, yani 2,5 dakikadır.
Böylece çıkarım geçersizdir; doğru değerlendirme C seçeneğidir.