İlk Türk Devletleri — Konu Kapsamı ve Soru Sayısı

ÖABT Tarih sınavı 50 sorudan oluşur ve 75 dakika sürer. İlk Türk Devletleri ünitesinden 2025 ve 2026 sınavlarının ortalamasıyla 5 soru gelmiştir; bu, testin %10'ine karşılık gelir.

Alt başlıklar ÖABT Tarih müfredatının 29 birimlik listesinden alınmıştır; numaralar bu listedeki sırayı gösterir.

1. 1.Türk dili genel olarak Kıpçak, Oğuz ve Karluk olmak üzere üç büyük koldan oluşur ve bu kolların her biri kendine özgü ses değişimleriyle ayırt edilir. Eski Türkçe sözcükleri aynen korumakla birlikte bu sözcükleri ses bakımından değişime uğratan, ünsüz ikizleşmesi yüzünden "yeti" sözcüğünü yetti, "katıg" sözcüğünü kattık biçiminde söyleyen ve çağdaş sınıflandırmada batıda Özbekçeyi, doğuda Uygurcayı barındıran Türk dili kolu aşağıdakilerden hangisidir?

   • A)Oğuz grubu
   • B)Karluk grubu
   • C)Kıpçak grubu
   • D)Ogur grubu
   • E)Kuzeydoğu Sibirya grubu

   Çözüm (B): Ünsüz ikizleşmesi (yeti > yetti, katıg > kattık) ve Eski Türkçe sözcüklerin korunmakla birlikte ses değişimine uğraması Karluk grubunun tanıtıcı özelliğidir; çağdaş sınıflandırmada bu grubun batı kanadı Özbekçe, doğu kanadı Uygurcadır. Oğuz grubu şıkkı elenir, çünkü o grubun özelliği söz başı "k" ünsüzünün "g", "t" ünsüzünün "d" ünsüzüne dönüşmesidir (kel- > gel-, tiş > diş). Kıpçak grubunda söz başı "y" ünsüzü "c"ye, söz sonu "ğ" ünsüzü "v"ye döner (yüräk > cürek, tağ > tav). Ogur grubunun tek temsilcisi Çuvaşçadır ve orada sonu "z" ile biten sözcükler "r" ile biter. Kuzeydoğu Sibirya grubunda ise Yakutça ile Dolganca sayılır.

2. 2.Güney Sibirya lehçeleri ile ilgili olarak I. söz varlığında arkaik unsurların ağırlıkta olması, II. diğer lehçelerdeki "ayak" sözcüğünün Tuva dilinde adak biçiminde bulunması, III. sonu "z" ile biten sözcüklerin "r" ile bitmesi, IV. Eski Türkçe söz başındaki "y" ünsüzünün genel olarak "s" ünsüzüne dönüşmesi bilgilerinden hangileri doğrudur?

   • A)I ve III
   • B)II ve IV
   • C)I ve II
   • D)III ve IV
   • E)I, II ve IV

   Çözüm (C): I ile II kaynakta Güney Sibirya lehçeleri için birlikte verilir: arkaik söz varlığı ve Tuva dilindeki adak biçimi. III elenir, çünkü sonu "z" ile biten sözcüklerin "r" ile bitmesi Güney Sibirya lehçelerinin değil, Ogur grubunun tek temsilcisi olan Çuvaşçanın özelliğidir (tokuz > tahar, kız > hır). IV de elenir, çünkü söz başı "y" ünsüzünün "s"ye dönüşmesi Kuzeydoğu Sibirya grubuna ait Yakutçaya aittir (yıl > sil). Bu yüzden III'ü içeren A şıkkı ile D şıkkı, IV'ü içeren B şıkkı ile E şıkkı yanlış olur.

3. 3.Türkistan ve Türkiye adları etnik, siyasi ve coğrafi terim olarak ilk defa VI. yüzyılda Bizans kaynaklarında Orta Asya ve civarı için kullanılmıştır. Bizans kaynaklarının IX ve X. yüzyıllarda Türkiye adını verdiği saha aşağıdakilerden hangisidir?

   • A)Anadolu ve Balkanlar
   • B)Volga'dan Orta Avrupa'ya kadar uzanan bölge
   • C)Mısır ve Suriye toprakları
   • D)Kuzey Afganistan ile Kuzey İran
   • E)Doğu Türkistan ile Yedisu Bölgesi

   Çözüm (B): Bizans kaynakları IX ve X. yüzyıllarda Volga'dan Orta Avrupa'ya kadar uzanan sahaya Türkiye adını vermiştir. Anadolu bu adla XII. yüzyıldan itibaren tanınmaya başlanmıştır, dolayısıyla A şıkkı dönemi öne alır; Mısır ve Suriye'ye Türkiye denmesi XI-XIII. yüzyıllara aittir; Kuzey Afganistan ile Kuzey İran, Türkiye adının değil Türk dilinin konuşulduğu alanın güney sınırı olarak anılır; Doğu Türkistan ile Yedisu ise VI. yüzyılda Türkiye adının verildiği Orta Asya çerçevesinin içinde kalır.

Bu üç soru İlk Türk Devletleri testlerinden alınmış örneklerdir; sorular Dubba için Ortak Türk Tarihi Ders Kitabı (Uluslararası Türk Akademisi), Bölüm 1-2 temel alınarak yazılmıştır. Ünitenin tam testleri ücretsiz hesapla çözülebilir.