İçeriğe atla
YeniMaarif uyumlu matematik testleriHemen çöz

ÖABT Tarih

İlk Türk Devletleri: Çözümlü Test ve Konu Kapsamı

İlk Türk Devletleri, İslamiyet öncesi Türk tarihini kapsar. Orta Asya'nın coğrafi koşulları ve göçler, Asya Hunları, Kavimler Göçü ve Avrupa Hunları, I. ve II. Göktürk Kağanlıkları, Uygurlar, Kırgızlar, Türgişler ve Karluklar ile Hazarlar, Bulgarlar, Peçenekler ve Kumanlar gibi Karadeniz'in kuzeyindeki Türk toplulukları bu ünitede yer alır. Kültür ve uygarlık bölümünde devlet teşkilatı ve kut anlayışı, ordu düzeni, hukuk, ekonomi, Gök Tanrı inancı ile Şamanizm, Orhun Yazıtları ve yazı-dil konuları sorulur.

İlk Türk Devletleri sınavda kaç soru?

5soru
%10testteki payı
1alt başlık

ÖABT Tarih sınavı 50 sorudan oluşur ve 75 dakika sürer. İlk Türk Devletleri ünitesinden 2025 ve 2026 sınavlarının ortalamasıyla 5 soru gelmiştir; bu, testin %10'ine karşılık gelir.

İlk Türk Devletleri alt başlıkları

03İlk Türk Devletleri

Alt başlıklar ÖABT Tarih müfredatının 29 birimlik listesinden alınmıştır; numaralar bu listedeki sırayı gösterir.

İlk Türk Devletleri çözümlü test: 12 soru, hesapsız

Hesap gerekmez. Şıkkı seç, çözüm hemen açılır.0/12

  1. 1.Türk dili genel olarak Kıpçak, Oğuz ve Karluk olmak üzere üç büyük koldan oluşur ve bu kolların her biri kendine özgü ses değişimleriyle ayırt edilir. Eski Türkçe sözcükleri aynen korumakla birlikte bu sözcükleri ses bakımından değişime uğratan, ünsüz ikizleşmesi yüzünden "yeti" sözcüğünü yetti, "katıg" sözcüğünü kattık biçiminde söyleyen ve çağdaş sınıflandırmada batıda Özbekçeyi, doğuda Uygurcayı barındıran Türk dili kolu aşağıdakilerden hangisidir?

    Çözümü göster

    Doğru cevap B. Ünsüz ikizleşmesi (yeti > yetti, katıg > kattık) ve Eski Türkçe sözcüklerin korunmakla birlikte ses değişimine uğraması Karluk grubunun tanıtıcı özelliğidir; çağdaş sınıflandırmada bu grubun batı kanadı Özbekçe, doğu kanadı Uygurcadır. Oğuz grubu şıkkı elenir, çünkü o grubun özelliği söz başı "k" ünsüzünün "g", "t" ünsüzünün "d" ünsüzüne dönüşmesidir (kel- > gel-, tiş > diş). Kıpçak grubunda söz başı "y" ünsüzü "c"ye, söz sonu "ğ" ünsüzü "v"ye döner (yüräk > cürek, tağ > tav). Ogur grubunun tek temsilcisi Çuvaşçadır ve orada sonu "z" ile biten sözcükler "r" ile biter. Kuzeydoğu Sibirya grubunda ise Yakutça ile Dolganca sayılır.

  2. 2.Güney Sibirya lehçeleri ile ilgili olarak I. söz varlığında arkaik unsurların ağırlıkta olması, II. diğer lehçelerdeki "ayak" sözcüğünün Tuva dilinde adak biçiminde bulunması, III. sonu "z" ile biten sözcüklerin "r" ile bitmesi, IV. Eski Türkçe söz başındaki "y" ünsüzünün genel olarak "s" ünsüzüne dönüşmesi bilgilerinden hangileri doğrudur?

    Çözümü göster

    Doğru cevap C. I ile II kaynakta Güney Sibirya lehçeleri için birlikte verilir: arkaik söz varlığı ve Tuva dilindeki adak biçimi. III elenir, çünkü sonu "z" ile biten sözcüklerin "r" ile bitmesi Güney Sibirya lehçelerinin değil, Ogur grubunun tek temsilcisi olan Çuvaşçanın özelliğidir (tokuz > tahar, kız > hır). IV de elenir, çünkü söz başı "y" ünsüzünün "s"ye dönüşmesi Kuzeydoğu Sibirya grubuna ait Yakutçaya aittir (yıl > sil). Bu yüzden III'ü içeren A şıkkı ile D şıkkı, IV'ü içeren B şıkkı ile E şıkkı yanlış olur.

  3. 3.Türkistan ve Türkiye adları etnik, siyasi ve coğrafi terim olarak ilk defa VI. yüzyılda Bizans kaynaklarında Orta Asya ve civarı için kullanılmıştır. Bizans kaynaklarının IX ve X. yüzyıllarda Türkiye adını verdiği saha aşağıdakilerden hangisidir?

    Çözümü göster

    Doğru cevap B. Bizans kaynakları IX ve X. yüzyıllarda Volga'dan Orta Avrupa'ya kadar uzanan sahaya Türkiye adını vermiştir. Anadolu bu adla XII. yüzyıldan itibaren tanınmaya başlanmıştır, dolayısıyla A şıkkı dönemi öne alır; Mısır ve Suriye'ye Türkiye denmesi XI-XIII. yüzyıllara aittir; Kuzey Afganistan ile Kuzey İran, Türkiye adının değil Türk dilinin konuşulduğu alanın güney sınırı olarak anılır; Doğu Türkistan ile Yedisu ise VI. yüzyılda Türkiye adının verildiği Orta Asya çerçevesinin içinde kalır.

  4. 4.Etnik adı eski Yunan ve İran kaynaklarında bulunan, Sakaların bir kısmı olarak kabul edilen ve Aral Gölü ile Hazar Denizi arasında, Kuzey Kafkasya ve Azerbaycan'da yaşamış olan topluluk aşağıdakilerden hangisidir?

    Çözümü göster

    Doğru cevap D. Aral Gölü ile Hazar Denizi arasında, Kuzey Kafkasya ve Azerbaycan'da yaşayan, adı eski Yunan ve İran kaynaklarında bulunan topluluk Massagetlerdir. Haomavarga Sakalar kutsal içecek olan haomayı pişiren Sakaları, Tigrahauda Sakalar sivri şapkalı Sakaları, Paradaraya Sakalar ise Sirderya'nın ötesinde yaşayan Sakaları adlandırır; bu üç ad eski Fars kaynaklarının Saka kollarına ait olduğu için elenir. Kanglılar ise bir Saka kolu değil, Sirderya'nın orta havzasında yaşayan ve Kangüy Devleti ahalisiyle bağlantılı sayılan Türk boyudur.

  5. 5.Almatı şehri yakınlarında bulunan, içinden çıkarılan çeşitli altın eşyaların yanı sıra alfabesi bilinmediği için okunamayan bir yazı taşıyan ve sırtındaki yazı Kök Türk yazısıyla benzerlik gösteren gümüş bir kabın ele geçirildiği kurgan aşağıdakilerden hangisidir?

    Çözümü göster

    Doğru cevap A. Almatı yakınlarındaki Esik Kurganı'nda altın eşyalarla birlikte, alfabesi bilinmediği için okunamayan yazı taşıyan gümüş bir kap bulunmuştur. Pazırık Kurganı Güney Sibirya'daki Altay eteklerindedir ve buzlar içinde kaldığı için bozulmamış insan ile hayvan ölülerinin, halı ve keçe gibi tekstil ürünlerinin çıktığı kurgandır; bu yüzden B şıkkı yanlıştır. Mingeçevir Azerbaycan'da bir buluntu yeri, Ziviye ise ayrı bir definedir; Anav ise kurgan değil, Kuzey Horasan'da sulama kanalı kullanan tarımcı bir kültürün adıdır.

  6. 6.Kâşgarlı Mahmut *Divânü Lügâti't-Türk* adlı eserinde tüm Türk boylarının birliğini sağlayan Afrasiyab adındaki kudretli hükümdara dair birçok rivayet kaydeder. Afrasiyab ile ilgili olarak I. Avesta'da Turan ülkesinin baş hükümdarı Farangrasiyan adıyla ve yeryüzünün kuzey kısmını yöneten kudretli bir şahıs olarak geçmesi, II. Kâşgarlı Mahmut'un kaydettiği unvanının, kaplan gibi güçlü bir savaşçı anlamındaki Tonga Alp Er olması, III. kızı Kaz'ın Kazvin kentinin kurucusu sayılması, IV. Sakaların meşhur kadın hükümdarı olarak kaynaklarda anılması bilgilerinden hangileri doğrudur?

    Çözümü göster

    Doğru cevap E. I, II ve III kaynakta Afrasiyab için verilir: Avesta'da Farangrasiyan adıyla yeryüzünün kuzeyini yöneten baş hükümdar olarak geçmesi, Kâşgarlı Mahmut'un kaydettiği Tonga Alp Er unvanı ve kızı Kaz'ın Kazvin kentinin kurucusu sayılması. IV elenir, çünkü meşhur kadın hükümdar Afrasiyab değil Tomris'tir ve Tomris, Kirus ile Dariüs'ün Sakalara karşı seferleri anlatılırken anılır. Bu nedenle IV'ü içeren B şıkkı ile D şıkkı yanlış olur; A şıkkı ve C şıkkı ise doğru öncüllerden en az birini dışarıda bıraktığı için eksik kalır.

  7. 7.• Miladi IV-V. yüzyıllarda hüküm sürmüş, toprakları Baktriya, Horasan ve Kuzey Hindistan'ı içermiştir. • Asya Hun İmparatorluğu'nun çöküşü sırasında güneybatıya, Amuderya-Sirderya arasına ilerleyen Hunlar tarafından kurulmuştur. • IV. yüzyılın sonlarına doğru Semerkant ele geçirilmiş, ardından Toharistan merkezli bir hanedan tesis edilmiştir. • Sikkelerinde bulunan Al Hon ifadesinin Eski Türkçe "Kızıl Hun" ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Hakkında bilgi verilen devlet aşağıdakilerden hangisidir?

    Çözümü göster

    Doğru cevap C. Asya Hun İmparatorluğu'nun çöküşü sırasında güneybatıya ilerleyen Hunların Semerkant'ı alıp Toharistan merkezli bir hanedan kurması ve sikkelerdeki Al Hon ifadesi Güney Hun Devleti'ni tarif eder. Ak Hun Devleti IV-VI. yüzyıllarda hüküm sürmüştür ve adını, hâkimiyetini kurunca bu adla anılmaya başlanan Eftalan'dan almıştır; Kuşan İmparatorluğu'nun kurucusu Kujula Kadfiz'dir ve Gandhara kültürüne katkısıyla anılır; Juan-Juan Kağanlığı Moğolistan, Altaylar ve Cungarya'da hüküm sürmüş, Kök Türklerce Apar olarak adlandırılmıştır; Kangüy Devleti'nin toprakları ise Sirderya'nın orta havzaları ile Batı Yedisu'dur.

  8. 8.Kadim Kırgızlar ile ilgili olarak I. adının ilk defa MÖ II. yüzyıla ait Çince Şi-ji adlı eserde kullanılması, II. hükümdarlarının Şanyü unvanını taşıması, III. Kök Türkler tarafından Apar olarak adlandırılması, IV. MÖ III. yüzyılın sonunda Hun İmparatorluğu tarafından zaptedilmesi bilgilerinden hangileri doğrudur?

    Çözümü göster

    Doğru cevap D. Kırgız adının MÖ II. yüzyıla ait Çince Şi-ji adlı eserde ilk kez kullanılması (I) ve MÖ III. yüzyılın sonunda Hun İmparatorluğu tarafından zaptedilmesi (IV) kaynakta Kadim Kırgızlar için verilir. II elenir, çünkü Şanyü unvanı Kırgızlara değil Asya Hun hükümdarlarına aittir (Mete Şanyü). III de elenir, çünkü Kök Türklerin Apar dediği devlet Juan-Juan Kağanlığı'dır. Böylece II'yi içeren A şıkkı ile B şıkkı, III'ü içeren C şıkkı ile E şıkkı yanlış olur.

  9. 9.Parkana Devleti ile ilgili olarak I. Sirderya'nın orta havzasında yaşayan Kanglı boyunun bu devletin ahalisiyle bağlantılı sayılması, II. Çin kaynaklarında Davan adıyla geçmesi, III. başkentinin Issık Göl kıyısındaki Chi-ku olması, IV. Fergana Vadisi'nin orta ve doğu kısmını kapsaması bilgilerinden hangileri doğrudur?

    Çözümü göster

    Doğru cevap E. Çin kaynaklarındaki Davan adı (II) ve Fergana Vadisi'nin orta ile doğu kısmını kapsaması (IV) kaynakta Parkana Devleti'ne bağlanır. I elenir, çünkü Sirderya'nın orta havzasındaki Kanglı boyu Parkana'nın değil Kangüy Devleti ahalisiyle bağlantılı sayılır. III de elenir, çünkü Issık Göl kıyısındaki Chi-ku, Parkana'nın değil Usun Devleti'nin başkentidir; Parkana'nın başkenti Guişan şehridir. Bu yüzden I'i içeren A şıkkı, B şıkkı ve D şıkkı ile III'ü içeren C şıkkı yanlış olur.

  10. 10.Kuşan İmparatorluğu ile ilgili olarak I. kurucusunun Kujula Kadfiz olması, II. sikkeleri üzerindeki yazıların Yunan kökenli Baktriya yazısı olması, III. Türk ve Moğol kavimleri tarihinde Kağan unvanını ilk kullanan devlet olması, IV. İpek Yolu'nun kuzey hattında egemenlik kurması bilgilerinden hangileri doğrudur?

    Çözümü göster

    Doğru cevap A. Kurucunun Kujula Kadfiz olması (I) ve sikkelerdeki yazıların Yunan kökenli Baktriya yazısı olması (II) kaynakta Kuşan İmparatorluğu için verilir. III elenir, çünkü Kağan unvanını Türk ve Moğol kavimleri tarihinde ilk kullanan yönetici Juan-Juan hükümdarı Shelun'dur. IV de elenir, çünkü Kuşanlar İpek Yolu'nun güney hattında egemenlik kurmuştur; kuzey hattı Asya Hunlarının kontrolündedir. Bu nedenle III'ü içeren B şıkkı, D şıkkı ve E şıkkı ile IV'ü içeren C şıkkı yanlış olur.

  11. 11.MÖ III. yüzyıl ile MS III. yüzyıl arasında hüküm süren Asya Hun İmparatorluğu'nun toprakları Orta Asya, Güney Sibirya, Moğolistan ve Kuzey Çin'i kapsamıştır. Aşağıdakilerden hangisi Asya Hun İmparatorluğu ile ilgili olarak **söylenemez**?

    Çözümü göster

    Doğru cevap D. Devletin doğu, batı ve orta olmak üzere üç bölüme ayrılması Asya Hunlarına değil Usun Devleti'ne aittir; bu yüzden D şıkkı söylenemez. Hsiung-nu adının Çin kaynaklarında geçmesi, Mete Şanyü'nün Han Hanedanı ordularını bozguna uğratması, hükümdar Çi-çi'nin Yedisu'da Talas Nehri kıyısında şehir kurdurması ve Çin'in kuzeyine giden İpek Yolu'nun kuzey hattının kontrol altına alınması kaynakta Asya Hun İmparatorluğu için açıkça yazılıdır.

  12. 12.Hun imparatorlukları ve sonraki Türk devletleri döneminde farklı dil, din ve kültürlere sahip topluluklar uzun süre aynı siyasi çatı altında yaşamıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemin sosyal, ekonomik ve kültürel hayatı ile ilgili olarak **söylenemez**?

    Çözümü göster

    Doğru cevap C. Toharlılar, İranlılar, Hint ve Slavlar Altay Dil Ailesi'ne değil Hint-Avrupa Dil Ailesi'ne mensuptur; Altay Dil Ailesi'ne Türk, Moğol ve Tunguzlar girer, bu yüzden C şıkkı yanlıştır. Farklı inanç topluluklarının hoşgörüyle yönetilmesi, savaşta esir düşen yabancılar dışında kimsenin köle sayılmaması, çocukların ata binmeden önce koyunlara binip kuş veya fare vurmaya çalışması ve İpek Yolu'nun kuzey hattının Hun egemenliğinde bulunmasının Orta Asya'da iktisadi ile kültürel gelişmeyi sağlaması kaynakta bu dönem için verilir.

Bu test İlk Türk Devletleri testlerinden biridir. Ünitenin diğer testleri, netin ve konu haritan ücretsiz hesapla açılır.

Bu test İlk Türk Devletleri testlerinden biridir; sorular Dubba için Ortak Türk Tarihi Ders Kitabı (Uluslararası Türk Akademisi), Bölüm 1-2 temel alınarak yazılmıştır. Ünitenin kolay, orta ve zor testlerinin tamamı ücretsiz hesapla çözülür.

İlk Türk Devletleri hakkında sık sorulanlar

ÖABT'de İlk Türk Devletleri'nden kaç soru çıkıyor?

İki yılın ortalamasıyla 5 soru, testin %10'u.

Ünite hangi dönemi kapsıyor?

İslamiyet öncesi Türk tarihini kapsar. Türklerin İslamiyet'i kabulünden sonraki Karahanlılar, Gazneliler ve Selçuklular bu ünitede değil, Ortaçağ İslam Tarihi ünitesinin "Türk İslam Tarihi" alt başlığındadır.

Orhun Yazıtları bu ünitenin konusu mu?

Evet. Orhun Yazıtları II. Göktürk Kağanlığı dönemine ait olup ünitenin kültür ve uygarlık bölümünde, Türk yazı ve dil tarihinin ilk yazılı kaynakları arasında ele alınır.

ÖABT Tarih diğer üniteleri

ÖABT Tarih sorularını çöz

İlk Türk Devletleri ünitesinin diğer testleri ve 8 ünitenin tamamı: ücretsiz hesap aç, netini ve eksik konularını gör.

Ücretsiz çözmeye başla

İlgili rehberler