10. sınıf Maarif kimya kitabında Etkileşim ünitesi iki büyük bölümden oluşuyor: önce kimyasal tepkimeler, ardından gazlar ve kinetik moleküler teori. 9. sınıfta aynı adı taşıyan temada kimyanın hayattaki yerini, atomun yapısını ve periyodik tabloyu konuşmuştun; burada ise maddelerin birbirine dönüşmesini, bu dönüşümün miktarlarını ve gaz taneciklerinin davranışını sayılarla ifade etmeyi öğreniyorsun. Kısacası bu ünite, kimyanın hesap tarafına açılan kapıdır.
İlk adım kimyasal değişimi tanımak. Renk değişimi, gaz çıkışı, katı (çökelek) oluşumu, ısı ya da ışık açığa çıkması, koku ve pH değişimi tepkimenin gözle görülebilen ipuçlarıdır. Kitap bu ipuçlarını tanecik düzeyine bağlıyor: bir tepkimede atomlar yok olmaz, yalnızca bağlar kopup yeniden kurulur ve atomlar yeni düzenlerle yeni maddeler oluşturur. Bu yüzden bir tepkimeyi makroskobik (gözlem), alt mikro (tanecik modeli) ve sembolik (denklem) olmak üzere üç düzeyde gösterebilmen bekleniyor. Denklemdeki (k), (s), (g), (suda) gibi fiziksel hâl gösterimlerini ve ok üzerine yazılan ısı ya da katalizör ifadelerini okuyabilmek bu bölümün temel becerisidir.
Ardından üç tepkime türü geliyor. Çökelme tepkimesinde iki çözelti karıştırılınca suda az çözünen bir katı oluşur; tuzların iyonları yer değiştirdiği için bunlar ikili yer değiştirme tepkimesidir. İndirgenme-yükseltgenme (redoks) tepkimesinde elektron aktarımı vardır: elektron veren tanecik yükseltgenir, elektron alan indirgenir ve verilen ile alınan elektron sayısı her zaman eşittir. Yanma, paslanma ve bir metalin başka bir metalin iyonlarını içeren çözeltide kaplanması bu türe örnektir. Asit-baz tepkimesinde ise Arrhenius tanımı kullanılır: suda H⁺ veren madde asit, OH⁻ veren madde bazdır. Sulu ortamda asit ile bazın tuz ve su oluşturmasına nötralleşme denir ve net iyon denklemi H⁺ + OH⁻ → H₂O şeklindedir. Bu üç türde de seyirci iyonları ayıklayıp net iyon denklemi yazmak önemli bir beceridir.
İkinci büyük blok mol kavramı. Mol, 6,02·10²³ tane tanecik içeren madde miktarıdır ve bu sayıya Avogadro sayısı denir. Bir maddenin bir molünün gram cinsinden kütlesi mol kütlesidir; bileşiklerde atom sayıları ile atom kütleleri çarpılıp toplanarak bulunur. Kütle, mol ve tanecik sayısı arasında n = m / MA ve n = N / NA bağıntılarıyla gidip gelirsin. İzotop, ortalama atom kütlesi, bağıl atom kütlesi ve akb kavramları da bu bölümde tanımlanır. Sonra kütlenin korunumu yasasına dayanarak denklem denkleştirme ve denkleştirilmiş denklem üzerinden stokiyometrik hesaplama gelir: mol oranları, artanlı tepkimeler, sınırlayıcı bileşen, teorik verim, gerçek verim ve yüzde verim.
Gazlar bölümünde kinetik moleküler teorinin varsayımlarıyla başlıyorsun: tanecikler birbirinden çok uzaktır, sürekli ve gelişigüzel hareket eder, esnek çarpışma yapar ve ortalama kinetik enerjileri mutlak sıcaklıkla doğru orantılıdır. Basınç, hacim, sıcaklık ve mol sayısı arasındaki ilişkiler Boyle, Charles, Gay-Lussac ve Avogadro yasalarıyla kurulur, bunlar da PV = nRT ideal gaz denkleminde birleşir. Kitap normal şartları 0 °C ve 1 atm olarak verir; bu koşulda 1 mol gaz 22,4 L hacim kaplar ve R değeri 22,4/273 L·atm/mol·K olarak kullanılabilir. Ünite, Graham'ın difüzyon ve efüzyon çalışmalarıyla kapanır: aynı sıcaklıkta mol kütlesi küçük olan gaz daha hızlı yayılır.