İkinci ünite, Osmanlı'nın Söğüt ve Domaniç çevresindeki bir uç beyliğinden İstanbul'un fethine hazır bir devlete dönüştüğü 1299-1453 dönemini anlatıyor. Kitap bu dönüşümü beş adımda işliyor: kuruluşa dair tezler, siyasi ve askerî gelişmeler, ordu-hukuk-toprak sistemleri, iskân ve istimalet politikaları, son olarak ilim ve irfan geleneği. Kapaktaki anahtar kavramlar beylik, devletleşme, iskân, istimalet, tımar, devşirme, külliye ve vakıf.
Ünite alışılmadık biçimde bir tarih yazımı tartışmasıyla açılıyor. Kitaba göre görüş ayrılıklarının temel nedeni, ilk dönem için yeterli kaynak bulunmaması ve ilk Osmanlı kroniklerinin Osman Bey'den yaklaşık yüz yıl sonra yazılması. Herbert Adams Gibbons 1916'daki eserinde Osmanlıları yeni bir ırk olarak tanımlar; Fuat Köprülü 1934'teki Sorbonne konferanslarında kuruluşu Anadolu Selçuklu tarihinin devamı olarak görür; Paul Wittek gaza geleneğini kuruluşun temeline koyar; Halil İnalcık ise Türkmen göçü, Moğol baskısı ve Batı Anadolu'nun ticari önemini birlikte değerlendirir ve Bapheus (Koyunhisar) zaferi nedeniyle kuruluş için 1302'yi önerir. Kâtip Çelebi'nin eserinde ve sonraki salnamelerde ise 1299 yılı geçer.
Siyasi çizgi şöyle ilerliyor: 1302 Koyunhisar zaferi, 1326'da Bursa'nın alınması, 1329'da Gebze dolaylarındaki Pelekanon çatışması, 1331'de İznik ve 1337'de İzmit. Karesioğulları'nın topraklarının katılmasıyla denizcilik tecrübesi kazanılıyor, Süleyman Paşa'nın Çimpe Kalesi'ne yerleşmesiyle (1352) Rumeli'ye geçiliyor, 1361'de Edirne alınıyor. I. Murad Dönemi'nde Çirmen (1371) ve I. Kosova (1389), Yıldırım Bayezid Dönemi'nde Niğbolu (1396) ve Timur'a karşı kaybedilen Ankara Savaşı (1402) geliyor. 1402-1413 arası Fetret Devri, I. Mehmed'in tahta çıkışıyla bitiyor; II. Murad Dönemi'nde Edirne-Segedin Antlaşması (1444), Varna (1444) ve II. Kosova (1448) var.
Kurumlar tarafında ilk düzenli birlikler olan yaya ve müsellemler, 1363'te kurulan Yeniçeri Ocağı ve Gelibolu'daki Acemi Ocağı, pençik ve devşirme sistemi, kapıkulu ocakları, tımar sistemi ve has-zeamet-tımar ayrımı, şeri ve örfi hukuk ile kadı ve kazasker öne çıkıyor. Son iki bölümde Rumeli'ye Türkmen yerleştirme, kolonizatör Türk dervişleri, tekke ve zaviyeler, istimalet (gönül alma) politikası, vakıflar, İznik Orhaniye Medresesi ve Şeyh Edebali, Dursun Fakih, Davud-i Kayseri, Molla Fenari, Hacı Bayram Veli gibi isimler yer alıyor.