Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları
Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.
MAT.10.4.1 · Gerçek sayılarda fonksiyon olma şartları ile gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların nitel özelliklerini matematiksel temsillerle değerlendirebilme
MAT.10.4.2 · Gerçek sayılarda f(x) = x² şeklinde tanımlı karesel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karesel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
MAT.10.4.3 · Gerçek sayılarda f(x) = √x (x ≥ 0) şeklinde tanımlı karekök referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karekök fonksiyonlarının nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
MAT.10.4.4 · Gerçek sayılarda f(x) = 1/x (x ≠ 0) şeklinde tanımlı rasyonel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) rasyonel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
MAT.10.4.5 · Doğrusal, karesel, karekök ve rasyonel referans fonksiyonlar ile bu fonksiyonlardan türetilebilen fonksiyonların ters fonksiyonlarına dair çıkarım yapabilme
MAT.10.4.6 · Doğrusal, karesel, karekök, rasyonel referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problemleri çözebilme
12 çözümlü soru
1.Kolay
MAT.10.4.1 · Gerçek sayılarda fonksiyon olma şartları ile gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların nitel özelliklerini matematiksel temsillerle değerlendirebilme
Süreç bileşeni: c) Karşılaştırmalarından hareketle gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların grafik ve cebirsel temsilleri ile nitel özellikleri hakkında yargıda bulunur.
Okul bahçesindeki meteoroloji istasyonunda, saat 16.00'dan itibaren 8 saat boyunca hava sıcaklığının değişimi incelenmiştir. Sıcaklık, saat 16.00'dan sonra geçen süre x (saat) olmak üzere f:[0,8]→R, f(x)=−x+20 cebirsel kuralıyla modellenmiştir. Aynı verinin grafik temsilinde yatay eksen x, düşey eksen sıcaklık (°C) olup grafik, (0,20) ile (8,12) noktalarını birleştiren doğru parçasıdır.Buna göre cebirsel temsil ile grafik temsilinin karşılaştırılmasına dayalı olarak aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 1
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Cebirsel kuralda f(0)=−0+20=20 ve f(8)=−8+20=12 bulunur. Grafik de tam olarak (0,20) ile (8,12) noktalarını birleştirdiğinden iki temsil aynı fonksiyonu gösterir; temsiller uyumludur. x artınca −x azaldığı için f(x)=−x+20 ifadesi [0,8] aralığında azalır. Grafikte de doğru soldan sağa alçalmaktadır. Kesin azalan fonksiyonda farklı x değerlerinin görüntüleri farklıdır; dolayısıyla f bire birdir. Bu yargı yalnızca E seçeneğindedir.
2.Kolay
MAT.10.4.3 · Gerçek sayılarda f(x) = √x (x ≥ 0) şeklinde tanımlı karekök referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karekök fonksiyonlarının nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: f) Genellemelerinin varsayımlarını karşılayıp karşılamadığını kontrol eder.
Beslenme ve sağlık dersindeki bir proje grubu, günlük meyve tüketimi ile C vitamini göstergesi arasındaki ilişkiyi modelliyor. Günlük meyve tüketimi x porsiyon iken C vitamini göstergesi g(x)=x−2 fonksiyonuyla ifade ediliyor. Bir öğrenci, karekök referans fonksiyonu f(x)=x (x≥0) fonksiyonunun tanım kümesinin [0,∞) olmasından hareketle şu genellemeyi yazıyor: “g fonksiyonunun tanım kümesi de [0,∞) olur.”
Bu genellemenin varsayımı karşılayıp karşılamadığı kontrol edildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 2
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Karekök referans fonksiyonu f(x)=x yalnızca x≥0 için tanımlıdır ve tanım kümesi [0,∞) olur. Verilen fonksiyon g(x)=x−2=f(x−2) biçimindedir. Karekökün tanımlı olması için kök içi negatif olamaz: x−2≥0 eşitsizliğinden x≥2 bulunur. Dolayısıyla g nin tanım kümesi [2,∞) olur. Genellemenin öngördüğü x=0 için g(0)=−2 tanımsızdır; bu yüzden “tanım kümesi [0,∞) olur” genellemesi varsayımı karşılamaz. Ayrıca g(2)=0=0 tanımlı olduğundan 2 tanım kümesine dâhildir. Doğru yargı C seçeneğidir.
3.Kolay
MAT.10.4.4 · Gerçek sayılarda f(x) = 1/x (x ≠ 0) şeklinde tanımlı rasyonel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) rasyonel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: f) Genellemelerinin varsayımlarını karşılayıp karşılamadığını kontrol eder.
Deprem haftasında bir okulun afet bilinci kulübü, depodaki 60 litrelik içme suyunun kaç gün yeteceğini günlük tüketime göre incelemiştir. Günlük tüketim x litre, suyun yettiği süre g(x) gün olmak üzere kulübün tablosu aşağıdadır. Değerler, f(x)=x1 (x=0) rasyonel referans fonksiyonundan türetilen g(x)=60⋅f(x)=x60 (x>0) modeli ile uyumludur.
Günlük tüketim x (litre)
2
4
6
8
Süre g(x) (gün)
30
15
10
7,5
Bir öğrenci, tüketim 2 litreden 4 litreye çıkınca sürenin 30 günden 15 güne indiğini görerek şu genellemeyi yapmıştır: "Günlük tüketim her 2 litre artırıldığında suyun yettiği süre her zaman 15 gün azalır."
Bu genellemeye yönelik aşağıdaki kontrollerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 3
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Genelleme, x>0 iken tüketim her 2 litre artırıldığında sürenin her zaman 15 gün azalacağını ileri sürer. Bu iddia, genellemeyi doğuran 2→4 çiftiyle değil, aynı koşulu sağlayan başka bir çiftle kontrol edilir.
Tabloda tüketim 4 litreden 6 litreye çıkar; artış 2 litredir. Süre 15 günden 10 güne iner, yani azalma 15−10=5 gündür.
5=15 olduğundan "her 2 litre artışta süre 15 gün azalır" genellemesi kendi varsayımını karşılamaz. Sürenin azalması, g fonksiyonunun (0,∞) aralığında azalan olmasıyla uyumludur; ancak azalma miktarı sabit değildir.
Bu yüzden doğru kontrol D seçeneğidir.
4.Kolay
MAT.10.4.6 · Doğrusal, karesel, karekök, rasyonel referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problemleri çözebilme
Süreç bileşeni: a) Bu fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizliklere ilişkin matematiksel bileşenleri (nitel özellikleri ile cebirsel ve grafik temsilleri) belirler.
Bir okul kermesinde satılan kurabiye paketlerinin günlük geliri (TL), satılan paket sayısı x olmak üzere f(x)=x2 karesel fonksiyonu ile; günlük maliyeti (TL) ise g(x)=8x doğrusal fonksiyonu ile modellenmiştir.
Günlük gelirin günlük maliyete eşit ya da ondan büyük olduğu duruma karşılık gelen cebirsel ifade ve bu ifadenin grafik üzerindeki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 4
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Günlük gelir f, günlük maliyet g ile verilmiştir. Gelirin maliyete eşit ya da ondan büyük olması, bu iki fonksiyon arasında f(x)≥g(x) eşitsizliği demektir.
f(x)=x2 karesel olduğundan grafiği bir paraboldür; g(x)=8x doğrusal olduğundan grafiği bir doğrudur.
f(x)≥g(x) ifadesi, grafik üzerinde parabolün doğrunun üstünde kaldığı x değerlerini belirtir. Eşitlik de bulunduğu için doğrunun parabolle kesiştiği noktalar çözüme dahildir.
Bu cebirsel ve grafik temsil B seçeneğidir.
5.Orta
MAT.10.4.1 · Gerçek sayılarda fonksiyon olma şartları ile gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların nitel özelliklerini matematiksel temsillerle değerlendirebilme
Süreç bileşeni: b) Gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların grafik ve cebirsel temsillerini fonksiyon olma şartları ve fonksiyonların nitel özellikleri bakımından karşılaştırır.
Okul kütüphanesi öğleden sonra 5 saat açık kalmaktadır. Açılıştan itibaren geçen süre x saat olmak üzere salondaki öğrenci sayısını kütüphane görevlisi f(x)=4x+2, 0≤x≤5 cebirsel temsiliyle modellemiştir. Kapıdaki sayaç ise aynı zaman aralığında salondaki öğrenci sayısını aşağıdaki grafikle kaydetmiştir. Grafikte yatay eksen süreyi (saat), düşey eksen öğrenci sayısını gösterir.Buna göre cebirsel temsil ile grafik temsil, fonksiyon olma şartları ve nitel özellikler bakımından karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 5
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Cebirsel temsil f(x)=4x+2, 0≤x≤5 dir. Her x değerine tek bir değer karşılık geldiği için bu temsil bir fonksiyondur. Eğim 4>0 olduğundan f tanım aralığında kesin artandır; dolayısıyla bire birdir. Ayrıca f(0)=2 ve f(5)=22 olduğundan en büyük değeri 22 dir. Grafik, (0,2) noktasından (3,14) noktasına artar; bu parçanın eğimi 3−014−2=4 olduğundan kural y=4x+2 dir ve [0,3] aralığında cebirsel temsille çakışır. 3≤x≤5 için grafik y=14 yatay doğrusudur. Her düşey doğru grafiği bir kez kestiğinden grafik temsil de bir fonksiyondur. Ancak x=3 ve x=5 gibi farklı değerlere aynı görüntü 14 karşılık gelir; bu yüzden grafik temsil bire bir değildir ve en büyük değeri 14 tür. Böylece iki temsil de fonksiyondur; cebirsel temsil bire bir, grafik temsil bire bir değildir.
6.Orta
MAT.10.4.5 · Doğrusal, karesel, karekök ve rasyonel referans fonksiyonlar ile bu fonksiyonlardan türetilebilen fonksiyonların ters fonksiyonlarına dair çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: ç) Referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonların ters fonksiyon ilişkisine ait önermeleri matematiksel olarak doğrulanabilecek şekilde sunar.
Okul bilim şenliğinde Celsius sıcaklığını M birimine dönüştüren fonksiyon f(x)=25x−10 olarak veriliyor. Kontrol ölçümlerinde 0 °C değeri −10 M, 10 °C değeri 15 M bulunuyor. f gerçek sayılarda bire bir ve örten bir fonksiyondur. Grup, bu fonksiyonun tersine ilişkin önermeler yazıyor.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi, f fonksiyonunun tersine ilişkin matematiksel olarak doğrulanabilecek önermedir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 6
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Doğrusal fonksiyon y=25x−10 eşitliğinde bağımsız değişken yalnız bırakılır. Her iki yana 10 eklenir: y+10=25x. Her iki yan 52 ile çarpılır: x=52(y+10)=52y+4. Değişkenler yer değiştirilince f−1(x)=52x+4 elde edilir. Bu önerme bileşke ile doğrulanır: f(f−1(x))=25(52x+4)−10=x+10−10=x. Kontrol ölçümleri de aynı sonucu verir: f−1(−10)=52(−10)+4=0 ve f−1(15)=52(15)+4=10. Eğimi sıfırdan farklı olan bu doğrusal fonksiyon bire bir ve örten olduğundan tersi de fonksiyondur. Doğrulanabilen önerme D seçeneğidir.
7.Orta
MAT.10.4.5 · Doğrusal, karesel, karekök ve rasyonel referans fonksiyonlar ile bu fonksiyonlardan türetilebilen fonksiyonların ters fonksiyonlarına dair çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: c) Referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonların ters fonksiyonlarıyla ilişkisine dair varsayımları ile genellemelerini karşılaştırır.
Bir çini atölyesinde lale motifinin eni x cm, boyu ise karesel referans fonksiyondan türetilen f(x)=(x−4)2+1 (x≥4) fonksiyonuyla, santimetre cinsinden belirlenmektedir. Motife ait bazı ölçümler aşağıdaki tablodadır.
En x (cm)
Boy f(x) (cm)
4
1
5
2
6
5
Deniz'in varsayımı: "Bu fonksiyon karesel referans fonksiyondan türetildiği için değişkenler yer değiştirince oluşan ilişki, tanım kümesi kısıtlanmasa da bir fonksiyon belirtir ve f−1(x)=f(x)1 olur."
Ece'nin genellemesi: "Karesel referans fonksiyondan türetilen bir fonksiyonun tersinin de fonksiyon olması için tanım kümesi, fonksiyon bire bir ve örten olacak şekilde kısıtlanmalıdır. Bu durumda tersin grafiği, fonksiyonun grafiğinin y=x doğrusuna göre simetriğidir. Bu motif için f−1(x)=x−1+4 ve tanım kümesi x≥1 olur."
Deniz'in varsayımı ile Ece'nin genellemesi karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 7
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
1. f(x)=(x−4)2+1 ifadesi, karesel referans fonksiyonuna dönüşüm uygulanarak elde edilmiştir; tepe noktası x=4 tür. Tanım kümesi kısıtlanmasaydı f(3)=f(5)=2 olurdu. Aynı boy iki farklı ene karşılık geldiğinden değişkenler yer değiştirince oluşan ilişki fonksiyon belirtmez. Tabloda (4,1) çifti yer değiştirince (1,4) elde edilir; oysa f(4)1=1=4 olduğundan f−1(x)=f(x)1 de yanlıştır. Dolayısıyla Deniz'in varsayımı geçersizdir.
2. x≥4 iken x−4≥0 ve f bu aralıkta kesin artandır. Görüntü kümesi [1,∞) olduğundan f:[4,∞)→[1,∞) bire bir ve örtendir; tersi fonksiyondur. Grafikler y=x doğrusuna göre simetriktir.
3. y=(x−4)2+1⇒y−1=(x−4)2. x≥4 olduğundan x−4=y−1, yani x=y−1+4. Böylece f−1(x)=x−1+4 ve tanım kümesi x≥1 olur. Tablo bunu doğrular: f(5)=2⇒f−1(2)=5 ve f(6)=5⇒f−1(5)=6.
4. 4−x−1 ifadesi tepe noktasının solundaki dala aittir. Örneğin 4−2−1=3 olup tablodaki 5 değerini vermez. Bu yüzden Ece'nin genellemesi geçerlidir, Deniz'in varsayımı geçersizdir.
8.Orta
MAT.10.4.6 · Doğrusal, karesel, karekök, rasyonel referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problemleri çözebilme
Süreç bileşeni: ç) Dönüştürdüğü temsillerin problem bağlamındaki anlamını ifade eder.
Bir okul laboratuvarında pistonlu kapta tutulan bir gazın basıncı, litre cinsinden hacim V>0 olmak üzere P(V)=V48 fonksiyonuyla modellenmektedir. P(V) basıncı kilopaskal cinsinden gösterir. Gazın güvenli çalışması için basıncın en az 6 kPa ve en çok 16 kPa olması gerekir. Bu koşul V>0 için çözülerek 3≤V≤8 eşitsizliğine dönüştürülmüştür.
3≤V≤8 eşitsizliğinin problem bağlamındaki anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 8
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
1. V>0 iken P(V)=V48 ters orantılıdır; hacim artınca basınç azalır. 2. Eşitsizliğin uçları bağlama taşınır: V=3 için P(3)=348=16, V=8 için P(8)=848=6 olur. 3. V, 3 L'den 8 L'ye artarken basınç 16 kPa'dan 6 kPa'ya düşer. Bağlamdaki güvenli koşul 6≤P(V)≤16 olduğu için bu hacimlerde basınç güvenli aralıkta kalır. 4. Dolayısıyla dönüştürülen eşitsizliğin bağlamdaki anlamı A seçeneğidir.
9.Zor
MAT.10.4.2 · Gerçek sayılarda f(x) = x² şeklinde tanımlı karesel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karesel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: h) Önermelerini grafiksel olarak doğrular veya cebirsel olarak ispatlar.
Bir okul kantininde bir sandviç 10 TL'ye satılmakta ve günde 40 adet satılmaktadır. Fiyata yapılan zam x TL (x gerçel sayı) olduğunda günlük satışın 2x adet azaldığı bir model kullanılmaktadır. Kantin 0≤x≤10 aralığını incelemekte ve günlük geliri G(x)=(10+x)(40−2x) fonksiyonu ile modellemektedir. f(x)=x2 karesel referans fonksiyon olmak üzere kantin görevlisi şu önermeyi kurmuştur: Bu aralıkta gelirin en küçük değeri 400 TL'dir; en büyük değeri ise x=5 iken 450 TL'dir.
Bu önermeyle ilgili gerekçesiyle birlikte doğru olan ifade aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 9
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
G(x)=(10+x)(40−2x)=−2x2+20x+400 açılır. Tam kareye tamamlanırsa G(x)=−2(x2−10x+25)+50+400=−2(x−5)2+450 bulunur. f(x)=x2 olduğundan G(x)=−2⋅f(x−5)+450 elde edilir. 0≤x≤10 iken −5≤x−5≤5 olup 0≤f(x−5)≤25 tir. f(x−5)=0 değeri x=5 iken, f(x−5)=25 değeri x=0 ve x=10 iken alınır. −2<0 olduğu için f büyüyünce G küçülür. Bu nedenle en büyük değer f(x−5)=0 iken G(5)=450, en küçük değer f(x−5)=25 iken G=450−2⋅25=400 olur. Her iki değere de aralıkta ulaşılır; önerme cebirsel olarak ispatlanır. Bu gerekçe B seçeneğidir.
10.Zor
MAT.10.4.2 · Gerçek sayılarda f(x) = x² şeklinde tanımlı karesel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karesel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: ı) Uyguladığı doğrulama veya ispat yöntemlerinin farklı durumlardaki kullanışlılığını değerlendirir.
Bilim fuarında su roketi projesini hazırlayan Ece, iki atışın yerden yüksekliğini metre, süreyi saniye cinsinden modellemiştir. Modeller, f(x)=x2 karesel referans fonksiyonundan g(t)=a⋅f(t±r)±k dönüşümüyle elde edilmiştir.
Atış
Yükseklik fonksiyonu
Zaman aralığı
Ece'nin iddiası
Birinci
h(t)=−(t−4)2+25
0≤t≤8
En büyük yükseklik 25 metredir.
İkinci
p(t)=−(t−1)2+40
4≤t≤7
En büyük yükseklik 40 metredir.
İkinci atışta ölçüm yalnızca tablodaki zaman aralığında yapılmıştır. Ece, iddiaları doğrulamak için iki yöntem önermiştir.
Yöntem P: Her gerçek u için u2≥0 olduğunu kullanarak, verilen aralıktaki en büyük yüksekliğin tepe noktasının yüksekliği olduğunu göstermeye çalışmak.
Yöntem Q: Verilen aralığın yalnızca uç noktalarındaki yükseklikleri hesaplayıp bunların büyüğünü en büyük yükseklik kabul etmek.
Buna göre Yöntem P ve Yöntem Q’nun bu iki atıştaki kullanışlılığına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 10
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Birinci atışta h(t)=−(t−4)2+25 fonksiyonunun tepe noktası (4,25) tir ve t=4, [0,8] aralığındadır. u2≥0 olduğundan −(t−4)2≤0, dolayısıyla h(t)≤25 dir. Eşitlik t=4 te sağlandığı için en büyük yükseklik 25 metredir; iddia doğrudur. Yöntem P bu aralıkta iddiayı kanıtlar, kullanışlıdır. Uçlar ise h(0)=h(8)=9 dur. Yöntem Q en büyük değeri 9 metre sayar; bu yanlış olduğundan birinci atışta kullanışlı değildir.
İkinci atışta tepe noktası (1,40) tır ve t=1, [4,7] aralığında değildir. p(t)≤40 olsa da eşitlik bu aralıkta sağlanmaz. 4≤t1<t2≤7 iken p(t2)−p(t1)=−(t2−t1)(t1+t2−2) ve t1+t2−2>0 olduğundan p bu aralıkta azalır. Bu yüzden en büyük değer sol uçtadır: p(4)=−(3)2+40=31, p(7)=4. En büyük yükseklik 31 metre olup 40 değildir. Yöntem P aralıktaki en büyük değeri 40 göstermeye çalıştığı için burada kullanışlı değildir. Yöntem Q ise uç değerlerin büyüğü olan 31 metresini verir; tepe dışarıda ve fonksiyon azalan olduğundan bu sonuç doğrudur, yani Q yalnızca ikinci atışta kullanışlıdır.
Öyleyse P yalnızca birincide, Q yalnızca ikincide kullanışlıdır. Doğru değerlendirme C’dir.
11.Zor
MAT.10.4.3 · Gerçek sayılarda f(x) = √x (x ≥ 0) şeklinde tanımlı karekök referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karekök fonksiyonlarının nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: h) Önermelerini grafiksel olarak doğrular veya cebirsel olarak ispatlar.
Okulun dijital fotoğraf kulübü, filtre uygulanan fotoğrafların dosya boyutunu inceliyor. Düzenlenmemiş bir fotoğrafta piksel yoğunluğu t≥0 olmak üzere dosya boyutu f(t)=t megabayt ile modelleniyor. Filtre, sadeleştirme düzeyini en az 5 birim olacak biçimde uyguluyor. Sadeleştirme düzeyi x birim olan bir fotoğrafın dosya boyutu g(x)=−2f(x−5)+8=−2x−5+8 megabayt oluyor. Yazılım, dosya boyutunu 0 megabayt veya daha küçük hesapladığında kaydı durduruyor ve yalnızca dosya boyutu pozitif olan fotoğrafları kulüp arşivine alıyor.
Arşive alınan fotoğraflar için kurulan önermeler cebirsel olarak inceleniyor.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi cebirsel olarak ispatlanabilir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 11
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
1. f(t)=t ve t≥0 olduğundan g(x)=−2x−5+8 dir. Kökün tanımlı olması için x−5≥0, yani x≥5 gerekir. Tanım kümesi [5,∞) dır.
2. 5≤x1<x2 olsun. Karekök referans fonksiyonu artan olduğundan x1−5<x2−5 olur. Eşitsizlik −2 ile çarpılınca yön değişir: −2x1−5>−2x2−5. İki yana 8 eklenirse g(x1)>g(x2) bulunur. Dolayısıyla g, [5,∞) üzerinde azalandır.
3. Arşiv koşulu g(x)>0 dir: −2x−5+8>0⇒−2x−5>−8. −2'ye bölününce eşitsizlik yön değiştirir: x−5<4. İki taraf negatif olmadığından kare alınır: x−5<16⇒x<21. Tanım kümesiyle kesişim 5≤x<21 dir.
4. g(5)=8 dir. g bu aralıkta sürekli ve azalan olup x, 21'e soldan yaklaşırken g(x) değerleri 0'a üstten yaklaşır; g(21)=0 ise arşive alınmaz. Bu nedenle dosya boyutları (0,8] aralığındadır.
5. [5,∞) kümesi 0'a göre simetrik değildir; örneğin 5 tanım kümesindeyken −5 yoktur ve g(−5) tanımsızdır. Bu yüzden g nin tekliğinden ya da çiftliğinden söz edilemez.
Bu beş adım D seçeneğini cebirsel olarak ispatlar. A'da tanım kümesi ve artanlık, öteleme ile negatif katsayı dikkate alınmadan referans fonksiyondan taşınmıştır. B'de x−5=4 iken x−5=16 olmalı, yani çözüm x=21 dir. C'de tanım kümesi simetrik olmadığı için g(−x)=−g(x) her x için yazılamaz. E'de 0 değeri ve x=21 düzeyi, pozitif olma koşuluna aykırı biçimde arşive dahil edilmiştir.
12.Zor
MAT.10.4.4 · Gerçek sayılarda f(x) = 1/x (x ≠ 0) şeklinde tanımlı rasyonel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) rasyonel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: b) Rasyonel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile matematiksel temsilleri arasındaki ilişkileri belirler.
Bir sebze üretim kooperatifinde 1 dekarlık bir üretim yatağı eşit alanlı bölümlere ayrılacaktır. Bölüm sayısı ile her bölümün alanı (dekar) arasındaki ters orantılı ilişki, f(x)=x1 rasyonel referans fonksiyonunun x>0 kısmı ile modellenmektedir. Proje grubunun düzenlediği tablo temsili aşağıdadır.
Bölüm sayısı x
1
2
4
8
16
Bir bölümün alanı f(x) (dekar)
1
21
41
81
161
Üretim planına göre bölüm sayısı 4'ten fazla olacaktır.
Üretim planındaki koşul esas alındığında, f fonksiyonunun bu koşuldaki değer aralığı ile grafik temsiline yansıması aşağıdakilerden hangisinde doğru ilişkilendirilmiştir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 1 · Soru 12
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Üretim planında bölüm sayısı 4'ten fazladır; incelenecek koşul x>4 olur. Bu değerler (0,∞) aralığındadır. Aynı işaretli a,b için a<b iken a1>b1 olduğundan f, (0,∞) üzerinde azalandır. Tablo da bu ilişkiyi gösterir: 1<2<4<8 iken 1>21>41>81. Azalanlık nedeniyle x>4 iken f(x)<f(4)=41 olur. x>0 olduğundan f(x)>0 olur; x büyüdükçe değerler 0'a yaklaşır ama 0 olmaz. Böylece değerler (0,41) aralığındadır. Değerler sıfıra yaklaştığı için grafik x eksenine yaklaşır. f tüm tanım kümesinde azalan değildir: −1<1 olmasına rağmen f(−1)=−1<1=f(1). Bu yüzden görüntü yalnızca pozitif koldaki azalanlığa göre belirlenir. −5<x<0 için görüntü (−∞,−51), x<−4 için görüntü (−41,0) olur; ikisi de üretim planına ait değildir. x>4 iken değerler sınırsız büyümez; sınırsız büyüme ve y eksenine yaklaşma, pozitif tarafta bağımsız değişkenin 0'a yaklaşması durumunda görülür.