Ücretsiz. Bütün hâlde ve değiştirilmeden çoğaltıp öğrencilere, sınıflara, okullara ve kurslara bedelsiz dağıtabilirsin; satılamaz, başka sitede barındırılamaz, kaynak dubba.com.tr gösterilir. Telif Politikası 3. madde (yeni sekmede açılır).
Bu testin ölçtüğü öğrenme çıktıları
Her soru Maarif öğretim programındaki bir öğrenme çıktısının belirli bir süreç bileşenini ölçer ve bir gerçek yaşam bağlamında kurulur.
MAT.10.4.1 · Gerçek sayılarda fonksiyon olma şartları ile gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların nitel özelliklerini matematiksel temsillerle değerlendirebilme
MAT.10.4.2 · Gerçek sayılarda f(x) = x² şeklinde tanımlı karesel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karesel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
MAT.10.4.3 · Gerçek sayılarda f(x) = √x (x ≥ 0) şeklinde tanımlı karekök referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karekök fonksiyonlarının nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
MAT.10.4.4 · Gerçek sayılarda f(x) = 1/x (x ≠ 0) şeklinde tanımlı rasyonel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) rasyonel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
MAT.10.4.5 · Doğrusal, karesel, karekök ve rasyonel referans fonksiyonlar ile bu fonksiyonlardan türetilebilen fonksiyonların ters fonksiyonlarına dair çıkarım yapabilme
MAT.10.4.6 · Doğrusal, karesel, karekök, rasyonel referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problemleri çözebilme
12 çözümlü soru
1.Kolay
MAT.10.4.1 · Gerçek sayılarda fonksiyon olma şartları ile gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların nitel özelliklerini matematiksel temsillerle değerlendirebilme
Süreç bileşeni: a) Gerçek sayılarda fonksiyon olma şartları ile gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların nitel özelliklerini (tanım kümesi, görüntü kümesi, işareti, artanlığı-azalanlığı, maksimum-minimum noktaları, sıfırları, bire birliği, tekliği-çiftliği, örtenliği) grafik ve cebirsel temsilleri üzerinden analiz eder.
Düz bir park yolunda bir hareketli, başlangıç noktasından uzaklaşıp bir süre aynı uzaklıkta kaldıktan sonra başlangıç noktasına geri dönmektedir. Hareketlinin başlangıç noktasına uzaklığı s metre, geçen süre t dakika olmak üzere bu durumun grafik temsili; (0,0), (2,4), (4,4) ve (6,0) noktalarını doğru parçalarıyla birleştiren kırık çizgidir. Yatay eksen t yi, dikey eksen s yi göstermektedir.Bu konum-zaman grafiğine göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 1
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Kırık çizgi t nin [0,6] aralığındaki her değeri için tek bir s değeri verir. Örneğin t=3 yalnızca s=4 konumuna karşılık gelir; düşey bir doğru grafiği bir kez keser. Bu yüzden grafik bir fonksiyon belirtir.
Buna karşılık t=2 ve t=4 farklı olduğu hâlde her ikisinde de s=4 tür. Tanım kümesindeki farklı elemanların görüntüleri aynı olduğundan fonksiyon bire bir değildir. Ayrıca [2,4] aralığında grafik yatay, [4,6] aralığında ise azalandır; fonksiyon [0,6] aralığının tamamında artan değildir.
A ve B, fonksiyon belirtmediği için yanlıştır. C, bire bir olduğu için; E ise tüm aralıkta artan olduğu için yanlıştır. Doğru cevap D'dir.
2.Kolay
MAT.10.4.2 · Gerçek sayılarda f(x) = x² şeklinde tanımlı karesel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karesel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: d) Karesel referans fonksiyonun nitel özelliklerinden hareketle diğer karesel fonksiyonların nitel özellikleri hakkında varsayımlarda bulunur.
Bir öğrenci, bilişim dersindeki proje ödevi için akıllı telefonlarda çalışan "Bildirim Yoğunluğu" uygulamasını incelemektedir. Uygulamanın temel modeli, gerçek sayılarda f(x)=x2 ile tanımlı karesel referans fonksiyonudur. Güncellemeden sonra yoğunluk puanı g(x)=f(x−2)+3 ile hesaplanmaktadır. Burada x, saat cinsinden zaman değişkenidir.
Karesel referans fonksiyon en küçük değerine x=0 iken ulaşır ve bu değer 0'dır. Buna göre güncellemeden sonraki yoğunluk puanına ilişkin aşağıdaki varsayımlardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 2
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
Karesel referans fonksiyon f(x)=x2 en küçük değerini yalnızca x=0 iken alır ve bu değer 0'dır.g(x)=f(x−2)+3 olduğundan f ifadesinin içi x−2=0, yani x=2 olduğunda en küçük değerine ulaşır. Bu en küçük değere 3 eklendiği için g fonksiyonunun en küçük değeri 0+3=3 olur ve bu değer x=2 iken alınır. Doğru varsayım D seçeneğidir.
3.Kolay
MAT.10.4.5 · Doğrusal, karesel, karekök ve rasyonel referans fonksiyonlar ile bu fonksiyonlardan türetilebilen fonksiyonların ters fonksiyonlarına dair çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: b) Varsayımlarından yararlanıp farklı durumlarla ilgili örüntüleri listeleyerek referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonların ters fonksiyonlarına ilişkin genellemeler yapar.
Bir belediyenin trafik birimi, toplu taşıma modellerinde bağımlı ve bağımsız değişkenlerin yer değiştirdiği durumları incelemiş ve farklı durumlara ait örüntüleri aşağıdaki tabloda listelemiştir. Metro modelinde x saat, f(x) kilometredir. Otobüs modelinde x yoğunluk puanı, g(x) km/saat cinsinden ortalama hızdır. Gösterge modellerinde x dakika cinsinden zaman sapmasıdır; erken sapma negatif, gecikme pozitif alınmıştır.
Model
Cebirsel temsil ve kümeler
Yer değiştirme ile elde edilen ilişki
Metroda sabit hız
f(x)=60x,R→R
f−1(x)=60x fonksiyonu
Otobüste yoğunluk-hız
g(x)=−2x+40,R→R
g−1(x)=240−x fonksiyonu
Sapma göstergesi
h(x)=x2,R→[0,∞)
Fonksiyon belirtmeyen bir ilişki
Yalnızca gecikme göstergesi
h(x)=x2,[0,∞)→[0,∞)
h−1(x)=x fonksiyonu
Bu örüntülerden hareketle aşağıdaki genellemelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 3
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Tablodaki f(x)=60x ve g(x)=−2x+40 eğimi sıfırdan farklı doğrusal modellerdir. Yer değiştirme sonucunda ikisinin de tersi birer fonksiyon olarak elde edilmiştir; g fonksiyonunun eğimi negatif olsa da bu durum tersin fonksiyon olmasını engellememiştir.
h(x)=x2 karesel referans fonksiyondur. Tanım kümesi R iken h(−2)=h(2)=4 olduğundan bire bir değildir; bu yüzden yer değiştirme fonksiyon vermemiştir. Tanım ve değer kümesi [0,∞) alınırsa h bire bir ve örtendir; tersi h−1(x)=x fonksiyonu olmuştur.
Bu örüntülerin genellemesi şudur: Doğrusal modellerin tersi fonksiyondur; karesel modelin tersi ise yalnız bire bir ve örten olduğu kümelerde fonksiyondur. Bu genelleme C seçeneğidir.
4.Kolay
MAT.10.4.6 · Doğrusal, karesel, karekök, rasyonel referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problemleri çözebilme
Süreç bileşeni: e) Belirlediği stratejiyi kullanır.
Bir okulun çevre kulübü, su tasarrufu için bir çiçek tarhında damla sulama deneyi yapmıştır. Sulama süresi x dakika iken tasarruf edilen su miktarı T(x)=−x2+8x litre olarak modellenmiştir. Kulüp, en fazla tasarrufu bulmak için T ifadesini tam kareye tamamlama stratejisini kullanmaya karar vermiştir.
Bu strateji kullanılarak bulunan en fazla su tasarrufu kaç litredir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 4
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D
T(x)=−x2+8x=−(x2−8x) yazılır.
8'in yarısı 4 ve 42=16 olduğundan x2−8x=(x2−8x+16)−16=(x−4)2−16 dir.
Böylece T(x)=−[(x−4)2−16]=16−(x−4)2 olur.
(x−4)2≥0 olduğundan T(x)≤16 dir; eşitlik x=4 iken sağlanır.
En fazla su tasarrufu 16 litredir.
Doğrulama: T(4)=−42+8⋅4=−16+32=16.
5.Orta
MAT.10.4.1 · Gerçek sayılarda fonksiyon olma şartları ile gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların nitel özelliklerini matematiksel temsillerle değerlendirebilme
Süreç bileşeni: c) Karşılaştırmalarından hareketle gerçek sayılarda tanımlı fonksiyonların grafik ve cebirsel temsilleri ile nitel özellikleri hakkında yargıda bulunur.
Bir okullar arası basketbol turnuvası 6 gün sürmektedir. A takımının, turnuva başından itibaren geçen x günündeki sayı farkı (attığı sayı − yediği sayı) f:[0,6]→R, f(x)=−x2+6x fonksiyonu ile modellenmektedir. B takımının sayı farkını gösteren g:[0,6]→R fonksiyonunun grafik temsili şekilde verilmiştir. Sayı farkının pozitif olması takımın önde olduğunu, 0 olması sayıların eşit olduğunu gösterir.f ve g fonksiyonlarının nitel özellikleri karşılaştırıldığında aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 5
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
1. f(x)=−x2+6x=−(x−3)2+9 yazılır. Tepe noktası (3,9) ve parabol aşağı yönlü olduğundan f, [0,3] aralığında artan, [3,6] aralığında azalandır. En büyük değer f(3)=9'dur.
2. Grafikte g, (0,6) noktasından (6,0) noktasına inen bir doğrudur. Bu doğru [0,6] üzerinde sıkı azalandır; x1<x2 iken g(x1)>g(x2) olur. Dolayısıyla farklı günlerin sayı farkları farklıdır ve g bire birdir.
3. Cebirsel temsilden bulunan monotonluk ve en büyük değer ile grafikten bulunan bire birlik birlikte değerlendirildiğinde doğru yargı B'dir.
6.Orta
MAT.10.4.2 · Gerçek sayılarda f(x) = x² şeklinde tanımlı karesel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karesel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: ç) Karesel referans fonksiyon ile elde ettiği karesel fonksiyonların grafik ve cebirsel temsilleri arasındaki ilişkiyi ifade eder.
Bir okul kantininde sandviçin satış fiyatı 20 TL, bir gündeki müşteri sayısı 80'dir. Fiyata yapılan zam miktarının her 1 TL'si için günlük müşteri sayısı 2 azalmaktadır. x yapılan zam miktarını (TL) göstermek üzere günlük gelir G(x) TL'dir. f fonksiyonu, gerçek sayılarda f(x)=x2 biçiminde tanımlı karesel referans fonksiyondur.
G fonksiyonunun f cinsinden cebirsel temsili ve bu temsilin f nin grafiğine uygulanacak dönüşümlerle ilişkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 6
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
Zam x TL iken satış fiyatı (20+x) TL, müşteri sayısı (80−2x) olur. Günlük gelir\nG(x)=(20+x)(80−2x)=−2x2+40x+1600\nbiçimindedir. −2 çarpanı paranteze alınır ve tam kareye tamamlanır:\nG(x)=−2(x2−20x)+1600=−2[(x−10)2−100]+1600=−2(x−10)2+1800.\nf(x)=x2 olduğundan G(x)=−2⋅f(x−10)+1800 elde edilir. Bu temsilde f(x−10) ifadesi grafiğin 10 birim sağa ötelenmesi, −2 çarpanı x eksenine göre yansıtılıp dikey doğrultuda 2 kat gerilmesi, +1800 ise 1800 birim yukarı ötelenmesi demektir.\nDoğrulama: x=0 için G(0)=20⋅80=1600 ve −2(0−10)2+1800=1600; x=10 için G(10)=30⋅60=1800 ve −2(0)2+1800=1800.
7.Orta
MAT.10.4.4 · Gerçek sayılarda f(x) = 1/x (x ≠ 0) şeklinde tanımlı rasyonel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) rasyonel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: g) Genellemelerinden elde ettiği önermeleri uygun sözel veya cebirsel dil ile sunar.
Bir okulun iklim kulübü, proje ödevinde günlük ortalama hava sıcaklığının 12°C olan uzun yıllar ortalamasından sapması ile sapma katsayısı arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Sapma x (°C), sapma katsayısı y ile gösterilmiş; ortalamaya karşılık gelen x=0 günleri incelemeye alınmamıştır. Farklı günlerde yapılan bazı ölçümler aşağıdaki tablodadır.
Sapma x (°C)
−10
−5
−2
−1
1
2
5
10
Sapma katsayısı y
−0,1
−0,2
−0,5
−1
1
0,5
0,2
0,1
Kayıtlara göre bir soğuk hava haftasında sapma −5°C ile 0°C arasında kalmış; −5°C ve 0°C uç değerleri bu aralığa dahil edilmemiştir. Kulüp, bu haftadaki sapmalar için sapma katsayısının aldığı değerleri bir önerme ile sunmak istemektedir.
Bu haftadaki sapmalar için sapma katsayısının aldığı değerleri doğru biçimde sunan önerme aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 7
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Tablodaki her çiftte x⋅y=1 olduğundan ilişki y=x1 (x=0) rasyonel referans fonksiyonudur. Örneğin x=−2 iken y=−0,5; x=5 iken y=0,2=51.
Soğuk hava haftasında −5<x<0 olup bu aralık (−∞,0) içindedir. Sıfırdan farklı ve aynı işaretli a,b için a<b⇒a1>b1 olduğundan fonksiyon bu aralıkta azalandır.
−5<x<0 iken her iki sayı da negatiftir. −5<x eşitsizliğinde çarpmaya göre ters alma yönü değiştirir: −51>x1, yani y<−51. x, 0 değerine soldan yaklaştıkça y sınırsız biçimde küçülür (x=−0,1 iken y=−10; x=−0,01 iken y=−100). x, −5 değerine yaklaştıkça y, −51 değerine yaklaşır; ancak x=−5 olduğundan y bu değeri almaz.
Bu nedenle görüntü aralığı tam olarak (−∞,−51) dir. Önerme: −5<x<0 iken y∈(−∞,−51).
8.Orta
MAT.10.4.5 · Doğrusal, karesel, karekök ve rasyonel referans fonksiyonlar ile bu fonksiyonlardan türetilebilen fonksiyonların ters fonksiyonlarına dair çıkarım yapabilme
Süreç bileşeni: d) Referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonların ters fonksiyonlarına ait elde edilen önermeleri fonksiyonların nitel özellikleri bağlamında değerlendirir.
Okulun iklim kulübü, laboratuvardaki bir termometrenin Santigrat ve Fahrenheit ölçeklerini karşılaştıran bir proje hazırlıyor. Termometrenin Santigrat ölçeği [−40,40] aralığını gösterdiği için kulüp dönüşümü
f:[−40,40]→[−40,104],f(x)=59x+32
fonksiyonu ile modelliyor. Seçilen bazı değerler aşağıdaki tablodadır.
Santigrat (x)
Fahrenheit (f(x))
−40
−40
0
32
40
104
Buna göre, f fonksiyonunun tersine ilişkin aşağıdaki önermelerden hangisi bu fonksiyonun nitel özellikleri bağlamında doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 8
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
1. f(x)=59x+32 ifadesinde eğim 59>0 olduğundan f, [−40,40] aralığında artandır. Artan bir fonksiyon bire birdir.
2. Tabloda f(−40)=−40 ve f(40)=104 olduğu görülür. Sürekli ve artan f, bu uç değerler arasındaki her değeri alır. Verilen değer kümesi de [−40,104] olduğundan f örtendir. Böylece f bire bir ve örtendir; tersi bir fonksiyondur.
3. Artan bir fonksiyonun tersi de artandır. Ters fonksiyon, tanım kümesi ile görüntü kümesini yer değiştirir. Bu nedenle f−1 fonksiyonunun tanım kümesi [−40,104], görüntü kümesi [−40,40] olur.
4. Bu nitel özellikler A seçeneğindeki önermeyle uyumludur.
B yanlıştır: Ters fonksiyon f(x)1 demek değildir. Üstelik f(−9160)=0 ve −9160∈[−40,40] olduğundan f(x)1 bu aralıkta tanımlı bile değildir.
C yanlıştır: Yalnızca (−40,−40) noktası y=x doğrusu üzerindedir. (0,32) grafikte varken f(32)=0 olmadığından (32,0) grafikte yoktur. Ayrıca tanım kümesi ile görüntü kümesi eşit değildir; f kendi tersine eşit olamaz.
D yanlıştır: Artan fonksiyonun tersi azalan değil, artandır. Tersin tanım kümesi [−40,40] olarak kalmaz.
E yanlıştır: Eğimi sıfırdan farklı doğrusal fonksiyon, [−40,40] aralığının tamamında bire birdir. Karesel fonksiyondaki gibi x≥0 kısıtı gerekmez; ters, [32,104] ile sınırlı değildir.
9.Zor
MAT.10.4.3 · Gerçek sayılarda f(x) = √x (x ≥ 0) şeklinde tanımlı karekök referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karekök fonksiyonlarının nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: ğ) Elde ettiği önermelerin gerçek yaşam bağlamlarındaki kullanışlılığını değerlendirir.
Okul müzik atölyesinde kalın bir yaylı çalgı telinin gerilim düğmesi x konumundayken ürettiği frekans, karekök referans fonksiyonu f(x)=x(x≥0) ile g(x)=−4⋅f(x−9)+60=−4x−9+60 modeliyle incelenmektedir. Burada x düğmenin konumu, g(x) ise frekanstır (Hz). Atölyede düğme yalnızca x≥9 konumlarına getirilebilmekte, x>18 olduğunda tel kopup ses üretilememekte ve çalınacak parça için frekansın 44 Hz ile 60 Hz arasında (44 ve 60 dâhil) kalması istenmektedir. Öğrenciler referans fonksiyonun nitel özelliklerinden şu önermeyi elde etmiştir. P: "a<0 ve r,k∈R olmak üzere g(x)=ax−r+k fonksiyonu tanım kümesinde azalandır, en büyük değeri k dir ve görüntü kümesi (−∞,k] olur. Tanım kümesi 0'a göre simetrik olmadığından bu fonksiyonun tek ya da çift olduğundan söz edilemez."
P önermesinin, bu telin frekansının verilen koşullar altında istenen aralıkta kalıp kalmayacağına karar vermede kullanışlılığına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 9
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: C
Modelde a=−4<0, r=9 ve k=60 olduğundan P'nin azalanlık ve en büyük değer kısmı bu fonksiyona uygulanır: g, tanım kümesinde azalandır ve en büyük değeri g(9)=−40+60=60 olur. Ses üretilebilen konumlar 9≤x≤18 ile sınırlıdır. Uç değer g(18)=−418−9+60=−49+60=−4⋅3+60=48 bulunur. g sürekli ve azalan olduğundan bu aralıktaki görüntü kümesi [48,60] dır. [48,60]⊆[44,60] olduğundan istenen frekans koşulu sağlanır. Frekansın 44 Hz olması için −4x−9+60=44⇒x−9=4⇒x=25 gerekir; 25>18 olduğundan bu değer tel koptuğu için gerçekleşmez. Dolayısıyla görüntü kümesinin (−∞,60] olması, frekansın 44 Hz'nin altına ineceği kararında kullanışlı değildir. Azalanlık ise [9,18] alt aralığında da geçerli olduğundan P'nin bu kısmı kopma koşuluyla birlikte kullanışlıdır. Bu değerlendirme yalnızca C seçeneğindedir.
10.Zor
MAT.10.4.3 · Gerçek sayılarda f(x) = √x (x ≥ 0) şeklinde tanımlı karekök referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) karekök fonksiyonlarının nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: c) Karekök referans fonksiyonu grafik ve cebirsel temsili üzerinde yapılan işlemlerle diğer karekök fonksiyonlarına dönüştürür.
Bir çini atölyesinde lale motifinin dış konturu, karo üzerine santimetre cinsinden kurulan koordinat düzleminde f(x)=x karekök referans fonksiyonunun grafiğinden sırasıyla şu dönüşümlerle elde ediliyor.
• Motifin sol uç noktası x=4 cm doğrusuna gelsin diye grafik sağa 4 cm öteleniyor.
• Grafik sağa doğru gidildikçe alçalsın diye x eksenine göre yansıtılıyor ve düşey doğrultuda büyütülüyor.
• Sol uç nokta yerden 12 cm yüksekliğe gelsin diye grafik yukarı öteleniyor.
Bitmiş karoda yapılan kontrol ölçümünde kontur, x=13 cm düşey doğrusunu 3 cm yükseklikte kesiyor.
Verilen dönüşümler ve kontrol ölçümü birlikte kullanıldığında motif konturunu veren fonksiyon aşağıdakilerden hangisidir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 10
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: A
Dönüşümler f(x)=x grafiğine verilen sırayla uygulanır.
1. Sağa 4 cm öteleme, cebirsel temsilde x yerine x−4 yazılmasıdır: x−4. Sol uç nokta (4,0) olur ve tanım kümesi [4,∞) olur.
2. x eksenine göre yansıtıp düşey doğrultuda büyütmek, bu ifadeyi negatif bir a ile çarpmaktır: ax−4, a<0. Kök sıfırken çarpım da sıfır olduğundan sol uç noktanın yüksekliği bu adımda 0 kalır.
3. Yukarı öteleme en sonda yapıldığı için 12, a ile çarpılmaz. Sol uç 12 cm yüksekliğe gelsin diye g(x)=ax−4+12 yazılır. Böylece g(4)=12 olur.
Kontrol ölçümü g(13)=3 koşulunu sağlar:
a13−4+12=3a9+12=33a+12=33a=−9a=−3a=−3<0 olduğu için grafiğin sağa gidildikçe alçalması koşulu da sağlanır. Dolayısıyla g(x)=−3x−4+12.
Doğrulama: g(4)=12 ve g(13)=−3⋅3+12=3.
11.Zor
MAT.10.4.4 · Gerçek sayılarda f(x) = 1/x (x ≠ 0) şeklinde tanımlı rasyonel referans fonksiyonun nitel özellikleri ile bu fonksiyondan türetilen (g(x) = a ∙ f(x ± r) ± k (a, r, k ∈ ℝ, a ≠ 0)) rasyonel fonksiyonların nitel özelliklerine ilişkin matematiksel muhakeme yapabilme
Süreç bileşeni: ğ) Elde ettiği önermelerin gerçek yaşam bağlamlarındaki kullanışlılığını değerlendirir.
Bir mobilya atölyesi, sabit bir siparişin toplam tamamlanma süresini planlamaktadır. Kullanılan boyanın kuruması için 4 gün beklemek zorunludur; bu süreden sonra ustalar montajı birlikte bitirir. Son siparişlerde usta sayısına (x) göre toplam tamamlanma süreleri aşağıdaki tablodadır.
Usta sayısı (x)
2
3
4
6
8
Tamamlanma süresi (gün)
10
8
7
6
5,5
Bir öğrenci, f(x)=x1 fonksiyonunun (0,∞) aralığında azalan olduğunu ve bu aralıkta x büyüdükçe fonksiyon değerlerinin giderek sıfıra yaklaştığını gerekçe göstererek şu önermeyi kurmuştur: «Tamamlanma süresi usta sayısı arttıkça azalır; yeterince çok usta çalıştırılırsa süre 4 günün altına indirilebilir.»
Bu önermenin, atölyenin usta sayısı planlamasındaki kullanışlılığına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 11
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: E
Kuruma için 4 gün zorunlu olduğundan montaj süresi, toplam süreden 4 çıkarılarak bulunur. x=2 için montaj 10−4=6 gün ve 2⋅6=12; x=3 için 4 gün ve 3⋅4=12; x=4 için 3 gün ve 4⋅3=12; x=6 için 2 gün ve 6⋅2=12; x=8 için 5,5−4=1,5 gün ve 8⋅1,5=12. Montaj süresi x12 gündür. Toplam süre g(x)=x12+4=12⋅f(x)+4 (x>0) biçimindedir. (0,∞) aralığında x büyüdükçe x12 azalır ve giderek sıfıra yaklaşır; bu yüzden g de azalır ve giderek 4'e yaklaşır. Ancak x12>0 olduğundan g(x)>4 olur, süre 4 günden küçük olamaz. Önermenin azalma kısmı, daha çok ustayla işin kısalması bakımından planlamada kullanışlıdır. 4 günün altına indirme kısmı ise kullanışlı değildir; kuruma süresi aşılamaz. x>4 iken x12 değeri (0,3) aralığındadır, toplam süre ise (4,7) aralığındadır. Doğru değerlendirme E seçeneğidir.
12.Zor
MAT.10.4.6 · Doğrusal, karesel, karekök, rasyonel referans fonksiyonlar ve bunlardan türetilen fonksiyonlarla ifade edilebilen denklem ve eşitsizlikler içeren problemleri çözebilme
Bir okul kooperatifi, ürettiği bir ürünün günlük gelirini ve maliyetini şöyle modellemiştir: Üretim miktarı x birim ve x≥0 olmak üzere gelir f(x)=x2+5 TL, maliyet g(x)=6x TL dir. Gelirdeki 5 TL, her gün alınan sabit destek ödemesidir. Kooperatif, gelirin maliyetten az olmadığı üretim miktarlarını belirlemek istemektedir.
Bu problem için bir grup aşağıdaki stratejileri önermiştir:
- Strateji I: h(x)=f(x)−g(x) ifadesini tam kareye tamamlayıp eşitsizliği çözmek ve x≥0 koşulunu uygulamak
- Strateji II: f ve g grafiklerini x≥0 için karşılaştırarak f(x)≥g(x) olan bölümü belirlemek
- Strateji III: Yalnızca x=0, x=3 ve x=6 değerlerini denemek
Bu stratejilerin probleme uygunluğu aşağıdakilerden hangisinde doğru gözden geçirilmiştir?
dubba.com.tr · 10. sınıf matematik · Nicelikler ve Değişimler · Yaprak test 2 · Soru 12
Bir şık seç; doğru mu hemen gör, çözüm açılsın.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B
İstenen durum f(x)≥g(x) ve x≥0 dir. h(x)=f(x)−g(x)=x2−6x+5 yazılır.
Tam kareye tamamlama: x2−6x+5=(x−3)2−9+5=(x−3)2−4. Eşitsizlik (x−3)2−4≥0, yani (x−3)2≥4 olur. ∣x−3∣≥2 olduğundan x−3≥2 veya x−3≤−2, dolayısıyla x≥5 veya x≤1 dir. Üretim miktarı x≥0 olduğundan negatif değerler elenir: 0≤x≤1 veya x≥5.
Doğrulama için tam kare farkı kullanılır: (x−3)2−22=(x−5)(x−1). İşaret tablosunda çarpım x<1 iken pozitif, 1<x<5 iken negatif, x>5 iken pozitiftir; eşitlik x=1 ve x=5 te sağlanır. x≥0 ile aynı küme bulunur. Tepe noktası x=6/2=3 ve h(3)=−4<0 dir. h nin katsayısı pozitif olduğundan h, sınırların arasında negatif, dışında negatif değildir; bu da kümeyi destekler.
Deneme: x=0 için 5≥0, x=1 için 6≥6, x=6 için 41≥36 sağlanır. x=3 için 14≥18 sağlanmaz. Sabit destek, küçük üretimde gelirin maliyeti karşılamasını açıklar; 1 ile 5 arasında maliyet geliri aşar, 5 birimden sonra karesel gelir yeniden öndedir.
Strateji I bu kümeyi tam verir. Strateji II aynı bölgeleri grafik üzerinde doğrular: x=0 da f üsttedir, grafikler x=1 ve x=5 te kesişir, arada g üsttedir, sonrasında f yine üsttedir. Strateji III, x=3 ile çözümün bütün x≥0 olmadığını gösterir; fakat x=0 ve x=6 nın sağlaması uçları ve aralıkların tamamını kanıtlamaz. Bu gözden geçirme B seçeneğindedir.